Amăng kual čư̆ siăng Ngŏ Trường Sơn, plơi Đak Asel, să Sơn Lang, tơring čar Gia Lai jing anih ngă hơkrŭ đưm dêh čar ta, yua mơnuih ƀôn sang djuai ania Bahnar gum hrŏm amăng rơnuk blah ngă. Amăng sang rung plơi pla ră anai, rup rap Wa Hồ dưi akă yôl ƀơi anih kơdrưh hloh. Gah yŭ rup wa Hô lĕ hơmâo Hră wa Hồ mơ-it kơ Mông jơnum djop djuai ania ƀiă ƀơi kual Dơnung thun 1946.

Djă hră mơ-it anun ƀơi tơngan, tha plơi Đinh Hmunh pơñă glăi tơlơi Wa Hô pơtô, pioh pơtô lăi kơ khul hlăk ai amăng plơi pla thâo : “Mơnuih ƀôn sang Yuan ƀudah Thổ, Mường ƀudah Mán, Jarai ƀudah Êđê, Hơdang ƀudah Bahnar hăng djop djuai ania pơkŏn, lêng kơ ană tơčô Việt Nam soh, jing adơi ayong kah hăng sa kian pruăi”, “Ia krông dưi thu, čư̆ tơhlŏm hai, samơ̆ pran jua gum pơgôp mơ̆ng ƀing ta ƀu thâo hrŏ ôh”. Tha plơi Đinh Hmunh brơi thâo, hơdor glăi tơlơi pơtô mơ̆ng Wa Hồ, pran jua gum pơgôp nao rai truh ră anai ăt dưi hơmâo mơnuih ƀôn sang plơi Đak Asel djă pioh na nao hăng pơtô ba ană bă, ană amôn ngă tui, hrăm hră, mă bruă hăng ngă djơ̆ tơlơi phiăn hiam klă amăng plơi pla.

“Mơnuih ƀôn sang pơpŭ bơni biă mă kơ Wa Hô. Kâo juăt pơtô lăi ană tơčô, ană amôn amăng plơi khom hmư̆ ten hăng hla tui djơ̆ tơlơi Wa pơtô”.

Rôk tui, nao pơ kual Dơnung yŭ lŏn Dap Kơdư dơ̆ng lĕ, truh pơ ƀôn Pa, să Čư̆ Prao, tơring čar Dak Lak, mơnuih ƀôn sang djuai ania Êđê hơdôm hrơi hăng anai, ăt hơdor glăi mơ̆n kơ Wa Hô. Hơdôm thun blah wang đưm hlâo, tơlơi đăo kơnang kơ ping gah, kơ Wa Hô hơmâo djru kơ mơnuih ƀôn sang pơ anai thâo gum pơgôp hăng pơgang plơi pla. Y Tuân Ksor, Khua git gai ping gah ƀôn Pa brơi thâo, tơdơi kơ thun lŏn ia pơklaih rơngai, pran jua gum pơgôp anun ăt dŏ djă pioh na nao pioh hrŏm hơbit pơđĭ kyar bơwih ƀong huă, djru ba ană bă hrăm hră pơar truh kih.

“Ană plơi pla hơdor bơni biă mă kơ Wa Hô, ăt pơtô nao rai khom thâo gum pơgôp, triăng mă bruă bơwih ƀong huă, ngă tui djơ̆ jơlan hơdră hră pơtrun mơ̆ng ping gah, tơlơi phiăn kơnuk kơna. Yua hơmâo tơlơi đing nao mơ̆ng ping gah, kơnuk kơna, ană plơi pla dưi hơmâo jơlan hiam, hơmâo apui yua, sang hră, sang ia jrao, anun yơh tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang amăng kual pơblih pơđĭ tui klă hloh”.

Ƀơi kual Dơnung Dap Kơdư, mơnuih ƀôn sang djuai ania Bơnông amăng să ngă hơkrŭ đưm Quảng Trực, tơring čar Lâm Đồng ăt pioh amăng pran jua tơlơi hơdor bơni na nao kơ Wa Hô. Tha plơi ơi Điểu Đi, ƀon Bu Păng 2, să Quảng Trực brơi thâo, amăng hơdôm thun blah ngă jua phao kơtuang, hmư̆ kơtang tit, mơnuih ƀôn sang pơ anai ăt thâo gum pơgôp sa pran jua, pơdŏp brơi ƀing tơhan hơkrŭ, pơgang ba ƀing khua mua ngă hơkrŭ kơ lŏn ia. Hrơi anai, plah wah hơdôm tơlơi pơblih phrâo amăng kual ngă hơkrŭ đưm, tơlơi khăp tong ten khut khăt hăng Wa ăt dưi hơmâo mơnuih ƀôn sang djă pioh, pơtô glăi na nao kơ ană tơčô rơnuk tơdơi.

“Tui ping gah, tui Wa Hô, hlâo adih hrŏm hơbit ngă hơkrŭ kiăng pơgang lŏn ia, pơgang plơi pla. Ră anai, rơnuk rơnua laih kơnong gir run pơtum mă bruă bơwih ƀong huă đôč, man pơdong plơi pla, dêh čar. Tơlơi hơdip mơda ră anai, pơblih lu laih”.

Hăng amai Linh Nga Niê Kdăm, ană đah kơmơi mơ̆ng rơgŏm wa Y Ngông Niê Kdăm, khua hơđăp Khul djuai ania mơ̆ng Sang bruă khua pơ ala mơnuih ƀôn sang dêh čar, hơdor glăi kơ Wa Hô ƀu djơ̆ sa tơlơi prong prin hơgĕt ôh, ñu ƀuh tơlơi bơlăng ba, bruă ngă kah hăng anet aneo đôč samơ̆ bă hăng tơlơi khăp prong. Amăng thun blan dŏ hrăm pơ sang hră pơhrăm mơnuih ngă khua apăn bruă kơ djop djuai ania kual čư̆ siăng dêh čar ƀơi kual gah kơdư, amai Linh Nga lu wơ̆t dưi bưp Wa Hồ, Wa Hô tom pi ñu, tom pơpha ƀañ kơ ñu hăng lu čơđai anet pơkŏn. Ñu hơdor na nao kơ rup rap, ƀô̆ mơta puăi tlao hơ̆k mơak mơ̆ng Wa Hô juăt nao čuă sang hră, anih dŏ mơ̆ng sang hră čem rông ba čơđai sang hră mơnuih djuai ƀiă, Wa pơtă pơtăn, pơtô lăi brơi rơnăk drơi jăn, eng ao, abăn añuai khom boh, ngă rơgoh na nao kiăng huăi mơruih găi; nao pơ anih tơnă asơi hơbai añăm, pơtô kơ ƀing nai, neh čem rông čơđai sang hră, sit tơñă asơi anăm lui asơi khiă, jing krăk lu đơi ôh, hŭi huač asơi kơ ană amôn huă ƀu djop.

“Wa tơña ƀing ană amôn huăi asơi trơi mơ̆n hă, tơgŭ mơ̆ng pit pơtop rơjang drơi jăn mơ̆n hă. Wa pơtă pơtăn khom huă trơi kah hrăm mơ̆ng rơgơi, pơtop rơjang drơi jăn kiăng găng añrăng, tơdơi anai glăi ngă khua apăn bruă klă kơ kual Dap Kơdư”.

Yua mơ̆ng tơlơi khăp tui anun, hăng tơlơi jĕ giăm anun, tơlơi pơmin gum pơgôp djuai ania mơ̆ng Wa Hô jing atur kơ pran jua mă bruă hơđong kơjăp, lir hơbit djop djuai ania ƀơi kual Dap Kơdư, jing pran kơtang pioh kơ kual Dap Kơdư găn rơgao lu tơlơi tơnap tap tơdơi anai laih lŏn ia pơklaih rơngai.

Tui hăng ơi Ksor Phước, Khua ding jum, Khua Jơnum min hơđăp djuai ania dêh čar, tơdơi kơ thun 1975, lu plơi pla ƀơi kual Dap Kơdư dŏ aka ƀu hơđong ôh, pơdong plơi pla tiơt ieo tiơt hnuă, ngă hmua dŏ lui lu ksor, anun tơlơi hơdip tơnap na nao. Samơ̆ yua hơmâo tơlơi gum pơgôp, hrŏm hăng jơlan hơdră, hră pơtrun mơ̆ng ping gah hăng kơnuk kơna, ƀô̆ mơta plơi pla ƀơi kual Dap Kơdư rŭ glăi, pơblih phrâo hiam tui yơh.

“Mơnuih ƀôn sang Jarai, Bahnar, mơ̆ng sa khul mơnuih ƀôn sang dŏ lu tơlơi tơnap tap, kơƀah tơlơi thâo phrâo, samơ̆ ră anai thâo ngă hmua pla pơjing, pơdai jor kơtor lu, sa thun ngă hmua sa hektar hơpuă yuă truh kơ 10 tơn pơdai, ƀuh tui anun yom pơphăn biă mă. Mơnuih ƀôn sang djuai ƀiă ta lĕ, ră anai hơmâo sang anŏ dưi tloh blơi rơdêh ôtô baih. Boh tơhnal mơ̆ng Ping gah hăng kơnuk kơna yơh anun lah”.

Amăng tal nao čuă hăng mă bruă ƀơi kual Dap Kơdư, Khua git gai ping gah, Khua mir sir ơi Tô Lâm lăi pơtong, lăng kơ mơnuih ƀôn sang yơh ngă anŏ phun, đing nao kơ tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang djop djuai ania ƀiă, pơđĭ tui gru grua hiam kiăng ngă anŏ kơnang pơtrut pơđĭ kyar hăng ngă kơjăp tơlơi gum pơgôp djuai ania amăng mơnuih ƀôn sang.

“Djop mơta rơnoh pơkă pơđĭ kyar, abih bang kơčăo bruă tuh pơ alin khom pơtong rơđah hăng bruă mă, hrơi ngă giong hmao kru, djru pơblih tơlơi hơdip, anŏ mơak pran jua, tơlơi rơnuk rơnua kơ mơnuih ƀôn sang, boh nik ñu mơnuih ƀôn sang djuai ƀiă, kual ataih, kual tơnap tap. Pơđĭ kyar tơlơi bơwih ƀong huă lir hơbit hăng bruă pơgang ayuh hyiăng, pơgang glai rưng, pơgang lŏn ia, pơgang anih dŏ, anŏ ƀong huă sui thun pơ anăp kơ mơnuih ƀôn sang. Hrŏm hăng anun, khom lăng yom bruă pơgang, pơđĭ tui gru grua hiam kual Dap Kơdư hăng gru grua amăng kual ia rơsĭ jing kông ngăn ƀu hơmâo rơnoh pơkă, jing pran kơtang pơtrut amăng lăm anŏ pơđĭ kyar, djru ngă bruă ba glăi boh tŭ yua sit nik bơwih ƀong huă mơnuih mơnam hăng ngă kơjăp khul gum pơgôp djuai ania”.

Blan Rơma glăi pơ kual čư̆ siăng Dap Kơdư. Amăng hơdôm boh sang rông, hmư̆ jua čing hơgor tơ-ua đĭ tong krah plơi pla, tơlơi Wa Hô pơtô bruă gum pơgôp djuai ania, ăt dưi hơmâo ƀing tha plơi pơtô glăi, pơtă pơtăn kơ ană tơčô hơdor pioh na nao tơlơi pơhiăp Wa Hô. Mơ̆ng anun yơh, lir hơbit tong ten, kual Dap Kơdư ră anai hlăk pơblih phrâo kơtang biă mă, ba glăi trơi pơđao yâo mơak, rơnuk rơnua, hơđong kơjăp amăng khul gum pơgôp djuai ania Việt Nam.