Tui hăng rup kač, pơkă lơkak ƀuh, kual glai 4, črăn 4, gah glai pơkă mrô 989, să Ia Mơr, tơring glông Čư̆ Prong wai lăng lĕ glai ƀu jing mơnong ôh. Ƀuh rơđah, năng ai 3 ha pơ anai ră anai arăng dăng kuăt ngă bơnư̆ war pơga krep laih. Amăng lăm lŏn glai anun đang boh kuel boh ñông hăng pla phun pla ƀiă hrơi blan jing hmua baih. Mut lăng amăng lăm tơpong hnua apui ƀong khiă jŭ hơdăng ăt dŏ aka ƀu abih. Tơlơi lŏn glai arăng phă pơrai anun hơmâo mơ̆n pơ kual glai mrô 990 gah să Ia Mơr wai lăng, kual glai mrô 991, 993 gah khul wai lăng glai pơgang plơi Ia Muer. Ayong Sa Văn Điều-mơnuih ngă bruă wai pơgang glai rưng mơ̆ng jơnum min să Ia Mơr brơi thâo:

"Sit ƀuh arăng hyu tir lĕ gơñu đuăi kơdop yơh. Sit mă bruă gơñu krăo djop jơlan. Ta krăp gơñu, gơñu krăp glăi ta, tơnap biă khă pơgăn gơñu. Hyu tir ƀơi anŏ tơnap yua tơlơi anun yơh lah. Ƀuh rơđah sit ta hyu tir ƀu hơmâo hlơi ôh, ƀu ƀuh hơgĕt ôh, hrơi tơdơi nao ƀuh arăng pla mơnong laih, hrơi pơpă gơñu ngă hlong ƀu hmao thâo ôh”.

Ƀu kơnong kơ rưng kyâo hui dui ôh, dŏ lu glai kmrong kơpal pơgang plơi ƀơi tơring čar Gia Lai ăt arăng phă pơrai kơtang tit. Ƀơi tơring glông Čư̆ Sê, amăng mrô 2.100 ha glai pơgang plơi yua jơnum min mơnuih ƀôn sang să H’Bông wai lăng, amăng 1 thun rơgao hơmâo rơbêh 34 ha ƀơi kual 1064 hăng 1065 arăng čuk, kai ngă hmua pla kyâo Bạch đàn. Tơlơi arăng phă glai pơgang hlao ia ƀudah pơgang plơi pơ anai, tơhan kông an tơring glông tơgŭ kơđi laih, samơ̆ aka ƀu hơmâo pô soh pơpă ôh ba phat kơđi. Ơi Thái Thượng Hải-Khua anom bruă tơhan wai lăng kyâo glai tơring glông Čư̆ Sê brơi thâo:

“Đơ đam glai mơ̆ să H’bông wai lăng lŏn glai čư̆ čan čroh hnoh, kiăng hyu tir ĕp lăng pơ anun khom nao truh pơ tơring glông Phú Thiện, găn nao pơ tơring glông Ia Pa mut nao amăng glai pô wai lăng. Mơnuih mă bruă kơƀah hăng lu tơlơi tơnap tap anun gleh glar biă mă wai pơgang”.

Blan 11/2022, kông an tơring čar Gia Lai tơgŭ kơđi tơlơi soh “kơƀah bruă glăm ba ngă răm rai kơtang” hơmâo ƀơi Anom bruă khua wai lăng glai pơgang plơi tơring glông Đưk Kơ pơdjơ̆ nao, ngă soh rơngiă 9000 ha glai rưng mơ̆ng thun 2011-2019. Anom bruă ĕp kơđi Gia Lai ăt rơkâo brơi tơgŭ kơđi pơdjơ̆ nao ngă soh rơngiă 2000 ha ƀơi kông ty sa ding kơna wai lăng kyâo glai Ia Pa, tơring glông Kông Čro. Pơ dua anih anai, lu lŏn glai rơngiă jing hĭ hmua pơdai, đang boh čroh ƀudah anih kiă rơmô mơnuih ƀôn sang.

Amăng 5 thun rơgao, tơhan kơnuk kơna ƀơi Gia Lai hơmâo ƀuh 2.940 wơ̆t ngă soh tơlơi phiăn pơgang glai, kơnong mơ̆ng akŏ thun 2022 truh ră anai, lu tơring glông, plơi pla hơmâo ƀuh 290 wơ̆t arăng ngă soh, amăng anun ba phat kơđi tơlơi soh mă krư̆ 29 wơ̆t. Mrô ngă soh tơlơi phiăn pơgang glai kyâo hơmâo mrô hrŏ tui pơkă hăng hơdôm thun hlâo, samơ̆ tơlơi phă glai pơrai rưng, kơsing mă lŏn ngă hmua ăt dŏ tơnap tap biă mă aka dưi pơgăn khut khăt ôh. Ơi Trương Văn Nam, Khua anom bruă wai pơgang glai rưng-gah anom bruă khua tơhan pơgang glai rưng tơring čar Gia Lai, pơhaih:

“Lăi tơpă ñu, ră anai tơhan lu hai ăt ƀu anăm ngă lơi. Kơnong djop anom bruă kơnuk kơna, djop gưl khom pơtô lăi truh pơ mơnuih ƀôn sang, brơi thâo anŏ tŭ yua mơ̆ng glai, pioh kơ arăng hơmâo tơlơi glăm ba ƀiă pơgang glai. Bruă ngă anai ƀu dưi pơsir sa mơguah, sa tlam ôh”.

Hăng 632.000 ha ră anai, Gia Lai yơh tơring čar hơmâo đơ đam lŏn glai prong tal 4 amăng dêh čar ta hăng prong hloh amăng 5 boh tơring čar kual Dap Kơdư. Thun blan rơgao, đơ đam lŏn glai mơ̆ng tơring čar ăt hrŏ đôč; mrô glai kyâo tơ-ui ƀiă hloh pơkă hăng abih bang amăng kual. Mơ̆ng thun 2015-2020, ƀơi tơring čar hơmâo rơbêh 4.300 tơlơi ngă soh rơngiă hơdôm rơtuh ha glai yua arăng jah drôm hĭ.

Ha bơnah dơ̆ng, ƀơi Gia Lai, ăt dŏ giăm 170.000 ha aka ƀu dưi jao wai lăng, pơphun brơi kơ mơnuih ƀôn sang ngă pô wai lăng. Bruă ngă anai, ƀuh rơđah kiăng gong gai kơnuk kơna gưl să khom pơgang mă glai klô lơ̆m anun mơnuih mă bruă, gơnam yua mă bruă aka ƀu djop. Tơlơi anai, ngă tơnap kơ bruă mă kơđi čar pơkŏn ƀơi să, plơi pla, boh tŭ yua pơgang glai klô tơnap biă mă dưi ngă giong. Ơi Nguyễn Văn Hoan-Kơ-iăng Khua Gơnong bruă ngă hmua hăng pơđĭ kyar plơi pla tơring čar Gia Lai brơi thâo, sa črăn phun ñu ngă tơnap wai pơgang glai, yua kơ đơ đam lŏn glai jao wai lăng jĕ giăm hăng anih ngă hmua mơ̆ng mơnuih ƀôn sang.

Kiăng wai pơgang tŭ yua hloh, glai dưi jao kơ anom bruă sĭ mơdrô ƀudah jao kơ sang anŏ mơnuih ƀôn sang wai lăng tui hăng Tơlơi phiăn wai pơgang glai rưng. Khă hnun, bruă anai pơdjơ̆ nao lu mơta tơlơi, kah hăng prăk kăk, bruă pơkă ling guai lŏn glai. Ơi Hoan čang rơmang, abih bang lŏn glai ƀơi tơring čar Gia Lai amra dưi jao djơ̆ pô, djơ̆ anăn sang anŏ dưi wai pơgang tui hăng akŏ bruă truh thun 2030:

“Ră anai, Gia Lai dŏ đơ đam lŏn glai prong biă mă jao kơ pô glai wai lăng. Tui hăng tơlơi kiăng mơ̆ng anom bruă wai lăng đang hmua hăng kyâo glai abih bang đơ đam lŏn glai anai dưi jao kơ pô glai wai lăng, kơtưn truh thun 2030, abih bang lŏn glai anai khom dưi jao hơmâo pô wai lăng soh”.

Tơdah ƀu hơmâo ôh hơdră lăp djơ̆ hăng hlom bom, glai rưng ƀơi Gia Lai ăt arăng phă pơrai rĭm hrơi đôč, ƀơi anăp kơ tơlơi anun, pô glai dŏ lăng đôč hăng tơhan djop anom bruă hai ƀu anăm pơgang lơi.