Ƀơi kual ia rơsĭ Đầm Bấy, tong wing Nha Trang, tơring čar Khánh Hòa, lu čơnăng, gruh arăng ming pơkra hăng kơsu HDPE hlăk hĭ hăng pơhrua gruh kyâo, ale djeo mơñam tui hơđăp juăt ngă. Gruh čơnăng hăng kơsu anai, ba yua boh thâo ia rơgơi, arăng ming pơkra kơjăp, dưi bong glăi hăng ia tơdlăk kơtang, angin prong, laih anun arăng dưm kamera pioh lăng sŭ anih hơdip amăng ia lơ̆m rông akan hơdang. Yua kơ anun, mơnuih ƀôn sang, pô rông dưi pơhrŏ ƀiă prăk tuh pơ alin, laih dơ̆ng boh tŭ yua pơhrui glăi lu. Samơ̆ gruh čơnăng pơkra hăng kyâo ƀudah jăng hăng ale djrao hlâo adih lĕ ƀu sui thun ôh, amuñ biă răm sit rơbŭ kơthel, ia rơsĭ tơdlăk kơtang, laih anun ngă hơƀak jrak amăng anih hơdip jum dar lơ̆m ia adih…..ƀơƀrư̆ pơblih klă tui lơ̆m pơhrua hăng gruh čơnăng kơsu ba yua boh thâo ia rơgơi phrâo anai.

Ơi Vũ Khắc Mười, mơnuih ngă hrŏm, lông ba yua hơdră phrâo anai, ƀơi kual ia rơsĭ Đầm Bấy lăi, mơ̆ng boh tơhnal ƀuh blung a, mơnuih ƀôn sang h’ĭn pran jua kiăng pok pơhư prong tui:

“Abih bang hơmâo gruh čơnăng, hơñôl, klơi akă dưm kamera, rơnoh prăk tuh pơ alin lĕ năng ai 281 klăk prăk sa boh gruh, čơnăng, amăng anun Keh prăk Thiện Tâm djru rơnoh prăk ha mơkrah. Pơkă hăng bruă rông hăng gruh čơnăng kyâo ale hlâo adih, hơbô̆ bruă pơkra gruh čơnăng hăng kơsu HDPE anai, hrŏ ƀiă rơnoh prăk tuh pơ alin hăng pran jua mă bruă. Hlâo adih, sa boh čơnăng rông akan hơdang sa čô mơnuih mă bruă kơnong dưi rông mơ̆ng 10-15 tơn, laih rông hăng gruh čơnăng kơsu HDPE lĕ dưi rông mơ̆ng 4-50 tơn mơtam”.

 Hơbô̆ bruă rông mơnong amăng ia rơsĭ tui boh thâo ia rơgơi phrâo lĕ, dưi hơmâo tơring čar Khánh Hòa pok pơhai ƀơi lu anih kah hăng pơ Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh. Ƀuh rơđah, hơdră ngă phrâo anai, hơmâo pơđĭ tui rơnoh pơhrui glăi, boh tŭ yua laih anun sem lăng bruă čem rông ăt klă mơ̆n, kiăng ĕp lăng phun tơdŭ, anih rông hăng pơhlôm hơdjă mơnong ƀong huă-sa tơlơi pơsit yom biă mă kơ bruă rông akan hơdang sui thun hơđong hloh. Laih dơ̆ng, anai ăt jing hơdră či ngă bruă rông akan hơdang, anăp pơ kual ia rơsĭ ataih hloh, plai ƀiă kơnong ngă ƀơi anih giăm hang đôč. Hang ia rơsĭ glông ataih giăm 500 km, 6 boh tong wing pơprong hăng robêh 200 boh plao ia rơsĭ giăm hang, Khánh Hòa hơmâo anŏ gêh găl prong pioh pơđĭ kyar rông akan hơdang amăng ia rơsĭ prong. Tui hăng kơ-iăng nai tha prin, nai prin tha Nguyễn Chu Hồi, Kơ-iăng khua khul ngă bruă mă akan hơdang Việt Nam, kiăng bruă rông akan hơdang amăng ia rơsĭ hơđong hloh, kiăng pơkă kual anih rông amăng ia rơsĭ djơ̆ lăp, pơtong rơđah anŏ gêh găl kơ rim tong wing.

“Khánh Hòa hơmâo 6 boh tong wing gêh găl phara hơjăn. Tơdah ngă djơ̆ hrŏm soh, bơmhutu anih pơpă lêng ngă tơdrun kompan soh, sit mơ̆n amra bơbeč djơ̆ anŏ tŭ yua hăng anih či ba yua. Yua kơ anun, pơtong rơđah, tơlơi djơ̆ găl phara mơ̆ng rim tong wing anun. Bơhmutu tong wing Nha Trang hơmâo anŏ yom phara hăng tong wing Vân Phong. Lơ̆m mă yua djơ̆ hơdră hăng anŏ gêh găl mơ̆ng rim tong wing pơprong ƀơi ia rơsĭ amra ba glăi boh tŭ yua lu hloh, laih dơ̆ng plai ƀiă pơrơkua nao rai”.

Thun 2025, rơnoh akan hơdang tơring čar Khánh Hòa hơmâo pơhrui mă truh 280 rơbâo tơn; prăk pơhrui glăi sĭ mơdrô hăng tač rơngiao truh 870 klăk USD, dưm dưm hăng 37% rơnoh prăk sĭ mơdrô amăng tơring čar. Amăng 3 blan akŏ thun anai, rơnoh akan hơdang hơmâo pơhrui mă 60 rơbâo tơn, amăng anun akan hơdang hyu mă 52 rơbâo tơn, rông hăng wai pơgang hơmâo 8700 tơn. Samơ̆ lơ̆m akan hơdang amăng ia rơsĭ hnơ̆ng hnăi kah hăng đưm hrŏ lu đơi laih anun tơlơi pơkă brơi mă akan hơdang djơ̆ lăp tui tơlơi pơtrun IUU jai hrơi tong ten hloh, bruă pơblih mơ̆ng hyu mă akan hơdang jing ngă bruă rông akan hơdang dưi lăng kah hăng anăp ngă bruă khom ngă kơñ pơgi anai. Mơ̆ng thun 2025, Khánh Hòa dưi hơmâo kơnuk kơna jao brơi ngă lăng pơđĭ kyar rông akan hơdang tui bruă rông phrâo, ba yua ia rơgơi măi mok. Tui hăng akŏ bruă truh thun 2029, kual ia rơsĭ yap amăng 3 hai lý jing rơbêh 5 km nao pơ anih ia dlam, brơi wai lăng rông akan hơdang amăng 240 hektar, akan hơdang amra pơhrui glăi năng ai 3.600 tơn; anih wai lăng mơ̆ng 3-6 hải lý, năng ai 200 hektar, rơnoh pơhrui glăi him lăng hơmâo 5100 tơn. Ơi Trịnh Minh Hoàng, Kơ-iăng Khua jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring čar Khánh Hòa brơi thâo, tơring čar pơtrut pơsur mơnuih ƀôn sang tuh pơ alin blơi gruh čơnăng phrâo hăng dưm truă măi mok boh thâo ia rơgơi krăp lăng anih hơdip amăng ia rơsĭ, kiăng pơđĭ tui boh tŭ yua rông akan hơdang amăng ia rơsĭ.

“Ră anai tơring čar Khánh Hòa hlăk pơtum čih pơkra tơlơi phiăn, jơlan hơdră hăng pơtum prăk kăk mă yua mơ̆ng gơnong dlông dêh čar, pơhưč anom bruă mơdrô ƀơi tơring čar tuh pơ alin hrŏm hai, kiăng pơtrut bruă mă rông akan hơdang amăng ia rơsĭ ba yua boh thâo rơgơi phrâo. Hăng rơnoh prăk,boh thâo ia rơgơi phrâo, lir hơbit hăng ƀing kơsem min ia rơgơi, ngă hrŏm, sĭ mơdrô, hơmâo jơlan hơdră djơ̆ găl, amra lir hơbit hăng sang anŏ mơnuih ƀôn sang, ngă hrŏm hơbit kiăng ba glăi boh tŭ yua klă hloh”.

Tui hăng ƀing mơnuih rơgơi kơhnâo, khua mua git gai brơi thâo, kiăng pơtrut pơđĭ kyar bruă rông mơnong amăng ia rơsĭ kiăng ngă hrŏm pơgang rơnoh sĭ mơdrô sa hnơ̆ng, ngă hrŏm tong ten hăng anom bruă mơdrô, ngă hrŏm hăng mơnuih mă akan hơdang, laih dơ̆ng pơphun glăi bruă ngă tui anăp tuh tia pơkra ming pơjing rai gơnam sĭ mơdrô. Kơ-iăng khua ding jum Ngă hmua hăng Ayuh hyiăng, ơi Phùng Đức Tiến lăi lĕ, Khánh Hòa hlăk hơmâo kông ngăn lŏn adai, kual ia rơsĭ prong biă mă pioh rông mơnong amăng ia rơsĭ hăng pơtong rơđah jing tơring čar ba jơlan hlâo, anăp brơi bruă ngă rông akan hơdang, ba yua boh thâo ia rơgơi phrâo amăng dêh čar ta.

“Tơdah hơmâo tơlơi git gai tong ten mơ̆ng kơnuk kơna, djop gơnong bruă, sang bruă amăng tơring čar ngă hrŏm sang bruă mơdrô laih anun mơnuih ƀôn sang, sit mơ̆n năng ai tơring čar Khánh Hòa amra pơjing rai anih anom lăp đing nao klă hloh pơđĭ kyar bruă rông akan hơdang. Lơ̆m pơhưč lu laih sang bruă mơdrô pơprong ngă hrŏm, amra pơjing anih anom rông akan hơdang, dŏ glăi hơdôm sang bruă mơdrô anet hăng man ƀrô ngă hrŏm mơnuih ƀôn sang  rông akan hơdang jing kah hăng êkrang hyu dŏ djop anih, kual rông akan hơdang, pơblih phrâo bruă mă, ba yua boh thâo ia rơgơi pơphun glăi bruă či ngă djơ̆ găl hloh”.

Mơ̆ng hơdôm gruh čơnăng phrâo hăng ia rơgơi hlăk ba yua amăng jơlah ia rơsĭ truh kơ jơlan hơdră mơ̆ng kơnuk kơna pơkă kơ bruă ngă sui thun pơđĭ kyar, sit mơ̆n tơring čar Khánh Hòa hlăk anăp nao pơblih tui ƀơƀrư̆ bruă rông akan hơdang prong hloh, ngă tui boh thâo ia rơgơi phrâo. Anai dưi lăng kah hăng boh khuă, gai kăl pok brơi jơlan plơ̆ng (phrâo) kơ bruă rông akan hơdang, anăp nao bruă ngă hơđong kơjăp, kiăng mă yua boh tơhnal prong hơmâo baih amăng ia rơsĭ, bul pơtâo, plao ia rơsĭ; pơgang rah anih hơdip jum dar, pơgang djuai mơnong hơdip amăng ia rơsĭ kơ rơnuk tơdơi ană tơčô mô yâo.