Puih kơđông pơgang guai dêh čar ƀơi Ba Sơn, Ling tơhan pơgang guai dêh čar tơring čar Lạng Sơn wai lăng giăm truh 42 km jơlan guai dêh čar găn rơgao 3 bôh să Cao Lâu, Xuất Lễ hăng Mẫu Sơn. Anih anom hmâo lu čư̆ siăng kơdư, hmua ia ngă pơdai ƀiă anun tơlơi hơdip mơnuih ƀôn sang bưp lu tơlơi tơnap.

Pơsit bruă mă djru mơnuih ƀôn sang hơđong tơlơi hơdip mơda, pơđĭ kyar bơwih ƀong kiăng hrưn đĭ tơtlaih mơng ƀun rin, mơnuih apăn bruă tơhan ƀơi Puih kơđông pơgang guai dêh čar Ba Sơn hmâo “4 gum hrom”, gum hrom hăng gong gai hăng hơdôm khul grŭp ƀơi plơi pla pơdŏng lu hơdră bơwih ƀong huă, djă tơngan črâo bruă, djru neh wa pơđĭ tui prăk pơhrui glăi, pơplih tơlơi hơdip mơda. Mơnuih apăn bruă tơhan, ling tơhan hmâo gum hơgôp hmâo rơbêh kơ 2.000 ƀĕ phun tra bơnga kơñĭ djuai brơi kơ hơdôm sang anô̆ tơnap tap ƀơi să Mẫu Sơn hăng gơgrong hlâo hrăm tui tơlơi găn rơgao, hơdră phrâo pơdjuai phun pla kiăng gum hrom neh wa bơwih brơi djuai phun jrao yôm anai. Ơi Dương Trùng Lỷ (ƀơi să Mẫu Sơn, tơring glông Cao Lộc, tơring čar Lạng Sơn) brơi thâo:

“Sang anô̆ kâo ăt dưi hmâo mơn Puih kơđông pơgang guai dêh čar Ba Sơn brơi 100 ƀĕ phun tra bơnga kơñĭ. Sang anô̆ kâo ăt dưi mut amăng Puih kơđông mơn pioh hrăm hơdră bơwih brơi kơ phun pla. Rơgao hơdôm hrơi hrăm tui, hmâo tơlơi găn rơgao anun phun čăt đĭ hiam. Kâo bơni kơ khul tơhan pơgang guai dêh čar biă hmâo djru laih sang anô̆ pơđĭ kyar bơwih ƀong, pơhlôm hơđong tơlơi hơdip kơ sang anô̆”.

Khul tơhan Puih kơđông pơgang guai dêh čar gum hrom hăng gong gai plơi pla pok pơhai lu bruă jơlan hơdră kiăng djru mơnuih ƀôn sang pơđĭ kyar bơwih ƀong 

Mă yua hơdôm blah lŏn hong giăm guai dêh čar, mơnuih apăn bruă tơhan Puih kơđông pơgang guai dêh čar Ba Sơn pơphun pơdŏng hơdră “Lũy tre Biên giới Việt” ƀơi să Xuất Lễ; blơi brơi 3.500 ƀĕ phun djuai kram Bát Độ kơ hơdôm bôh sang anô̆ gum hrom wai lăng mă pô ƀơi jơlan guai dêh čar pla hăng bơwih brơi kơ phun pla. Tơdơi kơ 2 thun, hơdôm amur kram hmâo čăt đĭ kơpal hăng pơphun hmâo rơbung laih. Ơi Lý Văn Thắng, Kơ-iăng Khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang să Xuất Lễ, tơring glông Cao Lộc lăi lĕ, anai jing hơdră ngă klă biă, djru ngă tui ba glăi bôh tơhnal bruă abih bang mơnuih ƀôn sang gum hrom pơgang pô lŏn ia, rơnuk rơnua plơi pla ƀơi guai dêh čar amăng rơnuk phrâo.

“Bruă pla phun kram pioh neh wa mơnuih ƀôn sang pơđĭ kyar bơwih ƀong lĕ jơlan nao phrâo ƀơi să. Lom neh wa bơwih brơi, ăt pơkĕ hrom pơgang mơn jơlan guai dêh čar, hmâo djru pơplih laih tơlơi pơmin mơng neh wa, gum tơngan hrom pơgang jơlan guai dêh čar, hăng tơdơi anai phun pla prong thơ ăt ba glăi mơn lu prăk kơ neh wa”.

Mơnuih apăn bruă tơhan, ling tơhan pơgang guai dêh čar djru mơnuih ƀôn sang kual guai dêh čar yuă pơdai lom bơyan pơdai tơsă pơ̆ anăp

Hăng bruă gơgrong, pran jua hăng tơlơi pơkĕ hrom hăng neh wa, mơnuih apăn bruă tơhan, ling tơhan Puih kơđông pơgang guai dêh čar Ba Sơn hmâo laih hơdôm bruă mă rơđah, sit nik djru mơnuih ƀôn sang amăng plơi pla anih pơdŏng puih kơđông amăng ƀrư̆ pơđĭ tui tơlơi hơdip mơda bwih ƀong huă, lu sang anô̆ tơtlaih mơng ƀun rin. Kơnong amăng 3 thun rơgao, puih kơđông hmâo pơdŏng brơi laih 15 ring bruă mă yua, brơi 5.500 ƀĕ anah phun pla kơ hơdôm sang anô̆ tơnap tap, hăng abih bang nua ñu rơbêh kơ 4 klai prăk. Ƀing ling tơhan pơgang guai dêh čar ăt pioh mơn tơlơi lăng ba, bơwih brơi pha ra kơ ƀing čơđai tơnap tap hăng hơdôm jơlan hơdră “Čung tơkai čơđai nao sang hră”, “Ană rông Puih kơđông pơgang guai dêh čar”. Trung tá Hoàng Trung Hiếu, Ding kơna apăn bruă kơđi čar Puih kơđông pơgang guai Ba Sơn brơi thâo:

 “Pơplih hơdră “Ring bruă mă yua kơ mơnuih ƀôn sang, djă jă pran jua plơi pla hăng tơhan”, ƀing gơmơi hmâo gơgrong hlâo, gum hrom klă hăng gong gai plơi pla pok pơhai lu črăn bruă pioh djru mơnuih ƀôn sang kual guai dêh čar hơđong tơlơi hơdip mơda, nao hrom hăng plơi pla, mơng anun djru klă, hrom hăng khul ling tơhan Puih kơđông pơgang guai dêh čar wai lăng, pơgang kơjăp pô rơnuk rơnua guai dêh čar”.

Hơdôm bruă mă sit nik, tŭ yua mơng mơnuih apăn bruă tơhan Puih kơđông pơgang guai Ba Sơn lăi ha jăn hăng Khul tơhan pơgang guai dêh čar tơring čar Lạng Sơn hmâo djru ngă hiam đĭ gru rŭp Ling tơhan Wa Hồ; ngă tui klă jơlan gah “Puih kơđông sang, guai lŏn ia lĕ plơi pla, neh wa djop djuai ania lĕ adơi ayong”; djru neh wa djop djuai ania ƀơi guai dêh čar amăng ƀrư̆ pơđĭ tui anô̆ klă tơlơi hơdip, djru wai lăng kơjăp hơđong guai lŏn ia Kơdư dêh čar./.