Ƀơi să Sơn Hòa, Tây Sơn-hơdôm anih pla tơbâo prong hloh tơring čar Dak Lak ră anai lu đang hmua pla tơbâo truh hrơi blana koh laih samơ̆ ăt dŏ djai krô amăng đang đôč. Rơnoh sĭ tơbâo rơgêh, arăng nao blơi kaih, rơnang blang, lơ̆m anun bơyan adai pơđiă phang hang biă mă hŭi ba truh apui ƀong glai, pơrai đang tơbâo hơbin ƀu dưi thâo ôh, anun ngă kơ pô hmua đang tơbâo dŏ ƀu hơđong, dong ƀu mơak. Sang anŏ yă Đỗ Thị Đằm, plơi Tân Hiệp, să Tây Sơn hơmâo 2,5 ha đang tơbâo tha laih, amăng anun 5 ar đang tơbâo krô krañ baih, ƀiă truh bluh bơnga trang, samơ̆ aka ƀuh mơ̆n hră pơtrun mơ̆ng sang măi či nao blơi, koh bad jet ia tơbâo ngă sik mơ̆ng KCP, lơ̆m anun hơdôm bơyan pla tơbâo mơ̆ng hlâo adih, truh blan 4, sang anŏ ñu juăt koh abih laih.

“5 ar 3 amăng đang kơdư pla tơbâo hla krô abih laih truh 2 blan hăng anai, thun anai truh blan 4 laih aka ƀu ƀuh arăng nao koh, ăt nao tơña laih mơ̆n gah ƀing krăp lăng sang măi djet ia tơbâo, gơñu lăi tơguan hnun đôč, dơ̆ hơmâo hră pơtrun nao koh, ră anai tơbâo lu biă mă, tơbâo apui ƀong ăt lu đang mơ̆n, yua kơ anun tơbâo hŭi apui ƀong, dŏ tơguan nao hră pơtrun. Ră anai khom tơguan baih lah, ngă hơgĕt dơ̆ng”.

Lu mơnuih ngă hmua amăng să Tây Sơn ăt hlor amăng pran jua tơguan hră pơtrun arăng blơi tơbâo, yua sang măi pơkra sik KCP anun blơi. Hơdôm rơbâo ha tơbâo aka koh, tơlơi bơngơ̆t tơbâo huĭ apui ƀong yua adai pơđiă bơyan phang ƀu kơnong bơbeč truh tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang, pô hmua đôč ôh, dŏ bơbeč kơ bruă či pla tơbâo, wai lăng pơgang ba thun pơ anăp dơ̆ng. Yă Sô Thị Cheo, plơi Tân Thành, să Tây Sơn, tơring čar Dak Lak bơngơ̆t lăi:

“Čang rơmang sang măi rai koh tơbâo tañ tañ laih anun ta mơ̆ng wai lăng glăi đang tơbâo dơ̆ng, ră anai aka ƀu koh ôh, ƀu thâo hơbin mơ̆ng wai lăng răk rem glăi, truh thunpơ anăp hŭi ƀu thâo ƀong huă dơ̆ng taha nun”.

Să Tây Sơn hơmâo năng ai rơbêh 3.800 ha đang tơbâo, rơnoh tơbâo koh pơhrui năng ai 220.000 tơn. Samơ̆ truh ră anai, kiah koh pơhrui 71.000 tơn, dưm dưm hăng 35% đơ đam đang tơbâo amăng să đôč. Hơdôm să pơkŏn hơmâo pla tơbâo kah hăng Sơn Hòa, Sông Hinh, Đức Bình, Ea Bá…ăt hrup anun soh. Ƀơi anăp kơ tơlơi anai, lu plơi pla, gong gai kơnuk kơna ngă bruă hăng kông ty tuh tia pơkra ming KCP Việt Nam hăng kông ty pơčruh ngăn pla tơbâo pơkra sik Tuy Hòa, rơkâo kơ sang măi djet ia tơbâo, pơtrut hmar hloh bruă hyu blơi tơbâo brơi kơ mơnuih ƀôn sang ngă hmua. Ơi Trần Minh Thân, Khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang să Tây Sơn, tơring čar Dak Lak brơi thâo:

“Să hơmâo nao bưp hăng sang bruă KCP kiăng pơtrut gơñu blơi tañ tơbâo mơnuih ƀôn sang, mah ră anai, bruă hyu blơi tơbâo mơnuih ƀôn sang să aka ƀu ngă djơ̆ anŏ či kiăng ôh. Pơ anăp adih, să ăt amra mă bruă dơ̆ng mơ̆n hăng KCP kiăng pơtrut gơñu hyu blơi tơbâo mơnuih ƀôn sang amăng să tañ ƀiă”.

Rơnuč thun hlâo, lơ̆m phun tơbâo hlăk đĭ hiam ia ling dăo hĭ, ngă răm ƀăm kơtang biă mă. Truh bơyan tơbâo tha, bruă koh sĭ arăng nao blơi kaih, lơ̆m adai bơyan phang pơ-iă kơtang, ngă hrŏ hĭ ia tơbâo hăng huač prăk kăk mă bruă. Hrŏm hăng anun, sik dŏ kơđông sĭ aka ƀu abih lu, anih ba hyu sĭ mơdrô sik tơnap tap, yua rơnoh prăk tuh pơ alin pơmă, rơnoh sĭ tơbâo trun thun anai, bơ pơjeh lĕ đĭ nua, mơnuih ngă hmua pla tơbâo tơnap laih tơnap lu tui dơ̆ng.

Tui hăng Khua khul pla tơbâo pơkra sik Việt Nam, ơi Nguyễn Văn Lộc, tơdơi kơ 5 bơyan ia tơbâo sik mih mơ̆ng thun 2020-2025, thun 2026 wơ̆t mơnuih ngă hmua hăng hăng gah sang măi pơkra sik hai hlăk dong ƀơi anăp tơlơi lông lăng tơnap yua adai ayuh hyiăng ƀu gêh găl laih anun pơhno hăng sik arăng sĭ mơdrô dŏp.

“Ƀing ta hlăk gun hăng tơlơi pơhno ƀu bơkơnar yua lu tơlơi sĭ mơdrô dŏp pleč ƀlor, sik mơ̆ng tač rơngiao ba rai sĭ mơdrô lu biă mă. Kơnuk kơna hlăk akŏ pơjing bruă ngă pơgang sĭ mơdrô kiăng bơkơnar, sik Việt Nam ăt ngă kơjăp tui bruă ba sĭ mơdrô sik, pơtum lu tơlơi pơčeh phrâo amăng bruă, pơtum tơlơi gir run kiăng pơđĭ tui rơnoh pơhrui glăi kơ mơnuih ngă hmua pla tơbâo”.

Dak Lak ră anai, hơmâo 46.000 ha đang tơbâo, dong tal dua amăng dêh čar kiăo tui Gia Lai. Tơbâo ƀu kơnong djru ngă lui rơmŏn kŏn rin đôč ôh, dŏ jing anŏ gơgrong kơtang amăng bruă bơwih ƀong huă-mơnuih mơnam amăng tơring čar. Lơ̆m anun dŏ tơguan lu hơdră mơ̆ng kơnuk kơna laih anun djop sang bruă pơdjơ̆ nao khom pel ĕp jơlan arăng sĭ mơdrô dŏp, khom ngă sa amăng plĕ, djop tơlơi kơtang mơ̆ng Ding jum wai lăng sĭ mơdrô ră anai, truh pơ hmua đang tơbâo, hơdôm rơbâo ha đang tơbâo tha krô laih tơguan nao koh amăng hmua. Bruă pơđĭ tui boh tŭ yua, pơhrŏ nua djop mơta tuh pơ alin hlăk pơmin tong ten. Samơ̆, kơnong kơ bruă ngă kaih rơgao bơyan koh tơbâo, amra ngă kaih bruă pla pơjing, răk rem wai lăng glăi bơyan tơdơi ăt sa tơlơi bơngơ̆t biă mă. Tơlơi gir run kiăng pơđĭ tui boh tŭ yua amra tơ̆i đưn hĭ.

Mơnuih ƀôn sang ngă hmua pla tơbâo Dak Lak čang rơmang phun tơbâo tañ dưi nao koh pơhrui, đah mơ̆ng dưi pơhlom brơi huăi răm ƀăm sui thun mơ̆ng bơyan anai truh kơ bơyan pơkŏn.