Ayong Nguyễn Lê Thành (24 thun) dŏ amăng phường Buôn Ma Thuột, tơring čar Dak Lak prap dô̆ bơnai. Hơdôm thun anai, hluai tui hơdôm tơlơi pơhing amăng internet, ayong Thành thâo bruă khăm lăng hlâo kơ pơdô̆ rơkơi bơnai lĕ bruă yôm biă mă brơi ñu pô hăng sit biă ñu hăng ƀing ană nge tơkeng rai tơdơi anai yua anun ñu hơmâo nao pơ sang ia jrao Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột kiăng arăng črâo brơi. Ƀơi anai, ñu hơmâo ƀing ơi ia jrao khăm, črâo brơi bruă khăm drơi jăn pô hăng pơčrang lăng. Ayong  Nguyễn Lê Thành brơi thâo:

“Tui kâo pơmĭn ƀing hlăk ai kiăng nao khăm hlâo kơ pơdô̆ rơkơi bơnai kiăng kơ thâo drơi jăn pô hăng pô khăp kiăng kơ pơjing sang anŏ yâo mơ-ak”.

Ăt pơmĭn kar hăng ayong Thành, amai Lê Thị Uyên Thảo (22 thun) dŏ ƀơi phường Buôn Ma Thuột, tơring čar Dak Lak hơmâo pel ĕp kơ bruă khăm lăng hlâo dô̆ rơkơi hăng ñu pơsit hrŏm hăng pô khăp nao khăm hlâo kơ pơdô̆. Tui amai Thảo, mơng bruă ƀuh čô čơđai tơkeng rai ƀă tơlơi ruă thalassemia (tơlơi ruă ngă ƀu pơkŏng drah mơng nge). Lơm pel ĕp, amai Thảo brơi thâo, anai lĕ sa tơlơi ruă pioh glăi tui kơtăk drah. Ƀing čơđai ruă yua mơng amĭ ama hơmâo gen ruă kă. Tơlơi ruă anai ngă mơnuih ruă kiăng nao pơ sang ia jrao pơjrao na nao, đa mơnuih lăng sang ia jrao kar hăng sang tal dua mơtăm. Lu čơđai ƀu dưi nao hrăm hră, ƀu dưi ngui hrŏm gơyut gơyâo pơkŏn. Tơlơi yôm hloh lĕ ƀing čơđai ƀă tơlơi ruă thalassemia dưi pơgang hlâo tơdah ƀing amĭ ama nao khăm, pơjrao hlâo kơ hrơi pi kian hăng tơkeng ană bă. Amai Lê Thị Uyên Thảo brơi thâo:

“Lơm nao khăm pơjrao hlâo dô̆ rơkơi, kâo ƀuh ƀing ơi ia jrao lăi pơthâo lu tơlơi pơhing kơ tơlơi suaih pral bơdjơ̆ nao hlâo kơ pơdô̆ rơkơi bơnai, pơčrang lăng hlâo kiăng ƀing ta tañ thâo hơdôm kman lar hyu lơm đih pit hrŏm ƀudah bơdjơ̆ nao bruă ƀă ană bă kơñ pơgi kah hăng hơdôm bruă tơdơi anai dong”.

Tui ơi ia jrao anom bruă mă tơkeng, bruă khăm hlâo kơ pơdô̆ rơkơi bơnai lĕ sa amăng hơdôm bruă yôm phăn biă mă, ngă atur brơi tơlơi hơdip sang anŏ yâo mơ-ak tơdơi anai. Anai lĕ bruă kiăng ƀuh tañ lu tơlơi ruă hŭi rơhyưt wŏt đah rơkơi hăng đah kơmơi kiăng tañ pơjrao brơi hmao tlôn, klă hloh. Tui bruă pơčrang lăng brơi ƀuh hơdôm tơlơi ruă bơdjơ̆ nao gen pioh glăi mơng amĭ ama, mơng anun dua rơkơi bơnai amra prap lui bruă pơjrao hăng ƀă ană bă brơi lăp djơ̆, bĕ hĭ hơdôm tơlơi sat bơdjơ̆ nao ană nge tơdah ƀu bưng băi amra ƀă tơlơi ruă mơng amĭ ama. Samơ̆, ră anai, lu hlăk ai aka ƀu thâo, hluh aka ƀu rơđah, djop mơta tơlơi dưi mơng bruă khăm pơjrao hlâo kơ pơdô̆ rơkơi bơnai ƀudah pơtah hơtai pơmĭn ƀing ta suaih pral yua anun ƀu kiăng nao khăm lăng. Sit biă ñu ƀuh sa, dua čô amĭ ama ƀă tơlơi ruă samơ̆ ƀuh thâo yua anun tơkeng rai ană rơwen rơwo jô găn. Sa čô čơđai tơkeng rai ƀă tơlơi ruă pioh glăi mơng amĭ ama amra jing tơlơi kơtrâ̆o amăng pran jua hăng bơdjơ̆ nao tơlơi hơdip sang anŏ dong, mơng anun amra ƀuh lu tơlơi sat bơdjơ̆ nao tơlơi hơdip mơda.

Tui thạc sĩ, ơi ia jrao CKII Hà Văn Tuấn, Kơ-iăng Khua sang ia jrao Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột, ƀing hlăk ai thâo hluh, hơmâo bruă mă hơđong lêng kơ hluh rơđah kơ bruă khăm hlâo kơ pơdô̆ rơkơi bơnai hăng kiăng kơ đĭ lu tui mơnuih răng kơđiăng kơ bruă anai rơngiao kơ bruă pơtô pơblang hrŏm, ƀing nai ia jrao hăng hơdôm anom bruă ia jrao kiăng đing nao pơtô pơblang brơi mơnuih ƀong sang, yua anai lĕ bruă bơdjơ̆ nao bruă tơkeng ană bă suaih pral kơñ pơgi. Thạc sĩ, ơi ia jrao CKII Hà Văn Tuấn lăi:

“Amăng hrơi blan rơgao, kâo ƀuh tơlơi pơmĭn mơng ƀing rơkơi bơnai, sit biă ñu lĕ ƀing hlăk ai hơmâo pơplih laih. Sa, dua čô rơkơi bơnai amăng plơi prong hơmâo bruă mă hơđong ăt đing nao biă mă kơ bruă anai, bơ hơdôm rơkơi bơnai ƀơi kual ataih, asuek, tơlơi bơwih ƀong huă tơnap tap ƀudah kual mơnuih djuai ania ƀiă ăt aka ƀu phe pho ôh. Laih dong, ăt kiăng lăi nao ƀing nai ia jrao kơ bruă anai, hơmâo lu anih khăm pơjrao, ƀing nai ia jrao wŏt ƀing ơi ia jrao lơm arăng nao khăm ăt lăi pơthâo brơi aka ƀu tong ten, khăm tui bruă khăm tơlơi ruă tui tơđar, aka ƀu dơlăm kơ bruă anai”.

Khăm lăng hlâo kơ pơdô̆ rơkơi bơnai hơmâo khăm abih bang amăng drơi jăn hăng khăm bơdjơ̆ nao bruă bă ană bă; pơčrang lăng kơtăk drah, tơlơi ruă bơdjơ̆ nao drah, bơdjơ̆ nao hơtai, boh ƀleh, ruă kơsô̆, hơdôm tơlơi ruă bơdjơ̆ nao lơm pit đih hrŏm, pơčrang lăng amăng hlung pruăi…; ĕp lăng tơlơi ruă hlâo anun, pơčrang lăng tơlơi ruă pioh glăi, mơng anun ba tơbiă hơdră pơjrao lăp djơ̆ kiăng pla ƀiă ƀuh ƀu dưi tơkeng ană, tơkeng ană kaih.

Boh tŭ yua hăng tơlơi yom lơ̆m sem tơlơi ruă hlâo pơdŏ rơkơi bơnai

Pơkă lăng tơlơi duăm ruă kơ krop tơdăm dra hlâo kơ pơdŏ jing rơkơi bơnai sa yak ngă  yom biă mă amăng tơlơi hơdip mơda, dŏ dong ƀong huă sang anŏ kơ dua rơkơi bơnai phrâo či pơdŏ, djru kiăng thâo ƀuh hlâo hăng pơjrao hmao kru tơdah hơmâo tơlơi ruă pioh akŏ pơdong sang anŏ prô̆ ƀong tơlơi hơdip mơda hiam mơak. Kiăng thâo hluh hloh kơ bruă pơkă lăng tơlơi suaih pral hlâo, hlâo pơdŏ rơkơi bơnai, Thạc sĩ, ơi ia jrao Lê Huy Khải-Khua anom bruă pơjing rai anih krom ană mơ̆ng đing kơ ƀing plao, sang ia jrao prong Đại học Y Dược Ƀuôn Ma Thuột, amra kah pơpha tơlơi pơhing rơđah hloh tui anai.

-Ơ ơi ia jrao, bruă pơkă lăng tơlơi suaih pral hlâo kơ pơdŏ rơkơi bơnai hơmâo hơdôm yak ngă hơgĕt ?

-Ơi ia jrao Lê Huy Khải: Bruă pơkă lăng tơlơi suaih pral hlâo kơ pơdŏ rơkơi bơnai lĕ bruă kiăng sem lăng tơlơi suaih pral abih bang truh kơ tơlơi suaih pral tơkeng ană bă ƀudah tơlơi suaih pral lơ̆m hlăk dŏ pi kian, hlăk gem, ƀă ană. Laih dơ̆ng pơtô brơi hơdră pơhlôm hlâo tơlơi duăm ruă či hơmâo kah hăng tơlơi ruă juăt ƀă tui drah kơtăk čơđeh asar djuai amĭ ama ơi yă, hŭi ƀă glăi kơ ană nge amăng kian amĭ tơdơi anai laih tơkeng. Tui anun, bruă pơkă lăng hlâo lĕ prăp lui pran jua kiăng hơmâo tơlơi suaih pral djơ̆ hnơ̆ng, prăp lui klă kơ bruă ƀă tơkeng ană kiăng găng añrăng na nao, dăp hlâo bruă prăp lui, sit truh hrơi blan đih apui, tơkeng weng. Pơkă lăng hlâo, kiăng ĕp lăng abih bang mơ̆ng tơlơi hơmâo lơ̆m ƀă ană, ĕp tong ten kơ đah kơmơi pi kian, wơ̆t pô đah rơkơi kiăng thâo huăi hơmâo tơlơi duăm ruă ƀă kman, mơruih găi sa bruă ngă yom biă mă, thâo tong ten tum teč hloh, kiăng tañ ƀuh tơlơi duăm ruă, ƀă kman, tơlơi ruă ƀă kman HIV, tơlơi ruă hơtai B, tơlơi djơ̆ krơ, kman Rubella….Sem lăng djop mơta tơlơi ruă ƀă kman hŭi hơmâo mơ̆ng kơnung djuai ơi yă, phung wang sang anŏ, mơnuih amăng sang anŏ bơn dua rơkơi bơnai anun, kiăng thâo krăn gơñu hơmâo tơlơi ruă hơgĕt mơ̆n hă. Pơkă lăng tong ten sang ană, pơčrang sang ană, hruh ană hŭi ƀuh hơmâo tơlơi hơgĕt phara mơ̆n thâo; hăng pô rơkơi lĕ mă drah ba pơ

-Ơi ia jrao hơmâo tơlơi pơtă pơtăn hơgĕt mơ̆n pioh kơ hlăk ai tơdăm dra truh thun prăp či pơdŏ  rơkơi bơnai ?

-Ơi ia jrao Lê Huy Khải: Hlâo kơ yak nao amăng črăn pơdŏ rơkơi bơnai arăng juăt lăi akŏ pơjing sang dŏ prô̆ ƀong, ƀing hlăk ai tơdăm dra khom prăp lui tong ten, pơkă lăng tơlơi suaih pral hlâo kơ pơdŏ yua kơ tơlơi anun ƀuh laih mơ̆ng anai pơ klôn adih, lu mơnuih laih pơkă lăng drơi jăn pran jua ƀuh hơmâo tơlơi ruă kơƀah drah, hơmâo tơlơi ruă ngă tơdu jơlan hơmâo ană, ruă bơbrah kuang buang, sang ană ƀudah pơdjơ̆ nao ia kơhñor ƀudah ia not pơjing ană hăng lu tơlơi ruă pơkŏn đơ đa. Kơnong kơ tal pơkă lăng anai, amra ƀuh tơlơi ruă tañ laih anun hơmâo hơdră pơsir hĭ ƀudah pơtô brơi hơdră pơjrao tañ hmao kru, djru kơ laih pơdŏ rơkơi bơnai, pi kian ƀă ană gêh găl, hiam klă hloh. Kiăng pơtă pơtăn lui hlâo lĕ, hlâo kơ pơdŏ rơkơi bơnai mơ̆ng 3 blan truh 6 blan, abih bang krop rơkơi bơnai phrâo khom nao pơkă lăng tơlơi suaih pral kiăng pơhlom hơđong drơi jăn pran jua suaih pral sit akŏ pơdong sang anŏ prô̆ ƀong kiăng hiam klă, hiam drơi jăn kơñ pơgi ni anăp ƀudah ƀuh hơmâo kman tơlơi ruă hơgĕt thâo ƀă lĕ, brơi tlâ̆o pơgang hĭ hlâo sa tơlơi kiăng ngă djơ̆ biă mă yơh.

-Hai, bơni kơ ih ơi jrao.