Rơbat nao sa dar pel ĕp phun kyâu phrâo pla ƀơi kual pla kyâu gah hlâu să Ia Lốp, tơring glông Ea Sup, tơring čar Daklak, ơi Nguyễn Văn Diện, Khua grŭp wai lăng, pơgang, pơhlôm hlâo huĭ apui ƀong dlai plơi Hlăk ai pơdŏng bruă brơi thâo, kual anai phrâo dưi pla hmâo hơdôm pluh bĕ kyâu giar jŭ hăng xà cừ.

“Pơphun jơlan hơdră pla kyâu lĕ drơi pô ƀing gơmơi lĕ hơdôm mơnuih pơgang hăng jing hơdôm mơnuih ƀôn sang amra anăp nao, gum hrom rơnoh wai lăng hăng hơdôm grŭp, gơnong bruă kiăng gir run rim thun amra pơgăn apui ƀong hăng bơwih brơi, kiăng phun bluh đĭ klă hiam”.

Jơlan hơdră sa Klăk phun kyâu – Yua kơ sa Việt Nam mơtah

Pok pơhai jơlan hơdră Sa Klăk phun kyâu – Yua kơ sa Việt Nam mơtah, amăng thun anai, hmâo laih 76 rơbâo phun kyâu dưi pla amăng kual lŏn prong rơbêh kơ 63 ektar ƀơi kual pla kyâu gah hlâo tơring glông Ea Sup, tơring čar Daklak. Kyâu giar jŭ hăng xà cừ lĕ sa amăng hơdôm pla yua kơ lăp djơ̆ hăng ayuh hyiăng ƀơi anai, amra bluh đĭ klă. Amai Trần Thị Thúy, Kơ-iăng Khua git gai Khul hlăk ai tơring glông Ea Sup lăi pơthâo, bruă pla kyâu hmâo mă tơlơi lăng ba mơng hơdôm gơnong bruă, khul grŭp, tơlơi anăp nao hăng gum hrom mơnuih ƀôn sang, biă ñu ƀing hlăk ai tơdăm dra:

 “Ƀing gơmơi amra lăi pơhing dong kơ hlăk ai, tơdăm dra hăng neh wa mơnuih ƀôn sang anăp nao jơlan hơdră anai. Rim mơnuih rim thun amra dưi pla sa phun kyâu, gôm tui lŏn hong ƀơi plơi pla. Tơdơi kơ pla lĕ ƀing gơmơi amra bơwih brơi dong, kiăng phun bluh đĭ klă, ba glăi ia mơtah kơ tơring glông Ea Sup ƀing gơmơi”.

Lu khul tơhan gum hrom pla kyâu

Hrom hăng Daklak, amăng thun 2022, Khul hlăk ai ăt pok pơhai mơn pla phrâo 25 rơbâo ƀĕ phun kyâu amăng kual lŏn prong rơbêh kơ 14 ektar ƀơi să Quảng Sơn, tơring glông Dak Glong, tơring čar Daknông. Ơi Vũ Đức Hưng, Khua Anom bruă măi mok wai lăng, pơgang dlai – Sang bruă bơwih ƀong mơnuih ƀôn sang sa ding kơna Đang kyâu Quảng Sơn, brơi thâo.

 “Kual dlai mơ̆ jơlan hơdră sa klăk phun kyâu – Yua kơ sa Việt Nam mơtah pla thun anai hmâo bôh yôm phăn amăng bruă pơgang pơgăn ia ling dăo hăng kual dlai gah hlâu ƀơi Daknông. Sang bruă đang kyâu Quảng Sơn gum hrom hăng mơnuih ƀôn sang plơi pla ƀơi anai bơwih brơi hăng pơgang lŏn pla kyâu pơ̆ anăp anai kiăng hmâo sa pok hla pơgang mơtah, pơgang tơlơi hơdip mơnuih ƀôn sang jum dar ƀơi anai”.

Thun 2022, hmâo pla laih giăm truh 80 ektar dlai kyâu gah hlâu ia

Dong mơng thun 2021 truh ră anai, jơlan hơdră sa Klăk phun kyâu – Yua kơ sa Việt Nam mơtah dưi ngă tui ƀơi 4 bôh tơring čar Quảng Nam, Quảng Ngãi, Daklak hăng Daknông. Tơhnal pơkă lĕ truh thun 2025 amra pla phrâo 100 klăk phun kyâu mơtah amăng đơ đam dêh čar, kiăng djru ngă tui akô̆ bruă pla sa klai phun kyâu mơng Gong gai dêh čar ta. Tui hăng ayong Ngô Văn Cương, Khua git gai Khul hlăk ai dêh čar ta, hăng jơlan gah pơphun lu mơta, djơ̆ hăng rim plơi pla, jơlan hơdră djru pơđĭ tui laih tơlơi pơmin mơng hlăk ai, tơdăm ngek dra muai hăng mơnuih ƀôn sang kơ bruă mă mơng dlai kyâu, bruă pơgang dlai, pơgang akô̆ ia, anăp nao truh tơlơi pơđĭ kyar kơjăp phik.

 “Amăng hơdôm hrơi rơgao Khul hlăk ai dêh čar ăt hmâo gum hrom mơn hăng lu anom kiăng pơphun ngă tui ba glăi hơdôm tơlơi tơhnal ba tơbiă anai. Jơlan hơdră ăt ngă pơhư̆č mơn ƀing hlăk ai, tơdăm dra ăt kah hăng mơnuih ƀôn sang gum hrom klă biă hăng hơdôm klăk čô mơnuih hlăk ai tơdăm dra gum hrom amăng đơ đam dêh čar. Rim mơnuih hlăk ai tơdăm dra amra pla phrâo hăng bơbwih brơi ƀiă biă mă ñu sa phun kyâu amăng sa thun. Hluai tui jơlan hơdră anai lĕ, ƀing gơmơi čang rơmang lĕ Việt Nam ƀing ta pơ̆ anăp anai ăt amra mơtah hloh mơn, klă hiam hloh hăng kơjăp phik hloh”.

Hrom hăng Jơlan hơdră “Sa klăk phun kyâu – Yua kơ sa Việt Nam mơtah”, thun anai, Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring čar Daknông ăt hmâo pơphun mơn “Tết pla kyâu hơdor kơ Wa Hồ na nao”. Amăng 3 klăk ƀĕ phun kyâu dưi pla tal anai, hmâo năng ai ñu 1 klăk phun kyâu hngô 3 pok hla dưi pla rôk tui hơdôm ară jơlan mrô 14, hăng 28, ƀơi hơdôm kual dlai kyâu glăk hmâo arăng phă, mă lŏn ča čot. Ơi Lê Quang Dần, Kơ-iăng Khua Gơnong bruă đang hmua hăng pơđĭ kyar ƀôn lan tơring čar Daknông brơi thâo: dlai kyâu, dlai pơgang hlôm hlâo rôk tui hơdôm ară jơlan dêh čar ta hơdôm hrơi rơgao hmâo arăng phă, mă lŏn ngă tơnap biă. Ƀơi anăp tơlơi pơhuĭ truh dlai kyâu, tơring čar pơsit pla glăi ƀơi hơdôm kual anai. Kơnong ƀơi mông jơnum pok phun “Tết pla kyâu hơdor kơ Wa Hồ na nao”, hrom hăng ƀing hlăk ai, tơdăm dra, mơnuih apăn bruă, mơnuih mă bruă hơdôm bôh ƀirô kơnuk kơna, tơring čar Daknông hmâo iâu pơhrui rơbêh kơ 3.250 čô mơnuih apăn bruă tơhan, ling tơhan gum hrom pla kyâu ƀơi hơdôm anih hang tơngia dlai răm rai arăng phă ƀơi jơlan mrô 14 hăng 28, hăng tơlơi pơmin “mă pơdŏng kiăng kơdŏng glăi phă prai”:

 “Khom hmâo tơlơi pơmin klă, anun lĕ mă pơdŏng kiăng pơgăn. Ƀing gơmơi pơsit pran jua, čang rơmang ngă tui. Tal anai, Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring čar hmâo iâu poơhrui lu khul ling tơhan pla ƀơi hơdôm anih anai, kiăng pơdah pran pơsit amăng bruă wai lăng, pơgang, hơkrŭ glăi lŏn pla kyâu ƀơi 2 ară jơlan anai”.

Tơring Daknông ră anai dô̆ năng ai ñu 260.000 ektar dlai, gôm năng ai ñu 38%, ƀiă hloh kơ 4% bơhmu hăng hơnong ñu pơkă hrom đơ đam dêh čar. Tơring čar glăk hrưn đĭ pla gôm lŏn hong truh kơ 40% amăng thun 2025 hăng 42% amăng thun 2030./.