Tơdơi kơ sui thun hyu ĕp, tơlang tơhan Y Chông Triêk hơmâo klơi đĭ hăng ba nao dor pơ pơsat tơhan să Liên Sơn Lăk, tơring čar Dak Lak krĕp kơnôl 27/7 thun anai. Anai lĕ boh than mơng bruă hyu ĕp tơdơi kơ giăm rơma hơpluh thun djai pơsăn drơi, ƀu djơ̆ kơnong tui pran mơng ƀing gŏp ăt ngă kơ sang anŏ huăi dŏ tơguăn dong tah. Amai H’Wai Triêk, adơi ñu brơi thâo, mơng anai hrơi tơhan rơka-tơhan djai pơsăn drơi kơnôl 27/7 rĭm thun amra jing hrơi huă pơsat ayong ñu.“Hrơi blan hyu ĕp ayong truh ră anai giong laih, hơđong amăng pran jua lơm truh hrơi huă pơsat-ngă yang thun phrâo, ƀing ană tơčô lêng kơ thâo pơsat hăng anăn ñu Y Chông Triêk jing klă biă yơh”.

Tơlơi ngă mơ-ak amăng pran jua sang anŏ amai H’Wai lơm dưi ĕp ƀuh tơlang ayong ñu tơdơi kơ rơbêh 50 thun hyu ĕp, mơ̆ hơdră bruă phun anun lĕ 500 hrơi mlăm.

Yă Võ Thị Hồng, dŏ ƀơi phương Ea Kao, tơring čar Dak Lak hơmâo ayong ñu djai pơsăn drơi ƀơi tơdron blah wang B2 thun 1972. Hơdôm thun rơgao, đa hơmâo adơi, ană bă, tơčô tơčĕ hyu ĕp lu wŏt. Mơng Tây Ninh truh pơ hơdôm tơring čar kual Yŭ, lêng ƀu ƀuh ôh. Ngă tui “Hơdră bruă 500 hrơi mlăm”, ñu brơi mă drah asar čơđet ADN, hăng tơlơi čang rơmang amra ĕp ƀuh ayong ñu. “Brơi ană tơčô hyu ĕp sui laih ƀơi hơdôm boh pơsat dor tơhan kual Tây Ninh, ră anai brơi mă drah asar čơđet ADN kâo čang rơmang tañ ĕp ƀuh. Kâo hmư̆ hing kual Yŭ phrâo ĕp ƀuh lu tơlang tơhan djai pơsăn drơi, mah kaih tŭ mơn kâo ăt čang rơmang dưi ĕp ƀuh”.

Kar kăi mơn, ơi Phan Đức Nhuận, dŏ amăng phương Thành Nhất, ăt lu wŏt nao pơ hơdôm tơring čar kual Dơnung kiăng kơ ĕp adơi ñu lĕ tơhan Phan Đức Thắng. Ha wŏt ƀuh amăng plang mơnuih mơnam pơsat anăn hrŭp adơi ñu, anun ñu nao ĕp. Samơ̆ lêng ƀu djơ̆ ôh. Tal anai ăt phara. Ñu đăo gơnang nao boh thâo phrâo amra djru brơi mơnuih dŏ hơdip dưi ĕp ƀuh ƀing pô rơngiă. “Ră anai amĭ ama rơngiă abih laih, ƀing ayong adơi ăt tha rơma laih. Hơdră bruă phrâo ngă mơnuih ƀôn sang hăng kâo pô ol kơdol biă. Anai kar hăng tal blah rơnuč kiăng kơ ĕp ƀuh tơlang tơhan. Kâo ăt đăo gơnang bruă mă yua boh thâo phrâo amra ba glăi tŭ yua”.

Amăng “Hơdră bruă 500 hrơi mlăm”, tơring čar Dak Lak ba tơbiă hơnong pơkă klơi pơƀut 270 per tơlang tơleh tơhan. Kơnong thun 2026 gir run ĕp ƀuh 180 per tơlang tơleh; laih dong pơgiong bruă mă ADN hăng 4.019 akŏ pơsat aka ƀu thâo tong ten anăn ƀơi 33 pơsat dor tơhan.

Tơdơi kơ hơdôm hơnong pơkă anun lĕ hơdôm rơbâo tơlơi pơhing hơmâo ĕp lăng, hơdôm rơbâo tal glăi pơ hơdôm boh să hăng hơdôm rơbâo boh pơsat hơmâo klơi đĭ. Đại tá Ksor Lành, kơ-iăng Khua anom bruă git gai ling tơhan tơring čar Dak Lak brơi thâo, anom bruă glăk pơkiăo nao lu mơnuih ngă bruă. Grup K51 hơmâo pơpha jing 8 grup nao tơl ƀon lan, gum hrŏm hăng gong gai ƀon lan hyu ĕp lăng, pơsit tong hăng klơi pơƀut glăi; laih dong akŏ pơjing 6 grup ngă bruă hyu mă drah asar čơđet ƀơi pơsat dor tơhan kiăng pơčrang lăng ADN. Hrŏm hăng anun lĕ gum hrŏm hăng tơhan kông ang hyu mă ADN pô sang tơhan djai pơsăn drơi hăng gơnong bruă wai lăng hyu hơduah ĕp, pran lui djop tơlơi pơhing kơ pơsat dor tơhan. “Ră anai ƀing gơmơi hơmâo rơbêh 6 rơbâo tơlơi pơhing bơdjơ̆ nao tơhan djai pơsăn drơi. Ƀing gơmơi hơmâo čih hră pơ-ar mơ-it nao hơdôm khul grup, ƀing mơnuih hăng ƀing gơmơi hơmâo ngă hră pơ-ar hơduah ĕp tơlơi pơhing kơ tơhan hăng mrô QR, mơng mrô anai, ƀing mơnuih thâo tơlơi pơhing kơ anih dor tơhan amra dưm tơlơi pơhing amăng anun hăng tut gư̆ mơ-it nao, tơlơi pơhing anun amra dưm amăng măi mok phun mơng anom bruă git gai ling tơhan tơring čar. Hluai tui hơdră bruă anai, bruă pơphun hyu klơi pơƀut pơ anăp anai amra tŭ yua ƀiă.”

Hơdră bruă 500 hrơi mlăm ƀơi Dak Lak hơmâo ba glăi boh tŭ yua blung a amăng thun 2026: klơi pơƀut glăi 19 per tơlang tơleh, amăng anun hơmâo 12 per tơlang tơleh ƀơi dêh čar Kur hăng 7 per tơlang amăng tơring čar. Rơbêh 500 čơđet asar hơmâo mă kiăng djru brơi bruă pơčrang ADN. Ơi Đào Mỹ, kơ-iăng Khua Jơnum min mơnuih ƀon sang, Kơ-iăng Khua khul djru bruă, khul git gai “Hơdră bruă 500 hrơi mlăm hyu ĕp, klơi pơƀut hăng ĕp anăn krăn pô tơhan” tơring čar Dak Lak pơsit tong, mah bruă mă jai hrơi tơnap tap yua sui thun ayun blan laih, samơ̆ tơring čar amra mă yua djop mơta ngăn rơnoh, măi mok hăng tơlơi pơhing kiăng tŏ tui hyu ĕp tơhan glăk dŏ đih glăi amăng lŏn. “Ƀing gơmơi rơkâo djop anih anom kơđi čar gum hrŏm, ngă hiưm pă dưi tŭ mă djop tơlơi pơhing hloh, kiăo tui lăng ƀơi ƀon lan, mă yua djop măi mok kiăng dưi ĕp ƀuh tơlang tơhan glăk đih glăi amăng lŏn”.

Rĭm per tơlang tơleh hơmâo ĕp ƀuh lĕ hơmâo dong sa boh sang anŏ abih hĭ tơlơi dŏ tơguăn, sa tơlơi ƀuăn hăng mơnuih rơngiă dưi ngă tui. “Hơdră bruă 500 hrơi mlăm” ƀu djơ̆ kơnong hrơi blan hyu ĕp hăng hră pơ-ar, tơlơi hơdor glăi hăng măi pơčrang ADN đôč ôh mơ̆ ăt lĕ hrơi blan mơng pran khăp pap, tơlơi glăm ba hăng pran hơdor tơngia./.