VOV4.K’ho-Kon Plông là kơnhoàl kal ke ngan bơh càr Kon Tum dê mờ là dùl tàm 62 kơnhoàl r[ah bơh gùt lơgar dê. Tu\ do, kơnhoàl geh rlau 26 rbô nă cau, tàm hơ\ làng bol kòn cau geh tus rlau 80%. Geh tus 1/3 khà hìu bơnhă bơh kơnhoàl dê là hìu bơnhă r[ah.

Ờ bài kờ` kong mờ bơta jơgloh r[ah, bơngơl gơla, ngui bơta pràn nhơl chờ bơh tiah he dê, neh geh ală [òn bơh cau Sơdàng dê gi\t lơh broă nhơl chờ [òn lơgar nàng tơnguh uă priă lơh geh. Bi Y Lim, ơm tàm [òn Kon Pring, xã Đăk Long, là cau khin ca lam lài tàm broă lơh pa, lơh geh cồng nha mờ broă lơh nhơl chờ ơm nhơl sa tơn tàm hìu làng bol (homestay).

Di dơ\ bồ sơnam pa, bol he lòt còp bi Y Lim nàng gi\t tai bè broă lơh broă nhơl chờ [òn lơgar, iat bi yal bè bơta mờng chài niam mờ geh bal ală bơta rcăng, jơnau kơ\p kờ` tàm nam pa 2019 do.

Ơ bi, jơnau kờ` bơtàu tơnguh nhơl chờ nàng lơh geh tai priă jền geh bơh tu\ lơi mờ bi dờp rò gơ bè lơi?

Bi Y Lim: Broă lơh broă nhơl chờ den a` neh geh bơta kơlôi bơh jo\ ngan, mơya a` ờ hềt geh tu\ nàng lơh. Nam 2018, Dà lơgar hơ\ sồng rơndăp ù tiah rwah [òn do lơh [òn nhơl chờ, a` kơlôi sơnơng dilah lơh nhơl chờ den pal gơhòi gơ jà geh uă năc lòt nhơl, pal lơh bè lơi nàng “niam nùs năc tus, di nùs năc rê”.

He pal geh sươn rhàng gùt dar hìu, tam ală tờm bơkàu, pal geh ù tiah [òn lơgar niam nàng năc in chùp rùp; tam biăp sa nàng geh biăp sa năc in, gơtùi ai năc in lòt còp tơn tàm sươn pik biăp nàng tru\ sa. Kuơmàng là pal tam ală sơntìl biăp bơkah, kloh niam ròm să jan in, ờ ngui sơnơm hoá học, halà sơnơm tu.

Pah tu\ năc tus den khi lòt mu\t is tàm sươn mờ pik tơn tàm sươn. Sươn biăp kung là tiah lơh rùp, năc lòt nhơl tus còp sươn mờ chùp rùp lời kir sơnrai tàm sươn biăp a` dê. A` chờ hờp ngan. Să tờm a` kờ` ngan mờ broă lơh nhơl chờ, nùs nhơm a` gơlơh niam ngan, tài bơh a` neh lơh geh jơnau kơ\p kờ` bơh jo\ ngan. Tu\ do, bơta kơ\p kờ` bơh a` dê neh gơlik gơs ngan ngồn tàm rài kis.

Bi geh sơl bơta kơlôi là làng bol [òn Kon Pring he dê kung geh bơtàu tơnguh geh nhơl chờ nàng lơh geh tai priă jền ngui sa tàm rài kis lah ờ?

Bi Y Lim:  A` geh lơh ngan lơh niam rlau tai tàm ală broă lơh mờ mblàng yal làng bol tàm [òn in, gơtùi lơh jat broă bè a` neh lơh. Geh uă cau gi\t broă lơh sa, kă bro, ròng phan, [e\ tơrnờm, sơn dă ku\p đe hala jòi biăp tàm brê den năc lòt nhơl khi kờ` ngan bè hơ\.

 Phan lơh geh bơh sươn sre bơh bol he dê lơh gơlik bè cê che, zơu, bơsềt, mờ uă bơta biăp ndai den năc kờ` ngan. Kơnờm ală phan bơna hơ\ mờ bol he hơ\ sồng lơh geh tai priă jền. Dilah geh năc tus den bol he pal wa\ rò niam.

Ờ go\ di mìng dùl nă a` lơm lơh nhơl chờ mờ kơ\p kờ` jơh ală làng bol tàm [òn ndrờm tơrgùm bal pràn nàng geh tai priă jền. Làng bol sền go\ a` lơh, làng bol kung gi\t loh bè bơta priă jền lơh geh bơh a` dê. Bơh hơ\ làng bol lòt còp sền, lùp bơsram mờ a` kung dong kờl mờ bơto pơlam làng bol in sơl.

Lơh nhơl chờ bè hìu bơnhă bi dê den priă lơh geh pơndrờm mờ broă lơh kòi, tam phan tàm sươn sre den bè lơi?

Bi Y Lim: Lơh kòi sre hala lơh broă ndai den kờp jơh priă lơh geh den ờ gơtùi  geh sùm bè lơh broă nhơl chờ. Lơh broă nhơl chờ dilah geh năc tus, tus sùm den tàm 1 nhai lơh geh bơh 7 tus 8 tơlak, kung geh tu\ là lơh geh rlau 10 tơlak. Dilah bol he jơh nùs jơh tồr mờ lơh niam broă lơh nhơl chờ den ngan ngồn là lơh geh cồng nha.

Jat bi nàng gơtùi bơtàu tơnguh nhơl chờ niam den làng bol [òn Kon Pring he kờ` bơta lơi?

Bi Y Lim:  Tu\ do, làng bol lơh nhơl chờ kờ` ngan geh bơta bơto pơlam broă lơh nhơl chờ bal mờ uă broă lơh krơi is, bè tà` phan, tà` ồi yau nàng gơhòi gơ jà năc lòt nhơl. Bơta dơ\ 2 tai là Dà lơgar pal bơcri priă lơh gùng lòt [ươn, geh ală gùng lòt tàm [òn nhơl chờ nàng năc in gơtùi lòt nhơl triang sền ù tiah [òn lơgar gùt dar.

Mờ geh tu\ là kung kờ` pal geh gùng tus tàm tơnau dà, dà dờng dà croh nàng khi in tus còp sền, pal gàr muh mat [òn lơgar dê sùm sàng kloh. Tàm tơngai tus, a` kơ\p kờ` geh uă rơndăp broă lơh, ală broă bơto pơlam ai làng bol tàm do in, bè bơto dà Mỹ, bơto broă tà` phan, tà` ồi yau nàng lơh uă tai phan bơna, tơnguh tai priă lơh geh ai làng bol in.

Nam 2019 do, bi geh sơl bơta kơ\p kờ` lơi gơ wèt tus mờ să tờm he dê, bal mờ làng bol [òn lơgar he dê?

Bi Y Lim:  Nam pa neh tus, a` kơ\p kờ` să tờm, hìu bơnhă mờ jơh ală oh mi gơ\p [òn geh să jan pràn kơldang sùm. Dơ\ bàr là pơn jat tai lơh ngan pơđơl pràn lơh niam ală broă nàng ngai sơlơ gơhòi gơ jà uă năc lòt tus mờ [òn he dê; pơs wàs kloh niam hìu đam, gùng lòt tàm [òn; tơl nơm hìu ndrờm pal geh sươn biăp bơkah kloh nàng drơng năc in; lơh geh bơta [ươn năc in gơtùi tus tơn tàm sươn nàng pik tu\ hơ\ làng bol he geh tai priă jền uă rlau.

A` kơ\p kờ` làng bol bol he geh bơtàu tơnguh pràn rlau tai bè broă lơh nhơl chờ. Bal mờ hơ\, làng bol pal pơn jat tai prăp gàr mờ ngui niam ală bơhiàn niam chài krơi is kòn cau he dê bè [e\ tơrnờm, dròng cing mồng drơng niam nàng gơhòi gơ jà năc lòt nhơl ngai sơlơ uă rlau.

Bulah năc tus hìu cau lơi tàm [òn bol he ndrờm pal wa\ rò niam, gi\t jơnau boh bơr mờ lơh quèng mờ khi nàng yal tơngi\t rài kis niam chài is kung bè gơhòi gơ jà ngai sơlơ uă cau năc tus mờ [òn lơgar bol he dê.

Dan ưn ngài bi uă ngan. Kơ\p kờ` tàm sơnam pa bi geh uă tai cồng nha mờ geh uă năc lòt nhơl tus mờ hìu bơnhă bi kung bè mờ làng bol [òn Kon Pring he dê!

Cau mblàng Lơ Mu K'Yến