VOV4.Jarai - Amăng ]ra\n phim, ru\p djă pioh mông Khua mir sir Hồ Chí Minh pơđok tơlơi lăi pơtong pơdo\ng lo\n ia Việt Nam Dân chủ Cộng hoà [ơi tơdron lak Ba Đình Gru grua lơ 2/9/1945, amu` ame\ lăng [uh hmâo giăm truh 20 ]ô ling tơhan gum hrom pơgang anih jơnum tum pơ[u\t lu mơnuih.

Anai jing khul ling tơhan, hăng phao kơtoang de\m, pơgang pơhlôm kơ Wa Hồ hăng [ing khua mua git gai hơkru\ dêh ]ar ta [ơi anih do# jơnum lom anun.

Amăng hrơi hơdor glăi hrơi Pơdo\ng lo\n ia, pô hyu mă tơlơi pơhing phrâo Nguyên Nhung ]ih glăi tơlơi anun mơng [ing tha rơman ngă hơkru\ đưm, ruai kơ bruă mă yôm phăn mơng 75 thun hlâo adih…

Bruă hơkru\ blan 8 truh kih, Gơnong bruă kông ang Bắc Bộ dưi pơdong hăng bruă pơgang gong gai hơkru\, ơi Phạm Gia Đốc dưi ư-ang apăn bruă Khua Kông ang mơng anom bruă.

Amăng sang [ơi jơlan Hàng Quạt, Hà Nội, truh thun 97 thun samơ\ ơi Đốc ăt do# hơdor mơn pran jua ol kơdol lom dưi hmâo Khua Gơnong bruă kông ang Bắc Bộ Chu Đình Xương [ơi anăp jao bruă pơgang anih jơnum tum pơ[u\t lu mơnuih amăng hrơi Pơdo\ng lo\n ia lơ 2/9/1945.

Pok glăi rup hơđăp, dưi djă pioh kah hăng gơnam yôm phăn mơng sang ano#, ơi Phạm Gia Đốc ol kơdol pran jua lăi pơthâo anun le\ bruă mă yôm phăn, [u dưi yap noa ôh hăng lăp ư-ang biă:

“Rơgao 2 hrơi hlâo ơi Chu Đình Xương le\ Khua anom lăi pơthâo mă sa dua gru\p, kâo le\ amăng gru\p anun.

Bơ\ `u đoa muk, do\ng gah anăp `u le\ ayong Dương, bơ\ kâo do\ng giăm anun. Jao kơ [ing gơmơi, [ing `u kơnong kơ lăi pơthâo ngă hiưm hơpă pơgang phlôm anih anom jơnum.

Lom truh pơ\ anun hmâo mơnuih git gai pơtô brơi. Sa mơta le\ mơ-ak, samơ\ sa mơta le\ bơngot nao pơgang sa anih anom jơnum yôm phăn tui anun”.

Yua kơ tơhnal bruă mă anun kiăng pơhlôm hơgom, ơi Phạm Gia Đốc hăng [ing go\p kơnong kơ lăi pơthâo hrơi pơphun jơnum lăi pơto\ng rơngai djơ\ dua hrơi.

Thâo kơ anun le\ bruă mă yôm phăn hăng kơnong kơ jao kơ hơdôm mơnuih đăo gơnang, ơi Phạm Gia Đốc ăt hyơ hyor kơ pran jua, bơngot yua kơ tơhnal pơkă khom pơgang pơhlôm anih anom jơnum tum pơ[u\t lu mơnuih, biă `u le\ [ơi anun  amra hmâo hơdôm mơnuih yôm phăn hăng gah yu\ le\ hơdôm klăk ]ô mơnuih [ôn sang. Kiăng pơhlôm amăng djop tơlơi amra truh, `u hmâo nao laih pơ\ tơdron lak Ba Đình lu wot, lăng tui rim anih anom:

“Hlâo kơ ngă giong mông jơnum, [ing gơmơi hmâo nao lăng mông ngă lơphet hăng kâo ăt lăng mơn wot tơlơi [ơi anai kiăng ngă hiưm hơpă pơgang ba. }ơtlam lơ 2/9 hlâo kơ 2 mông pơphun le\ kâo nao hlâo sa mông.

Dưi jao do\ng [ơi anun, guang kâo le\ guang tal 2, guang tal sa le\ guang mơng Khul tlaih rơngai, [ing gơ`u ]ut ao kơ`^, sum bơbro\t. Bơ\ [ing gơmơi le\ tal 2 mơng Gơnong bruă kông ang Bắc Bộ, do\ng gah rơngiao sum ao ko\”.

Hrơi yôm phăn ăt truh laih mơn, ngă Lơphet Jơnum pơphun mơng 2 mông tlam lơ 2/9/1945 samơ\ ơi Đốc hrom hăng djop mơnuih amăng Gru\p pơgang mông ngă lơphet jơnum mơng Gơnong bruă kông ang Bắc Bộ [uh [o# mơng mơguah kiăng prăp lui. Wot gru\p ]ut sum ao ko\, do\ng ataih mơng kual ngă lơphet jơnum kơnong kơ hơdôm met.

Ngă tui bruă mă samơ\ `u ăt hur har mơn kiăng thâo hlơi [ơi hăng dlông anun, hăng biă `u mông hmư\ đok Wa Hồ pơhiăp, pơđok hơdôm tơlơi lăi pơthâo blung a amăng tơlơi lăi pơto\ng rơngai: “Abih bang neh wa đơ đam dêh ]ar ta!... `u hmâo gir a` laih ano# mơ-ak prong pring, kiăng kơ pơdah pô hơđong pran jua, đing nao, tơhmit ngă tui bruă pô.

Hrom hăng anun lăng hyu djop kiăng pơgang hlôm hlâo nao gah anăp, thâo hơdôm tơlơi pơdah hling hlang mơng [ing amra luk puk amăng lu mơnuih [ơi Tơdron lak pioh ngă rung răng. Ơi Phạm Gia Đốc ruai glăi:

“Lom mơ\ rơdêh Wa truh, đuăi mơng jơlan Quán Thánh nao. {ơi [ing gơmơi do\ng le\ giăm anun, rơdêh mut nao gah tlôn.

Kâo kơnong kơ thâo rơdêh rai đo#] [u thâo ôh hlơi, yua kơ [u dưi lăng đ^, kơnong kơ thâo do\ do\ng tơdjor kah hăng po\ng kyâu.

Truh Wa Hồ pơđok tơlơi lăi pơto\ng rơngai tơ`a “Neh wa ta hmư\ rơđah mơn”, neh wa ta lăi glăi rơđah mơn. Amăng pran jua kâo mơ-ak biă samơ\ [u khin ur đ^ prong ôh, kơnong kơ do\ do\ng hơđong, tơpă juăng.”

Ăt amăng khul mơn dưi pơgang mông jơnum, Đại tá Nguyễn Bội Giong, Khua git gai hơđăp gah Anom bruă kơđi ]ar, Ding jum khul ling tơhan, lom anun `u le\ pô apăn bruă grup Pơgang mă pô kơdo\ng blah mơng Việt Minh plơi Sét gah tơring glông Thanh Trì, gah rơngiao [ôn prong Hà Nội.

Đại tá Nguyễn Bội Giong brơi thâo, lom ngă bruă do\ do\ng [ơi yu\ anih jơnum, tơlơi tơdơi kơ hrơi dưi hmâo mă glăi gong gai do# dleh tơnap hloh lu biă, mơnuih [ôn sang ha pran jua, samơ\ [u dưi lui raih ôh [ơi anăp hơdôm khul kơdo\ng glăi bruă ngă hơkru\ do# glăi.

Amăng tơlơi do# tơhmit [ơi tơdron lak Ba Đình, hơdôm klăk ]ô mơnuih leng kơ do# kret ]ơkă hmư\ tơlơi lăi pơto\ng mơng Wa, samơ\ ơi Nguyễn Bội Giong hăng khul tơhan pơgang ăt kơđiăng mơn, him hlâo hơdôm tơlơi amra truh sat, gơgrong hlâo amăng djop tơlơi, yap wot prăp lui djai hai:

“~u [u dưi pơnah ôh yua kơ đing phao pô ăt pel e\p mơn, hăng mơnuih [ôn sang do\ng ataih hloh 100 met. Pơnah hlơi ăt tơnap mơn.

Bơhmutu `u hmâo phao, amăng grup mơnuih đ^ hăng dlông, amăng [ing go\p hmâo laih tơlơi pơkă: hlâo kơ abih bang gru\p mơnuih anun dưi mut amăng kual do\ng hăng dlông, pel e\p rim ]ô mơnuih kiăng kơ huăi hmâo phao kơtuang hơpă dưi djă ba.

~u amra yua phao ber samơ\ ăt [u dưi pơnah mơn. Ăt hmâo yap nao abih laih, tơdah kơtang le\ hăng bôh gar năt, put pơtuh mơn.

Adơi ayong hmâo pơyơr laih pran jua, tơdah `u pơđuh đ^ le\ kâo [uh kâo amra plong tơbiă djă wot bôh gar năt, [u hmâo hlơi pơtrun hơget ôh. Klă hloh le\ pơgang [ơi anih Wa Hồ đ^ pơhiăp kơja\p hloh”.

}ơtlam lơ 2/9/1945, mông ngă Lơphet lăi pơto\ng rơngai pơđut amăng tơlơi mơ-ak đuh hlah.

Mông jơnum hăng hơdră prong hơdôm klăk ]ô mơnuih hmâo dưi pơgang pơhlôm khop, djop mơnuih [ơi tơdron lak Ba Đình glăi luh nao pơ\ hơdôm ara\ jơlan hăng bơnga, khăn gru mriah bôh pơtu\ kơ`^.

Djop mơnuih kah hăng ha sa gum hrom ur đ^ hăng bôh pia: Do\ng yua kơnuk kơna Hồ Chí Minh, Việt Nam rơngai na nao.

75 thun rơgao laih, gru rup [ing apăn bruă tơhan, ling tơhan [ing pơgang [ơi anih anom tơdron lak, amra do# glăi na nao amăng tơlơi pơmin hăng ư-ang kơ mông pơsit gru grua hmư\ bơngăt ia krông ]ư\ siăng amăng tơlơi pơhiăp mơng Wa Hồ./.

Nguyên Nhung: Pô ]ih - Siu H’ Prăk: Pô pơblang