VOV4.Jarai-Hrom hăng lu tơring čar amăng dêh čar ta, bruă pơkra ming sĭ mơdrô ƀơi Dak Lak lăi pha, kual Dap kơdư lăi hrom, bưp tơlơi lông lăng prong biă mă yua kơ rơnoh blơi gơnam yua mă bruă pơmă đơi. Hăng bruă ngă hmua, tơlơi lông lăng jai prong yua hơbâo pruai kmơ̆k, gơnam yua ngă hmua lêng đĭ rơnoh mơdua soh.

Kiăng găn rơgao tơlơi lông lăng anai, hrom hăng thâo tŭ mă hmar tơlơi gêh găl mơ̆ng hră pơkôl sĭ mơdrô rơngai hăng jar kmar pioh pơtrut bruă sĭ mơdrô hăng tač rơngiao, mơnuih ngă hmua hăng sang bruă sĭ mơdrô ƀơi kual Dap Kơdư dŏ pơmin tong ten dăp glăi, lăng glăi bruă mă mơ̆ng pô, hmar hyu ĕp anih anom sĭ mơdrô pioh pơđĭ tui rơnoh gơnam sĭ mớdrô hăng dưi pơhno nao rai amăng anih anom sĭ mơdrô lơ̆m dêh čar ta pô mơtam.

Jing anom bruă sĭ mơdrô kơphê, ding kơna mơ̆ng phun kông ty kơphê Việt Nam, samơ̆ kông ty sa ding kơna Kơphê 721, tơring čar Dak Lak, dưi hmư̆ hing hăng anăn sĭ mơdrô “Braih 721, klă kơ djop sang”, lơ̆m gơñu hơmâo tŭ mă lu tơlơi apah bơni braih hiam jơman mơ̆ng thun 2015 truh ră anai, jing gơnam sĭ mơdrô pơkra ming hăng măi mok anăn kual plơi pla ba gru hlâo ƀơi tơring čar Dak Lak. Hăng 250 ha hmua pơdai, tuh pơ alin mơ̆ng bruă ruah pơjeh, rah pơtem tơjŭ pla truh bơyan hơpuă yuă, tăp pơdai hăng măi ta juăt lăi kơ-uă pơdai truh ba sĭ mơdrô, rĭm kơ bơyan kông ty hơmâo pơhrui glăi mơ̆ng 120-150 klăk prăk lơ̆m sa ha.

Ơi Trịnh Xuân Tài, Khua kông ty brơi thâo, bruă pơblih pơjeh phun pla ba rah pơtem kơnong pơdai jing truh bruă pơkra ming jing gơnam sĭ mơdrô pơdai braih, ƀu kơnong djru kông ty hơđong đôč ôh amăng rơwư̆ rơwang tơnap tap, dŏ hơmâo anŏ gêh găl pioh rŭ pla wai lăng 200 ha kơphê dơ̆ng:

“Ƀing gơmơi ngă hmua rah pơtem pơdai rơnoh prăk tuh pơ alin blung a lu biă mă. Mơ̆ng thun 2015, pơhrua nao kơ bruă sĭ pơdai, gơmơi man pơdong anih anom pơkra ming gơnam sĭ mơdrô pơdai braih. Ngă tui 2 mơta bruă, rĭm thun ngă hmua rah pơtem hăng kơ-uă pơdai jing braih. Ră anai rơnoh sĭ mơdrô hơđong mơ̆n, yua rĭm thun ngă hmua dua bơyan. Lơ̆m anun, kơphê buč laih pla glăi phrâo, ăt hơmâo kơmlai mơ̆n mơ̆ng hmua pơdai hăng sĭ braih”.

Pơtong rơđah bruă mă anăp ngă gêh găl, hơduah ĕp anih anom sĭ mơdrô phara hơjăn hăng čih anăn gơnam sĭ mơdrô djơ̆ lăp, ăt djru kơ mơnuih ngă hmua să ƀuôn Čuah, tơring glông Krông Nô, Dak Nông hrưn đĭ ngă pơdrong. Ơi Phạm Xuân Lai, Kơ-iăng Khua Anom bơwih ƀong hrom ngă hmua Ƀuôn Čuah brơi thâo, mơ̆ng hơdôm thun hăng anai, ƀơi Ƀuôn Čuah abih bang ƀu hơmâo rah pơtem pơdai hăng pơjeh tơđar dơ̆ng tah. Abih bang 770 ha hmua pơdai ƀơi să, lêng kơ ngă hmua rah pơjeh pơdai anăn ST 24, ST 25.

Bơyan pơdai tơsă kơñĭ ƀơi Ƀuôn Čuah

Ƀuh rơđah, hăng kual lŏn jing mơnong, lŏn mơnai glai ia hơmâo hơbâo tơpur čư̆ apui kơdir đưm đă Ƀuôn Čuah, hnong mơboh mơ̆ng 2 mơta pơjeh pơdai anai hơđong na nao truh 10 tơn sa hektar pơngŏ. Pơdai mơboh, ba sĭ mơdrô ƀu djop kơ arăng blơi ôh, anun yơh mơnuih ngă hmua hơmâo kơmlai hơdôm rơtuh klăk prăk lơ̆m sa thun wơ̆t hăng rơnoh prăk tuh pơ alin lu hai:

“Hnong hiam asar lôm pơdai lăp hăng gơnam sĭ mơdrô, laih anun lăi pơthâo tong ten phun tơdŭ anih rah pơtem, ngă hmua anun yơh rơnoh sĭ mơdrô pơmă tui. Kah hăng ta ƀuh laih anun, pơdai asăt ră anai sĭ mơdrô truh 8 rơbâo sa, 8 rơbâo 200 prăk sa kg. Rơdêh ôtô pơprong arăng rai jưh kơniă jơlan, lan ƀhu pơdai, tơguan lui hlâo kiăng blơi pơdai, duh dih lu rơdêh hlăk rai dơ̆ng mơ̆n”.

Lơ̆m anun braih pơdai pơ kual Dap Kơdư hlăk hmư̆ hing tui amăng anih sĭ mơdrô lơ̆m dêh čar ta pô, boh čroh jing anŏ gêh găl phrâo amăng kual ăt hlăk hing nao pơ ataih sĭ mơdrô pơ dêh čar tač rơngiao. Hơdôm hơpluh ha hmua pơdai boh kruăi hrĕ, pơtơi, čik, boh pơ-ô̆ boh nik ñu boh sầu riêng, lêng kơ hơmâo pơkra ming hăng dưm amăng kơdung hruh hiam ba sĭ mơdrô, jai hrơi sĭ mơdrô lu hloh hăng rơnoh đĭ tui mơ̆n. Ơi Đinh Gia Nghiã Khua kông ty pơčruh ngăn sĭ mơdrô hăng tač rơngiao Đồng Gia ƀơi tơring čar Gia Lai brơi thâo, gơnam sĭ mơdrô boh čroh hơmâo pơkra ming hnong pơđĭ kyar rơbêh 100% pơkă hăng thun hlâo.

 Anom bruă anai gir run tuh pơ alin hăng măi mok phrâo, pok prong kual pla pơjing kiăng hơmâo boh čroh gơnam sĭ mơdrô djop ba nao anih anom sĭ mơdrô či kiăng:

“Ră anai, gơmơi pơtum nao tuh pơ alin blơi yua măi mok ia rơgơi, biă mă ñu pơkra ming gơnam sĭ mơdrô hiam hloh, tŭ yua, dưi ba sĭ mơdrô pơ dêh čar Mi hăng kual Mi kô̆. Ƀing gơmơi ăt ngă hrom mơnuih ngă hmua kiăng hơmâo anih anom sĭ mơdrô hơđong, pơđĭ kyar, dưi djop brơi kơ sang măi mă bruă pơkra ming hơđong na nao”.

Boh sầu riêng kual Dap Kơdư amăng anun ba sĭ mơdrô tui jơlan phun laih

Hrom hăng tơlơi gêh găl phrâo pơjing rai, anŏ kơtang amăng bruă kơphê hơmâo mơ̆ng hlâo ƀơi kual Dap Kơdư, pơblih phrâo pơđĭ tui na nao rơnoh sĭ mơdrô, hăng 150 rơbâo ha jing kual ngă hrom kơplah wah anom bruă sĭ mơdrô, anom bơwih ƀong hrom hăng mơnuih ngă hmua, bruă pla kơphê hăng pơkra ming sĭ mơdrô boh tŭ yua hiam, jơman hloh tui hnong pơkă mơ̆ng jar kmar, rơnoh sĭ mơdrô lu hloh mơ̆n mơ̆ng 50 truh 250 USD rĭm sa tơn. Kơnong ƀơi tơring čar Dak Lak hăng Dak Nông, hơmâo pơjing rai anih pla kơphê hơdôm hơpluh rơbâo ha pla hrom phun pla boh čroh pơkŏn ba glăi rơnoh bơwih ƀong huă yôm biă mă, kah hăng boh khuih boh makka, boh sầu riêng, ba glăi rơnoh sĭ mơdrô bơwih ƀong huă lu hloh 10 wơ̆t pơkă hăng pla kơphê juăt hơmâo kah hăng tơđar.

Tui hăng ơi Phạm Tuấn Anh, Khua Gơnong bruă đang hmua hăng pơđĭ kyar tơring čar Dak Nông, hrưn đĭ kiăng ngă bruă hơđong kjăp:

“Ră anai djop sang bruă lêng kơ anăp nao ngă hiư̆m pă pơjing rai bruă ngă hrom  kjăp hăng mơnuih ngă hmua kơnang kơ bruă ĕp anih djru ba, kah pơpha tơlơi tŭ yua kơmlai amăng bruă mă. Mơnuih ngă hmua ƀu kơnong thâo ngă hmua đôč ôh gơñu dŏ pơkă lăng, dăp bruă pơsit mă rơnoh sĭ mơdrô, ba gơnam sĭ mơdrô tơpă ară. Dua dơ̆ng lĕ, bruă ngă hmua ră anai ƀu kơnong bơwih brơi kơ bruă sĭ mơdrô đôč ôh, dŏ pơđĭ tui rơnoh sĭ mơdrô lăng nao pơ lu akiăng, bơhmutu bơwih bơwang ba tuai hyu ngui ĕp lăng đang hmua, găn rơgao, nao mut hrom mơnuih ngă hmua, ƀudah lu bruă ngă hơmâo rơnoh pơkŏn”.

Thun 2022 hlăk amăng hơdôm blan rơnuč thun laih, mah bưp lu tơlơi tơnap yua kơ rơnoh prăk tuh pơ alin kơ bruă mă đĭ lu, samơ̆ bruă ngă hmua amăng kual Dap Kơdư ăt hơmâo ba glăi boh tŭ yua prong mơ̆n. Prăk sĭ mơdrô hăng tač rơngiao, lu boh čroh mơ̆ng đang hmua mơ̆ng dua boh tơring čar Dak Lak hăng Gia Lai, đĭ tui mơ̆ng 40 truh 100% pơkă hăng thun 2021. Boh sầu riêng mơ̆ng 4 boh tơring čar Dak Lak, Lâm Đồng, Dak Nông, Kon Tum jing gơnam sĭ mơdrô tŭ yua ba sĭ mơdrô tui jơlan sit nik, pơjing rai anŏ gêh găl amăng anih anom sĭ mơdrô prong pơ dêh čar Khač hăng rơnoh truh 4 klai USD, jai jing pran kơtang kơ bruă ngă hmua amăng kual Dap Kơdư.

Hơdôm boh sang măi pơkra ming boh čroh, anih dưm gơnam sĭ mơdrô hăng kơdung kơsu, dưm amăng hruh laih anun ngă hrom mơnuih ngă hmua hăng djop sang bruă sĭ mơdrô, hlăk ngă hrom mơak klă djơ̆ dơnuai, ăt jing pran kơtang pơtrut bruă ngă hmua kual Dap Kơdư, hrưn đĭ găn rơgao tơlơi tơnap lông lăng prong samơ̆ čang rơmang ba glăi boh tơhnal prong prin pơ anăp adih.

Đình Tuấn/VOV Tây Nguyên /Nay Jek: Pơblang