Ƀơi tơdrun mă akan La Gi, tơring čar Lâm Đồng, hơdôm tal ƀat tô, song nan nao mă akan pơwơ̆t glăi pơ hang ia tơdơi kơ hơdôm hrơi dŏ pơ ia rơsĭ. Akan, mưk hơmâo ba đĭ hăng kơdư, ruah hĭ, kah phara, giong anun ba nao pơ anih blơi, pơkra akan. Hăng mơnuih mă akan, rim wơ̆t nao pơ ia rơsĭ ƀu kơnong kơnang kơ ayuh hyiăng, adai, ia rơsĭ juăt mă akan đôč ôh, ăt khŏm jŭ yap prăk blơi ia jâo, ia săng, apah mơnuih kiăo tui, hăng răk pioh gơnam hiưm pă. Rơbêh kơ 40 thun nao mă akan pơ ia rơsĭ, ơi Bạch Long, ƀơi ƀut plơi Bình Tân 4, phường La Gi, brơi thâo, măi mok, gơnam yua, mơnŏng mă akan jai hrơi plih tui mơn, klă hloh mơn, samơ̆ prăk blơi ia săng ia jâo ăt jing ngă tơnap mơn kơ pô ƀat tô:“Bruă mă akan rơnuk anai phara laih, mơ̆ng măi mok, gai hrip mă akan amăng ia. Thun anai hơmâo hloh kơ hơdôm thun hlâo, samơ̆ prăk blơi ia jâo pơmă. Mah hnun, thun anai hơmâo biă yơh, neh met wa bơwih ƀong đĭ mơn”.

Mơ̆ng akŏ thun truh kơ ră anai, Lâm Đồng hơmâo mă rơbêh 195.000 tơn akan hơdang, đĭ 4,2% pơhmu hăng tơđar. Tơring čar hơmâo 5 tơdrun mă akan glăk mă bruă, hăng 35 sang bruă bơwih ƀong, blơi sĭ, pơkra akan hơdang. Kơnong amăng kŭi 3, akan hơdang pơkra giong hơmâo rơbêh 13.100 tơn. Khă hnun, pơtruh bruă mă akan, blơi hăng pơkra aka ƀu kơnar ôh, akan hơdang či ba sĭ pơ tač rơngiao aka ƀu hơđong lơi. Tơlơi anai khŏm kiăng pơphun ngă glăi bruă pơkra gơnam, hơmâo hră ĕp ƀuh anih pơkra gơnam, pơkra gơnam hiam, jơman hloh, hnun kah mơ̆ng pơđĭ tui anŏ yom mơ̆ng akan hơdang hăng đĭ kyar bruă mă akan hơđong kjăp.

Ƀu kơnong bruă mă akan ôh, hăng năng ai 192 km hang ia rơsĭ, Lâm Đồng ăt gêh găl đĭ kyar čơkă tuai hyu ngui, sĭ mơdrô hăng tuai hyu ngui. Amăng anun, Phú Qúy ataih mơ̆ng kơdư năng ai 120km, prong rơbêh 17km2, mrô ană mơnuih rơbêh kơ 30.000 čô, gêh gal prong biă či bơwih ƀong gah akan hơdang hăng čơkă tuai nao ngui pơ bul pơtâo plao ia rơsĭ. Mah hơdôm bruă bơwih ƀong, čơkă tuai hyu ngui hơmâo lu tơlơi pơplih klă, anih anom, jơlan hăng prăk tuh pơ alin ăt aka ƀu djơ̆ hăng anŏ kiăng đĭ kyar. Ơi Lê Hồng Lợi, Khua jơnum min mơnuih ƀon sang kual Phú Qúy, pơtŏng sit:“Bruă bơwih ƀong mơ̆ng ia rơsĭ jing gong tơmeh phun, mrô akan hơdang hơmâo lu tui, bruă čơkă tuai hai đĭ kyar kơtang mơn, ƀơ ƀrư̆ pơƀuh anŏ pơhưč, hmư̆ hing mơ̆ng Phú Qúy hăng ƀing tuai rơnguai. Khă hnun, rơngiao kơ hơdôm anŏ hơmâo, jơlan glông, anih anom, sang bruă aka ƀu kiăo hmao anŏ kiăng đĭ kyar mơ̆ng kual anai ôh, lơ̆m anun prăk tuh pơ alin aset biă. Biă ñu, anih čuă ngui, jơlan nao rai, măi pơkra ia yua hơdjă, ia ƀlăng dŏ kơƀah mơn”.

Mơ̆ng hơdôm anŏ tơnap ƀơi Phú Qúy brơi thâo, đĭ kyar bơwih ƀong gah ia rơsĭ ƀu kơnong pơđĭ tui mrô akan hơdang ƀudah pơhưč ƀing tuai đôč ôh, ăt pơđĭ tui anŏ klă bruă bơwih bơwang, man pơkra anih anom, jơlan nao rai, pơtruh nao rai hơdôm anom bruă. Amăng anun, čơkă tuai hyu ngui pơ ia rơsĭ kiăng pơlir hăng gru grua plơi hua hơñôl mă akan, mơnong ƀong mơ̆ng akan hơdang, đih pơdơi hăng pơgang ba ayuh hyiăng. Biă ñu, tơdơi kơ pơmut hrŏm, bruă pơtruh plah wah ia rơsĭ hăng dap kơdư pok dong anŏ gêh găl či đĭ kyar gơnam bơwih brơi čơkă tuai, mơneč mă anŏ gêh găl anih anom hiam, hăng ayuh hyiăng ƀơi rim kual.

Ƀơi Anih čuă ngui Bàu Trắng U&ME, să Hòa Thắng, rim hrơi hơmâo mơ̆ng 3.000 truh kơ 4.000 wơ̆t tuai nao ngui, phin rup hăng ngui ngor ƀơi kơnua čuah prong rơbêh 2ha. Tui hăng sang bruă anai, mơ̆hg hrơi pơmut hrŏm tơring čar, mrô tuai nao ngui đĭ mơ̆ng 15-20%. Sang bruă glăk pơtruh ngă hrŏm hăng sang bruă bơwih ƀong gah tuai hyu ngui či pơjing rai hơdôm bruă čơkă tuai pơtruh ia rơsĭ hăng Đà Lạt. Ơi Nguyễn Văn Hùng, Khua git gai Kual čuă ngui Bàu Trắng U&ME brơi thâo:“Mơ̆ng hrơi pơmut hrŏm tơring čar truh kơ ră anai, hơmâo anŏ mut hrŏm glai rưng, ia rơsĭ hăng kơnua čuah, anun yơh tơlơi gêh găl prong biă, dưi pơtruh ngă hrŏm, đĭ kyar hơdôm bruă čơkă tuai amăng tơring čar. Tơlơi kiăng biă ñu lĕ jơlan nao rai hiam, djru brơi ƀing tuai dưi nao rai mơ̆ng ia rơsĭ nao pơ plơi bơnga Đà Lạt hăng pơwơ̆t glăi. Gah sang bruă mơdrô, gơmơi glăk pơtruh hăng sang bruă čơkă tuai, biă ñu lĕ hơdôm sang bruă ba tuai hyu ngui, đah mơ̆ng hơmâo jơlan hơdră, gơnam pơkra rai hăng hơdră djru mă prăk rơgêh đôč lơ̆m mơ̆ng Đà Lạt trun ngui pơ ia rơsĭ”.

Mơ̆ng tơlơi hơmâo ƀơi Bàu Trắng, pơtruh ia rơsĭ hăng dap kơdư ƀu kơnong pok prong bruă hyu ngui đôč ôh, ăt pơtrut bruă bơwih ƀong prăp rơmet anih dŏ, ƀong huă, sĭ mơdrô hăng bơwih bơwang. Pơtrut tui abih bang tơlơi hơmâo, 9 blan thun 2026, Lâm Đồng čơkă giăm 18,5 klăk wơ̆t tuai, đĭ rơbêh kơ 19% pơhmu hăng tơđar; prăk pơhrui mơ̆ng bruă čơkă tuai hơmâo rơbêh 51.200 klai prăk. Ơi Hồ Văn Mười, Ding kơna apăn bruă Ping gah dêh čar, Khua jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring čar Lâm Đồng brơi thâo, kiăng dưi pơtrut hloh anŏ gêh găl glăk hơmâo, tơring čar Lâm Đồng pơsit amra pơjing rai anih ngă bruă tum pơƀut djŏp mơta, pơtruh hơdôm kual, pơkra lu gơnam, hăng bơwih brơi klă hloh:“Bruă čơkă tuai hyu ngui jing bruă yom biă mă hăng Lâm Đồng. Ƀing ta hơmâo anŏ gêh găl mơ̆ng dap kơdư, čư̆ siăng, hăng ia rơsĭ, ayuh hyiăng adai hai phara mơn. Mơ̆ng hơdôm tơlơi hơmâo anun, gơmơi lăng nao či đĭ kyar sui mơtăm, pơjing glăi anih đĭ kyar tui jơlan gah tum pơƀut, pơtruh hăng bơkơnar; pơtrut tui anŏ gêh găl, anŏ hiam mơ̆ng rim kual, rim boh plơi, pơhưč sang bruă tuh pơ alin, iâu pơthưr djŏp bơnah gum ngă, laih anun pơtrut đĭ kyar tañ, hơđong kjăp”.

Kiăng đĭ kyar bơwih ƀong mơ̆ng ia rơsĭ hơmâo lu bruă či ngă, mơtah hăng hơđong kjăp, Lâm Đồng glăk pơklaih brơi anŏ kơđông gah anih anom, jơlan nao rai, pơhưč tuh pơ alin, pơtruh hơdôm anom bruă. Bruă mă akan hơmâo pơđĭ tui anŏ yom, bơwih ƀong mơ̆ng ia rơsĭ amra jing anŏ gêh găl đĭ kyar, pơjing rai tơlơi bơwih ƀong hơđong, pơđĭ tui tơlơi hơdip mơnuih ƀon sang pơ ter hang ia rơsĭ, bul pơtâo, djru bong kjăp kual ia rơsĭ Lŏn ia ta./.