VOV4.Jarai-Hơdôm thun giăm anai, tơlơi khăp ngă giăng mah adơi ayong mơ̆ng dua ping gah, kơnuk kơna, kơplah wah tơring čar Sơn La hăng hơdôm tơring čar gah kơdư dêh čar Lao hơmâo ngă kjăp tui, pơbŭ đĭ hăng lu bruă mă hiam klă, tŭ yua. Ƀơi tơring čar Sơn La, ƀoiw treng jơlan guai dêh čar Việt Nam hăng Lao, hơmâo 7 boh plơi pla dua bơnah jơlan guai dêh čar kĭ pơkôl ngă adơi ayong, giăng mah, hơdôm tơlơi pơkôl ngă rơđah amăng bruă mă, djơ̆ găl hăng phara anih, tơlơi phiăn juăt đưm, tơlơi phiăn plơi pla mơnuih ƀôn sang dua bơnah.

Pơjing ară hrĕ tô nao rai tơlơi jĕ giăm djop plơi pla, ană plơi dua bơnah treng jơlan duai dêh čar tui hăng gru grua juăt ngă “Sa čơlŭ asơi pơpha mơdua, sa asar hra kĕ mơkrah"” kơtưn bruă ngă hrom amăng rơnuk phrâo anai.

Plơi Lao Khô 1, să Phiêng Khoài, tơring glông Yên Châu, amăng hơdôm thun rơnuk blah ayăt Prang đưm mơ̆ng thun 1949-1952, dưi hơmâo rơgom khua hơđăp git gai ping gah dêh čar Lao, ơi Kai Sỏn Phổm Vi Hẳn hăng Khul tơhan kơsung nao pơ anăp dêh čar Lao gah kơdư hlăk anun, ruah mă ngă anih hơkrŭ. Tơlơi djru ba tong ten, ƀu hŭi kơ tơlơi tơnap tap ôh sang anŏ ơi Tráng Lao Khô hơmâo rông ba, pơdŏp brơi ƀing khua mua apăn bruă ngă hơkrŭ laih anun djru ba dêh čar gơyut gơyâo Lao ngă kjăp tơlơi khăp gum pơgôp kơplah wah Ping gah, dua bơnah kơnuk kơna, dua djuai ania Việt-Lao.

Dơ̆ng mơ̆ng hơdôm boh sang anŏ djuai ania Hmông, mơ̆ng kơnung djuai sang anŏ ơi Tráng Lao Khô, ră anai jing sa boh plơi phrâo, mă anăn plơi Lao Khô 1 pơhrua kơ plơi Phiêng Sa hlâo adih. Anai ăt jing plơi blung a pok pơhai ngă tui bruă tlŏ jiăng, pơjing adơi ayong hăng dua boh plơi gah adih guai dêh čar ƀơi tơring čar Sơn La.

Akŏ pơjing jơlan guai dêh čar pơdrong asah hiam klă, bă hăng tơlơi khăp adơi ayong Việt Nam-Lao

Tui hăng ayong Tráng Lao Khai, Khua plơi Lao Khô 1, amăng plơi hơmâo 130 boh sang anŏ, hlâo kơ pơjing tơlơi ngă adơi ayong mĕm mơnuih ƀôn sang plơi Kao Khô 1 hăng plơi Nà Khạng, gah plơi Phiêng Xa, tơring glông Xiềng Khọ, tơring čar Hủa Phăn, dêh čar Lao lăng nao rai kơnung djuai adơi ayong laih, plơi gah anai hơmâo tơlơi hơgĕt thơ, mơnuih ƀôn sang gah adih rai djru hrom; samơ̆ hlăk anun rô nao rai, čuă kơnung djuai phung wang, bưp tơdruă tơnap tap biă mă:

“Lơ̆m ngă adơi ayong dua boh plơi pla, gơmơi ngă hmua pơ anai, gơyut gah adih rai ĕp lăng hrăm tui, hăng hơmâo tơlơi thâo thăi hơgĕt thơi gơmơi pơdjru pơtô nao rai tơlơi thâo thăi tom găn rơgao; bơhmutu pla kơtor, tơjŭ pơdai hlâo adih, ră anai pơblih pla phun boh čroh, gơñu ƀuh ăt hla tui mơ̆n hơdră gơmơi hơmâo ngă hăng ba glăi boh tŭ yua, gơñu rai hrăm tui, gơmơi pơtô brơi hơdră wai lăng răk rem đang boh čroh”.

Hrom hăng pơčrông sai bruă mă, sĭ mơdrô nao rai gơnam tam, ƀing tơhan pơgang guai dêh čar Puih kơđông Chiềng On, tơring glông Yên Châu hrom hăng mơnuih ƀôn sang plơi Lao Khô 1 ăt nao pơ plơi Nà Khạng pơtô brơi hơdră ngă hmua pơdai ia hăng ba pơjeh pơdai phrâo lông rah pơtem; pơtô brơi hơdră wai lăng, pơgang phun pla; djru rơbêh 2000 phun  anah kyâo pla boh mận hậu, boh kruăi hrĕ….

Khua mua, ling tơhan puih kơđông Chiềng On pơtô mơnuih ƀôn sang ngă klă jơlan hơdră tơlơi pơkôl pơkă ngă giăng mah dưi čih pơkra,

ba yua amăng 10 thun hăng anai

Yua kơ anun, mơnuih ƀôn sang plơi Nà Khạng hơmâo ngă tui hơdră phrâo rơgơi, pla pơjing, wai lăng đang hmua, hơmâo pơhrui glăi lu; bruă sĭ mơdrô, pơblih nao rai gơnam sĭ mơdrô ană plơi pla dua bơnah ngă hrom gêh găl biă mă. Ayong Dừ Lao Chảnh plơi Lao Khô 1, să Phiêng Khoài brơi thâo:

“Dua bơnah Việt-Lao ngă adơi ayong, kâo ăt hơmâo nao laih pơ gah adih djru ba adơi ayong dêh čar Lao kah hăng: Plơi Nà Khạng, Keo Lôm, Phiêng Xa….kơ bruă blơi boh čroh sĭ mơdrô. Nao pơ anun, gơñu sĭ mơdrô ta ăt blơi gơnam ba glăi pioh djru nao rai adơi ayong; amăng plơi gơmơi lĕ, hơmâo phun boh čroh hơgĕt mơboh lu lĕ ba nao pơ adih lăi pơthâo kơ adơi ayong pơ anun hrăm tơdruă pioh pla pơjing”.

Thun 2013, Khua sang bruă puih kơđông tơhan pơgang guai dêh čar tơring čar Sơn La hơmâo lăi pơthâo hăng khua mua ping gah, gong gai kơnuk kơna lăi pơthâo laih anun pơphun kĭ pơkôl ngă adơi ayong mơ̆ng dua bơnah 7 boh plơi pla dŏ giăm guai dêh čar gah tơring glông Yên Châu, tơring čar Sơn La hăng tơring glông Xiềng Khọ, tơring čar Hủa Phăn dêh čar Lao.

Mơnuih ƀôn sang ƀơi guai dêh čar gir run bơwih ƀong huă pơđĭ kyar

Giăm 10 thun ngă adơi ayong, djop sang bruă, djop plơi pla hơmâo ngă tui djơ̆ tơlơi phiăn pơkôl ngă adơi ayong, giăng mah, djru nao rai tơdruă amăng bruă mă bơwih ƀong huă, gru grua hiam, mơnuih mơnam hrom hăng pơsir lu bruă mă rung răng anet ƀơi guai dêh čar samơ̆ hăng tơlơi khăp adơi ayong djru nao rai, tui hluai tơlơi gum pơgôp amăng jar kmar tơpă; ƀu hơmâo ôh bơrơsua ngă hmua, pơdong plơi, lui pưk hmua, mut nao rai hyu dŏ tă tăn ĕp bruă mă kah hăng hlâo, tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang hơđong laih, ƀrư̆ hrơi pơđĭ kyar tui.

Ơi Bun Luôi Suk Tho Vông, Khua Gơnong bruă pơtom hiăp hăng tač rơngiao, tơring čar Hủa Phăn, dêh čar Lao brơi thâo:

“Hơdôm boh plơi pla dŏ treng jơlan guai dêh čar kơplah wah tơring čar Hủa Phăn hăng Sơn La mơ̆ng hlâo truh ră anai ăt djă pioh na nao tơlơi khăp adơi ayong jĕ giăm, djru nao rai tong ten, găn rơgao nao rai, čuă sang anŏ, phung wang, hrăm tơdruă, djru mă bruă bơwih ƀong huă. Hrom hơbit tuh rơyuh pran jua wai pơgang kjăp jơlan guai dêh čar mơ̆ng dua bơnah lŏn ia, djuai ania Việt Nam-Lao lăi hrom, boh nik ñu tơring čar Hủa Phăn gah dêh čar Lao hăng Sơn la gah Việt Nam”.

Hrom hăng bruă djru nao rai kah pơpha tơlơi thâo thăi amăng bruă pơđĭ kyar bơwih ƀong huă mơnuih mơnam, bruă pơjing adơi ayong mơ̆ng lu plơi pla dua bơnah ƀơi guai dêh čar, hơmâo djru hrom prong biă mă bruă pơgang rơnuk rơnua hơđong guai dêh čar laih anun djă bong kjăp pran kơtang mơnuih ƀôn sang wai lăng, pơgang guai dêh čar kiăng rơnuk rơnua, mơak giăng mah pŭ ƀăn, hrom hơbit pơđĭ kyar soh, ngă kjăp tui na nao gru grua gum pơgôp, adơi ayong yôm phara biă mă kơplah wah Việt Nam-Lao jai hrơi kjăp tong ten.

            VOVTây Bắc-Nay Jek: Pơblang