Ƀơi Tơdrun ia Hòn Rớ, phương Nam Nha Trang, mơ̆ng mơguah sing bring, hơdôm boh rơdêh pơgiăng kơthung ia jâo kiăo tlôn bơbruai mơtăm či tuh ia jâo kơ ƀat tô. Ia jâo kơñĭ prăi pơđoh nao amăng đing, bă kơ kơthung pioh. Ƀơi boong ƀat tô, ƀing kiăo tui ƀat tô tơkung glăm trun pler rơ-ơ̆ plĕ amăng luh, dăp rơmet jal tru tơpă. Amăng cabin, pô mơgăt ƀat tô dŏ lăng măi mok, măi radeo, biă ñu lĕ măi krăp lăng anih nao pơ ia rơsĭ VMS - “Mơta điện tử” kiăo tui amăng hrơi mông nao pơ ia rơsĭ. Mơnuih mă akan Lê Văn Chất, phường Bắc Nha Trang, tơring čar Khánh Hòa brơi thâo: “Thun laih rơgao, lăng nao rai, neh met wa nao pơ ia rơsĭ dưi dăi hơmâo hơmăi, tơphă biă mơn. Thun anai, gơmơi gir ngă tui hăng tơlơi gơmơi kiăng dong mơn, laih anun ngă tuiu tơlơi phiăn mơ̆ng Kơnuk kơna ta, biă ñu ƀu brơi hơmâo bruă ƀat tô mă akan ngă soh, nao pơ kual ia rơsĭ čar rơngiao hăng hơdôm tơlơi pơkă IUU”.

Ƀu kơnong ƀat tô song nan đôč ôh prăp rơmet tañ, hơdôm anih djru ba bruă mă akan ăt truh bơyan mă bruă kơtang laih. Hơdôm anih ƀŏp pơđoh ia jâo mă bruă na nao mơtăm, mơ̆ng bơbrui, arăng ba nao ia jâo rah, pel ĕp rah, čih pioh djŏp tơlơi pơhing kơ ƀat tô akan, pơčrang hăng hră brơi nao mă akan, măi krăp lăng anih nao mă akan hăng hră čih pioh glăi djŏp tơlơi hơmâo amăng mông nao pơ ia rơsĭ. Tơlơi ngă hrŏm plah wah pô ƀat tô hăng anom bơwih brơi ƀu kơnong ngă găl đôč ôh ăt pơhlom ƀat tô akan dưi mă bruă djơ̆ tơlơi phiăn. Ơi Trương Văn Việt, pô ƀat tô pơgiăng ia jâo ƀơi ia krông Quán Trường, phường Nam Nha Trang lăi: “Hlâo či jưh pơ tơdrun ia, pô ƀattô akan lăi pơthâo hlâo kơ mrô akan hơmâo hơdôm, čih anăn mrô ƀattô hăng djru ngă hră tui tơlơi phiăn. Mă mrô song ƀat tô pơčrang lăng krĕp djơ̆ hăng hră čih pioh mơn hă ƀô̆. Mơnuih pơ anai ƀu kiăng ôh, samơ̆ hăng ƀat tô akan mơ̆ng pơkŏn rai, ƀu thâo anih či nao ngă, gơmơi kiăng hơmâo mơnuih nao ngă lĕ khŏm djru ba, ngă brơi tañ”.

Tơdơi kơ pơmut hrŏm hăng ngă djơ̆ mrô djă pioh bruă mă akan, tơring čar Khánh Hòa hơmâo 5.200 boh ƀat tô čih anăn, kơđŏm hră hăng hơmâo hră nao mă akan, jing truh 100%. Amăng anun, 1.500 boh ƀat tô glông mơ̆ng 15 met truh pơ ngŏ hơmâo dưm laih măi krăp lăng VMS. Bruă wai lăng kjăp ƀattô nao rai pơ ia rơsĭ djru wai lăng bruă nao mă akan mơ̆ng hrơi pơpĕ mơ̆ng tơdrun ia mơtăm, thâo ĕp ƀuh anih ñu, pơgăn hĭ ngă soh mơ̆ng blung mơtăm. Ƀơi sa boh ƀat tô prăp či nao pơ ia rơs sui hrơi ƀơi anih mă akan Trường Sa, mơnuih mă akan Trần Hoàng, să Tam Quan Bắc, tơring čar Gia Lai brơi thâo: “Rim tal nao mă akan pơ ia rơsĭ juăt sui rơbêh 20 hrơi. Amăng hrơi nao mă akan, gơmơi leng kơ ngă tui tơlơi pơkă, ƀu brơi ƀat tô đuăi rơgao guai ia rơsĭ čar arăng ôh, yua dah tơdah ngă soh, pô anun arăng bơtơhmal kơtang biă. Ră  anai, Kơnuk kơna iâu pơthưr, abih bang ƀat tô mă akan khŏm troă măi krăp lăng anih nao rai, ta khŏm ngă tui yơh, tơdah ngă soh arăng bơtơhmal tui tơlơi phiăn mơtăm yơh”.

Thun 2025, akan hơdang mơ̆ng Khánh Hòa hơmâo rơbêh 238 rơbâo tơn, prăk pơhrui năng ai 870 klăk USD. Kiăng wai lăng kjăp bruă nao mă akan, mơnuih apăn bruă dŏ gak hrơi mlăm mơtăm ƀơi tơdrun ia, sem lăng djŏp hră pơ-ar, măi mok hlâo či brơi ƀat tô nao pơ ia rơsĭ. Ơi Nguyễn Duy Quang, Khua gơnong bruă hmua hăng ayuh hyiăng tơring čar Khánh Hòa pơsit, hăng anih anom, lŏn tơnah, ayuh hyiăng gêh găl hăng jơlan nao rai, sang bruă jai hrơi hiam, tơring čar pơƀut đĭ kyar 3 mơta bruă bơwih ƀong akŏ phun gah ia rơsĭ: bruă nao mă akan, rông akan hơdang, anăp nao pơplih tui rơnuk phrâo, pơlir hăng bruă pơkra hăng ba sĭ pơ čar rơngiao; bruă logistics hăng bruă pơkra ƀat tô đĭ kyar kiăo tui tơdrun ia dlăm, hơmâo nua yom mut hrŏm kơ pơdŭ pơgiăng hăng bruă bơwih djru tui tlôn: “Kơ bruă wai lăng pơgăn mă akan IUU, gơmơi dŏ gak hrơi mlăm mơtăm, tom hrơi Têt, kiăng wai lăng bruă mă mơ̆ng ƀat tô mă akan, laih dong djru neh met wa mă akan hơđong pran nao pơ ia rơsĭ. Ră anai, abih bang ƀat tô lơ̆m nao pơ ia rơsĭ khŏm kiăo tui djŏp tơlơi pơkă pơgăn mă akan IUU; hơdôm boh ƀat tô ƀu hơmâo hră pơ-ar, khut ƀu brơi nao ôh”.

Adai angin amăng akŏ thun phrâo, rim boh ƀat tô kiăo tlôn bơbruai mơtăm yơh nao pơ ia rơsĭ. Rim tal nao pơ ia rơsĭ ƀu kơnong djă ba tơlơi čang rơmang hơmâo bă akan amăng ƀat tô, ăt pơƀut tơlơi pơmin ngă djơ̆ tơlơi phiăn. Anun jing phun atur kiăng bruă mă akan Khánh Hòa đĭ kyar hơđong kjăp, mut hrŏm jar kmar./.