Giăm 20 thun hlâo adih, amăng ha wơ̆t nao pơpha drah, ayong Dương Xuân Thông (46 thun), ƀơi phương Buôn Ma Thuột, tơring čar Dak Lăk thâo ñu hơmâo djuai drah hin O Rh-. Mơ̆ng tơlơi dŏ pơmin năng blung, ƀrư̆ ñu thâo hluh drah ñu dưi djru bơhơdip mơnuih hơmâo drah hrup hăng ñu. Mơ̆ng anun truh ră anai, lơ̆m hơmâo phôn iâu mơ̆ng Anom  bruă kơsem min pơmut drah tơring čar Dak Lăk, ñu prăp rơmet bruă mă či nao. Ayong Dương Xuân Thông lăi: “Năng blung kâo pơmin mă amuñ đôč, pơpha brơi arăng drah lĕ djru bơhơdip mơnuih ruă kraih đôč. Truh tơdơi anai, kâo thâo hluh kâo jing mơnuih amăng khul drah hin năng ai 0,04% đôč hơmâo drah anai, mơ̆ng anun kâo gir nao pơpha brơi drah hloh, hyu ĕp adơi ayong hơmâo djuai drah hin anai dong đah mơ̆ng thâo djru tơdruă. Lơ̆m ta kiăng lĕ gơñu djru glăi ta. Kâo pơpha brơi drah năng ai 10 wơ̆t laih, rim wơ̆t brơi drah, kâo mưn drơi jăn huăi hơget lơi, lăng hơmâo pran jua hloh. Kâo čang rơmang hlơi aka ƀu thâo ôh pô ñu djă drah hin lĕ sem lăng mă pô, mut hrŏm amăng grup hơmâo drah hin mơ̆ng tơring čar jai hrơi lu tui”.

Ăt djă drah hin A Rh-, amai Ngô Võ Hồng Anh (47 thun), ƀơi phường Tân An, tơring čar Dak Lăk hơmâo năng ai 25 wơ̆t pơpha brơi drah. Tơlơi ngă kơ ñu hơdor hloh lĕ sa čô čơđai hơmâo tơlơi ruă kơƀah drah na nao, khŏm pơmut drah kah mơ̆ng dưi hơdip. Lăng pap biă mă, anun yơh pơtrut pran jua ñu gir nao hrŏm hăng grup pơpha drah. Amai Ngô Võ Hồng Anh ră ruai:“Hlâo adih kâo nao mă bruă pơ siêu thị Co.op Mark jing kâo nao pơpha drah mơn. Tơdơi kơ nao pơpha brơi drah kơ arăng jing kâo mưn drơi jăn hơmâo pran mơn. Tal dua nao pơpha dong kah kâo thâo pô kâo djă drah hin. Tŭ tă anai jing juăt hĭ laih, 3 blan mơ̆ ƀu nao pơpha drah jing kâo ƀu mơak ôh, anun jing khŏm nao yơh. Tơdơi kơ pơdơi bruă pơ Siêu thị Co.op mark, glăi pơ phường kâo ăt nao pơpha brơi drah dong mơn. Amăng tal hơmâo sa čô čơđai pơ Bình Dương (hơđăp) kơƀah drah kơtang biă, khŏm nao pơ Dak Lăk či pơmut drah, sang ia jrao iâu kâo nao, ƀuh pô anet anun pap biă. Mơ̆ng anun pơkă 3 blan kâo nao pơpha brơi drah kơ pô anet anun. Mut amăng Grup mơnuih drah hin kraih 4 thun laih, 3 blan sa wơ̆t nao pơpha brơi drah. Kâo pơmin ta dŏ hơmâo pran, dŏ hơmâo drah lĕ ta pơpha brơi yơh, ƀu pơmin lu dong tah”.

Ƀu kơnong ayong Thông, amai Hồng Anh đôč ôh, abih bang mơnuih amăng Grup djă djuai drah hin RH- tơring čar Dak Lăk ăt ngă na nao bruă djru mơnuih ruă. Rim čô hơmâo tơlơi hơdip phara, bruă mă phara mơn, samơ̆ anŏ djơ̆ hrŏm lĕ gơñu leng kơ thâo khăp pap, thâo gơgrong hăng mơnuih tơpuôl laih anun thâo kah pơpha lơ̆m hơmâo mơnuih kiăng djru. Sit pran jua hăng bruă ngă sit nik anun yơh, mơnuih amăng Grup drah hin Rh- tơring Dak Lăk hơmâo djru ba lu mơnuih duam kraih, ruă djai hơdip, bang hyu pran jua khăp pap, djru akŏ pơdong khul mơnuih mơnam thâo gum pơgôp, kah pơpha hăng hơmâo pran jua hiam.

Djuai drah Rh- jing drah hin biă mă amăng mơnuih mơnam, mơnuih hơmâo drah Rh- aset biă (lơ̆m 1.000 čô kah mơ̆ng hơmâo 1 čô mơnuih drah hin). Biă mă ñu, hăng ƀing duam ruă djă drah hin Rh-, bruă pơmut drah khŏm mă drah mơ̆ng mơnuih sa djuai drah kah mơ̆ng dưi. Yua hnun, lơ̆m hơmâo tơlơi truh ječ ƀudah pơjrao mơnuih hơmâo tơlơi ruă gah drah kơtăk, bruă ĕp mơnuih hơmâo drah lăp djơ̆ tañ mơtăm lĕ tơnap biă. Drah jing mơnŏng yom, truh ră anai aka ƀu hơmâo ôh mơnŏng pơkŏn dưi plih hĭ. Lơ̆m anun, drah tơdơi kơ ta pơpha brơi dưi djă pioh sui biă ñu 42 hrơi đôč. Yua hnun, kiăng hơmâo na nao drah jing bruă yom biă hăng sang ia jrao. Kiăng dưi prăp lui drah him či djru mơnuih ruă kraih, thun 2022, Grup drah hin Rh-tơring Dak Lăk hơmâo akŏ pơdong. Truh ră anai, grup hơmâo rơbêh 60 čô laih, jing khul pơpha brơi drah yom biă mă, lơ̆m hơmâo mơnuih kiăng lĕ nao pơpha brơi mơtăm. Ơi Trần Quang Huy - Khua anom bruă pơčrang drah pơmut drah tơring čar Dak Lăk brơi thâo:“Grup mơnuih djă drah hin ră anai glăk ngă bruă klă biă. Hơmâo sa čô mơnuih ngă khua grup anai glăk ngă khua amăng Anom bruă gơmơi, wai lăng bruă tŭ mă drah rah, wai lăng grup rah đah mơ̆ng pơhlom tơlơi pơhing lơ̆m arăng kiăng lĕ gơñu ba nao tañ mơtăm drah hin. Mơnuih amăng Grup dŏ pơ anai pơ adih, đa pơ Dak Nông (hơđăp), ră anai lĕ Lâm Đồng, đa dŏ pơ Gia Lai. Ăt hơmâo mơn đa hlâo adih dŏ pơ Dak Lăk samơ̆ nao mă bruă pơ pơkŏn yơh, ƀing gơñu lơ̆m hơmâo wan ăt glăi pơ Dak Lăk pơpha brơi drah mơn kiăng hơmâo drah pơđom lui, djru pơjrao ba mơnuih ruă kraih kiăng drah hin”.

Hăng ƀing hơmâo drah hin, anŏ yom mơ̆ng rim kơdung drah jai yom hloh. Lu mơnuih dưi hơdip yua hơmâo ƀing djru pơpha brơi drah anai mơn. Yua hnun, bruă ngă bruă na nao hăng pơđĭ tui Grup mơnuih hơmâo drah hin kiăng abih bang mơnuih pơđing nao. Ră anai, kiăng pơhlom hơmâo drah djru mơnuih ruă kraih hăng djru pơjrao mơnuih duam ruă, Anom bruă pơčrang drah pơmut drah tơring čar Dak Lăk pok prong tui khul mơnuih djru pơpha drah, biă ñu mơnuih hơmâo drah hin, laih dong pơsur mơnuih ƀôn sang kiăng nao pơčrang drah đah mơ̆ng thâo pô ta djă djuai drah hơget thơ, mơ̆ng anun mut amăg Grup pơpha drah, jing hơmâo lu mơnuih hloh đah mơ̆ng djru nao rai tơdruă.

Kơtăk drah hin lĕ sa amăng hơdôm bruă yôm phăn biă mă amăng bruă jôr pơmut drah hăng pơjrao brơi ječ mơnuih ruă kă. Mah mơnuih hơmâo drah hin anai ăt aset đôč, samơ̆ ƀing mơnuih hơmâo drah hin anai amra bưp lu tơnap tap lơm kiăng jôr drah, sit biă ñu lơm ba nao pơjrao mơnuih ruă kraih ƀudah kiăng pơjrao brơi lơm duam ruă. Kiăng neh met wa hluh rơđah ƀiă dong hăng kơtăk drah hin, tơlơi yôm mơng bruă pơyơr drah kah hăng hơdôm hơdră pơhlôm pơgang brơi kơtăk drah djru brơi bruă pơjrao, ƀing mă tơlơi pơhing črăn hơdră hơmâo mông bơră ruai hăng ơi Trần Quang Huy-Khua anom bruă kơtăk drah, jôr pơmut drah tơring čar Dak Lak.

-Ơ ơi, ih lăng hiưm pă kơ tơlơi glăm ba mơng hơdôm grup mơnuih hơmâo drah hin kah hăng bruă tŏ tui bruă mă mơng grup anai ?

- Ơi Trần Quang Huy: Drah jing ia jrao yôm phăn mơ̆ aka ƀu hơmâo djuai ia jrao ƀudah bruă kơsem min hơpă dưi plih hĭ kơtăk drah mơ̆ mă mơng ƀing mơnuih hyu pơyơr pơpha brơi mơnuih kiăng. Tui ƀing ta ƀuh ră anai jrao ƀudah gơnam ia jrao pơkŏn lêng hơmâo gơnam dưi plih hĭ bơ hăng kơtăk drah ƀu hơmâo ôh. Yua anun tơdah hơmâo mơnuih kiăng drah amra jôr brơi tañ mơtăm anun lĕ ƀing mơnuih rơbuh, pơjrŏm rơdêh, đah kơmơi tơkeng ană nge lĕ kiăng jôr brơi mơtăm, kiăng pơhlôm răk pioh lui hăng tơdơi anun kiăng nao ĕp mơng hơdôm anih mă drah arăng pơyơr kiăng ƀing ding kơna amăng grup anai nao pơyơr tơdah kiăng.

Kơtăk drah hin ƀing ta glăk lăi nao lĕ kơtăk drah RH-. Ră anai hơmâo lu djuai kơtăk drah samơ̆ amăng dua djuai hơmâo lu anun lĕ kơtăk drah ABO hăng kơtăk drah RH. Amăng djuai kơtăk drah ABO ƀing ta hơmâo djuai kơtăk drah O, drah A, drah B hăng kơtăk drah AB. Pơmut hrŏm hăng hơdôm djuai kơtăk drah anai lĕ ORH-, ARH, BRH- hăng ABRH-. Mơnuih hơmâo kơtăk drah RH- yôm biă mă, amăng rŏng lŏn tơnah hơmâo mơng 15-17% mrô mơnuih đôč hơmâo kơtăk drah anai, ƀơi Việt Nam lĕ 0,4%-1%. Jing rơbêh 1.000 čô mơnuih kơnong sa čô hơmâo kơtăk drah anai. Lơm pơjrao brơi mơnuih ruă kraih, ƀing ta ƀu dưi hyu ĕp 1.000 čô mơnuih kiăng ĕp ƀuh sa čô hơmâo kơtăk drah anai yua anun kiăng răk pioh lui kiăng pơjrao brơi mơnuih ruă kraih hăng hơmâo grup mơnuih hơmâo kơtăk drah anai lơm ƀing ta kiăng amra iâu ƀing gơñu nao djru pơyơr drah jôr brơi mơnuih kraih kraih hmao tlôn.

Amăng anih răk pioh kơtăk drah lăi hrŏm hăng djuai kơtăk drah hin hnun mơn kiăng pơhlôm brơi drah djru pơjrao ječ hăng pioh jôr brơi mơnuih duam ruă lĕ tơlơi kiăng biă mă, samơ̆ anai ăt lĕ tơlơi lông lơm drah mă tơbiă mơng drơi jăn mơnuih, ƀing ta dưi răk pioh lui sui hloh 42 hrơi, yua anun ƀing ta ƀu dưi pioh lui sui ôh, ăt ƀu dưi brơi mơnuih ruă kă ƀu hơmâo drah jôr brơi lơm nao pơjrao ječ hăng glăk pơjrao brơi, yua anun kiăng pơhlôm kơtăk drah amra hơmâo ƀơi hơdôm grup pơyơr drah kiăng pơhlôm brơi bruă jôr brơi mơnuih ruă kraih kah hăng pơhlôm hơđong mă yua lơm hơmâo tơlơi truh.

- Ơ ơi, djuai kơtăk drah hin anai amra yôm hiưm pă kơ bruă pơjrao brơi mơnuih ruă kraih?

- Ơi Trần Quang Huy: Hăng bruă pơjrao brơi mơnuih ruă kraih hơmâo djuai kơtăk drah anai kiăng đing nao biă mă, yua ƀing gơñu dưi jôr kơnong sa djuai drah kơnar hăng gơñu đôč. Mơnuih hơmâo kơtăk drah hin anai dưi pơpha brơi ƀing hơmâo djuai kơtăk drah pơkŏn, samơ̆ mơnuih hơmâo djuai kơtăk drah hin anai kơ dưi pơmut glăi sa djuai drah kơnar đôč. Yua anun Anom bruă lêng kơ răk pioh djop kiăng pơjrao brơi ječ lơm hơmâo mơnuih ruă kă lĕ ƀing mơnuih hơmâo djuai kơtăk drah hin nao pơ đih pơ sang ia jrao ƀudah ƀing glăk kiăng jôr gah rơngiao sang ia jrao pơprong, ƀơi hơdôm sang ia jrao ƀơi ƀon lan amăng tơring čar ăt kiăng iâu rai, gum hrŏm ngă hiưm pă pơhlôm anung drah hin kiăng jôr brơi mơnuih ruă tơdah kiăng. Hăng tơlơi yak nao kiăo tui tlôn dong lĕ nao ĕp pơ hơdôm grup mơnuih hơmâo drah hrup hăng mơnuih ruă, rơkâo nao pơyơr drah tañ hloh kiăng djru brơi mơnuih ruă kă.

- Mơnuih hơmâo djuai kơtăk drah hin kiăng pơdah tơlơi glăm ba hăng mơnuih mơnam kah hăng pơhlôm pơgang brơi tơlơi suaih pral kơ ƀing gơñu pô hiưm pă ơ ơi?

- Ơi Trần Quang Huy: Abih bang mơnuih kiăng nao pơčrang lăng kơtăk drah ta pô kiăng thâo djuai kơtăk drah hơget, dŏ amăng djuai drah hin hă ƀŭ mơng anun dưi pơlir hơbit pơlăi nao rai. Ƀơi Dak Lak ƀing ta hơmâo grup pơyơr drah, ƀing ta mut amăng fanpage kiăng lăi pơthâo brơi hơdôm grup hơmâo Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring čar brơi ngă bruă kiăng tŏ tui hăng pok prong amăng mơnuih mơnam. Laih dong, ƀing mơnuih hơmâo kơtăk drah hin, anun lĕ ƀing pi kian lơm thâo ƀing ta hơmâo djuai kơtăk drah hin kiăng pơlăi nao rai hăng hơdôm grup pơyơr drah kiăng thâo anih răk pioh drah lơm kiăng.

Tui tơlơi črâo ba mơng Ding jum ia jrao, hăng ƀing mơnuih suaih pral mơng 18 thun truh 60 thun, đah kơmơi rơbêh 42 kĭ, đah rơmơi rơbêh 45 kĭ lêng kơ dưi nao pơyơr drah. Hăng mơnuih suaih pral rĭm kĭ kơtrâ̆o amra pơyơr 9 ml drah, tơdơi kơ pơyơr drah huăi bơdjơ̆ sat nao drơi jăn, ƀing ta amra ngă bruă tui hơđăp. Hlâo kơ pơyơr drah ƀing nai ia jrao, ơi ia jrao amra pơčrang lăng, tơdah pơhlôm brơi hơdjă amra dưi pơpha drah. Tơdơi kơ pơyơr drah anăm ngă bruă kơtrâ̆o mơng 1 truh pơ 2 hrơi blung, hơdôm hrơi tŏ tui amra ngă bruă tui hơđăp.

-Bơni kơ ơi Trần Quang Huy-Khua anom bruă kơtăk drah, jôr drah tơring čar Dak Lak hơmâo pioh mông bơră ruai hăng ƀing gơmơi.