VOV4.K’ho- Kơnuh sơnơm Ngọc Linh là tờm chi sơnơm kuơmàng ngan bơh càr Kon Tum dê mờ bơta kuơ sơnơm tơmba kung bè priă jền lơh geh jơnhua ngan. Pah nam kung geh tai uă ngan mpồl lơh sa kă bro yal bơcri priă tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh mờ lơh gơlik ală bơta phan tàm hơ̆ geh bơta kơnuh sơnơm kuơmàng ngan do. Bulah bè hơ̆, tơnơ̆ broă kông ty kổ phần kông nghệ Việt Á tơnguh khà priă ƀộ xét nghiệm kòp Kovid-19 gơtìp git gŏ, jơnau tơnggit ngan ngồn bè kơnuh sơnơm Ngọc Linh bal mờ pràn jak khoa họk kông nghệ bơh mpồl lơh sa kă bro dê mpờl gŏ loh làng, den ală cau kờñ mờ gròi sền kơnuh sơnơm Ngọc Linh ờ gơtùi ờ kơlôi rơcang. Geh uă mpồl lơh sa kă bro pa crơng gơs neh geh bơta tơnguh ir pràn jak, ờ loh làng tàm broă yal tơnggit bè tiah tam kơnuh sơnơm. Ờ uă mpồl lơh sa kă bro ndai neh tac phan geh yal là geh lơh gơlik bơh kơnuh sơnơm Ngọc Linh mơya ờ git loh anih lơh gơlik kơnuh sơnơm Ngọc Linh.

Lồi nhai 11 pa do tàm hìu sồ 740 gùng Phạm Văn Đồng, sơnah ƀòn Trần Hưng Đạo, ƀòn dờng Kon Tum, càr Kon Tum, Kông ty kổ phần bơcri priă kơnuh sơnơm Việt Nam bơyai lơh tơlik mat anih lơh broă kơnuh sơnơm Việt Nam mờ nac jà kấp ƀộ mờ kấp càr. Tàm dơ̆ bơyai lơh, mò Nguyễn Thị Thanh Loan, Phó Kwang atbồ Kông ty kổ phần bơcri priă kơnuh sơnơm Việt Nam đơs nền, geh lơh ngan ai kơnuh sơnơm Ngọc Linh brồ guh lik lòt tàm làm gùt dunia. Mpồl lơh sa kă bro kung geh bơta bơcri priă mờ broă rơcang lài wil tơl ngan nàng gơtùi geh 10 lồ ù tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh tờm tàm xã Ngọc Lây, kơnhoàl Tu Mrông mờ xã Mường Hoong, kơnhoàl Đăk Glei: “Jơnau kờñ bol hi dê là gơtùi lơh gơlik phan bơna bơh kơnuh sơnơm Ngọc Linh, kơnuh sơnơm Việt Nam bơh càr Kon Tum dê đơs is mờ bơh lơgar Việt Nam đơs bal tus mờ jơh ală gơp bơyô tàm làm gùt dunia, nàng lơh bè lơi khi gơtùi git tus phan kơnuh sơnơm Việt Nam dê geh khà saponin niam ngan rlau jơh tŭ do. Tŭ do, bol hi geh suơn kơnuh sơnơm tờm là 10 lồ kơnuh sơnơm Ngọc Linh tàm 2 kơnhoàl Tu Mrông mờ Đăk Glei.”

Dơ̆ tơlik mat anih lơh broă kơnuh sơnơm Việt Nam bơh Kông ty kổ phần bơcri priă kơnuh sơnơm Việt Nam dê geh lơh dờng ngan

Jơnau yal bơr bơh mò Nguyễn Thị Thanh Loan, Phó Kwang atbồ Kông ty kổ phần bơcri priă kơnuh sơnơm Việt Nam mờ jơnau yal mờ sră ƀău in bơh Kông ty do dê bè broă geh suơn kơnuh sơnơm Ngọc Linh tờm 10 lồ, tàm hơ̆ geh 8 lồ tàm xã Ngọc Lây mờ 2 lồ tàm xã Mường Hoong neh lơh nrơt tus mờ gơnoar atbồ 2 xã do. Kwang đơng lam bồ Ủy ƀan Ñân zân xã Mường Hoong, kơnhoàl Đăk Glei đơs nền: Mpồl lơh sa kă bro pa yal ờ geh bă ù tam kơnuh sơnơm lơi tàm xã. Ai ồng Đặng Quốc Dũng, Củ tịc Ủy ƀan Ñân zân xã Ngọc Lây pà git, gơnoar atbồ xã atbồ nền nòn ngan broă prap gàr sơntìl kơnuh sơnơm tờm Ngọc Linh kung bè mat kă bro kơnuh sơnơm Ngọc Linh. Ồng ờ hềt geh tŭ klo tus mat Kông ty kổ phần bơcri priă kơnuh sơnơm Việt Nam den tàng sơlơ ờ geh jơnau kông ty do geh 8 lồ kơnuh sơnơm Ngọc Linh tam tàm bă ù gơ wèt ù tiah xã dê: “Tŭ do, gơ wèt mờ ală mpồl lơh sa kă bro neh geh Ủy ƀan Ñân Zân càr ring bal ai bơcri priă den mìng  geh 2 mpồl lơh sa kă bro gam lơh broă di mờ adat boh lam hơ̆ là Kông ty Kổ phần kơnuh sơnơm Ngọc Linh Kon Tum mờ Kông ty kổ phần kơnuh sơnơm Ngọc Linh Tu Mrông Kon Tum. Bơdìh 2 Kông ty mờ càr neh ring bal bol hi neh geh dơ̆ lơh broă den gam wơl ală kông ty do, pơn yơu bè Kông ty kơnuh sơnơm Việt Nam ờ hềt geh Kông ty lơi geh mat bè hơ̆ tus dan lơh broă mờ xã mờ bol hi ờ hềt geh dờp ngan ngồn jơnau yal tơnggit bè ală mpồl lơh broă ndrờm bal bè hơ̆.”

Rề ơnàng jơnau tơnggit tàm ù tiah kơnhoàl Tu Mrông, là tiah tờm ngan bè kơnuh sơnơm Ngọc Linh Kon Tum, gơnoar atbồ tiah do kung ờ dờp broă geh mpồl lơh sa kă bro tam uă lồ tàm ù tiah xã mờ gơnoar atbồ tiah do ờ git. Ồng Võ Trung Mạnh, Củ tịc Ủy ƀan Ñân zân kơnhoàl Tu Mrông pà git: “Bè broă ring bal ai rơndap broă lơh nàng tam kơnuh sơnơm tàm kơnhoàl den kơnhoàl yal tơnggit, Sở Nông nghiệp là anih cribơyai nàng càr tơlik kơrnuat lơh nền. Tŭ do, tàm kơnhoàl jat khà kờp bơh Sở Nông nghiệp dê den mìng geh 5 mpồl geh càr yal tơnggit nàng tam kơnuh sơnơm, lơh broă bal tam kơnuh sơnơm. Kơnhoàl ờ hềt yal tơnggit ai mpồl do in tam kơnuh sơnơm tàm ù tiah kơnhoàl.”

Lài mờ tŭ yal 10 lồ kơnuh sơnơm Ngọc Linh ờ ngan geh tam tàm sră tàm ngai tơlik mat anih lơh broă kơnuh sơnơm Việt Nam tàm lồi nhai 11 nam 2021, Kông ty kổ phần bơcri priă kơnuh sơnơm Việt Nam kung neh geh sră pơyua Sở Khoa họk mờ Kông nghệ càr Kon Tum dan lơh sră ngui jơnau yal ù tiah lơh gơlik “Ngọc Linh” ai phan kơnuh sơnơm in mờ khà gơguh tus 500 rbô tờm. Dilah kông ty ngan ngồn geh khà kơnuh sơnơm do den bă ù tam geh ndrờm mờ 50 lồ ờ di là 10 lồ. Tềng đap bơta ờ loh làng, tơnguh jơnau yal bè broă geh suơn tam kơnuh sơnơm kuơmàng tàm càr Kon Tum, ồng Nguyễn Hưũ Tháp, Phó Củ tịc Ủy ƀan Ñân zân càr Kon Tum pà git, càr neh sền sơ wì mờ bơta geh ngan là: “Tơngume do, càr pa do geh ai 1 mpồl lòt sền sơ wì. Ngan là khi kung lòt blơi hơ̆ sồng tac wơl gơ dê. Khi kung blơi hơ̆ sồng tac wơl tàm nđờ suơn tam kơnuh sơnơm bơh ală kông ty dê. Ai mùl màl rlau den kơp tus do pơn jat tai đơng lam ai ală gah broă lơh in hơ̆ sồng ală mpồl lơh broă geh gơ rềng in pơn jat tai lòt sền.”

Suơn kơnuh sơnơm Ngọc Linh ờ mìng là suơn chi mờ gam là suơn jơh nùs, nàng sơrlèt gan kal ke jơh bal bè priă jền, kỹ thuật, cau lơh broă mờ lơngap lơngai

Jơnau yal bơh Sở Nông nghiệp mờ Phát triển Nông thôn càr Kon Tum dê ai gŏ, tus lồi nhai 5 nam 2021 geh 1 rbô 165 hìu bơnhă, 30 mpồl hìu bơnhă mờ 5 mpồl lơh sa kă bro tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh. Tus nhai 12 nam 2021, neh geh tai 3 mpồl lơh sa kă bro bơcri priă tàm gah do mờ ndrờm yal bơr geh suơn kơnuh sơnơm Ngọc Linh.

Tàm dùl broă ndai, tàm drà kă bro neh geh uă phan lir mat sơnđan kơnuh sơnơm Ngọc Linh, geh lơh gơlik tàm ƀòn dờng Hồ Chí Minh, Quảng Ngãi mờ Đà Nẵng... Geh dùl bơta ndrờm ngan là, đah ală phan do geh tac mờ khà priă kas ngan mơya ờ geh jơnau tơnggit halà jơnau yal tơnggit ờ loh làng bè khà kơnuh sơnơm Ngọc Linh tàm tơl bơta phan. Tàm hơ̆ 3 kông ty, geh: Kông ty kổ phần kơnuh sơnơm Ngọc Linh Kon Tum, Kông ty kổ phần VINGIN, Kông ty TNHH MTV Lâm nghiệp Đăk Tô geh uă ngan suơn kơnuh sơnơm tàm kờp jơh mờr 1 rbô 160 lồ bơh càr Kon Tum dê tus tŭ do đơs nền, ờ hềt tŭ lơi tac tờm sơntìl kung bè kơnuh sơnơm ai mpồl lơh kă bro ndai in nàng tam, lơh gơlik kơnuh sơnơm Ngọc Linh.

Broă tơnguh khà priă kít xét nghiệm kòp Kovid-19 bơh Kông ty Việt Á dê ờ geh bơta lơi gơ rềng tus tờm chi kuơmàng dà lơgar kơnuh sơnơm Ngọc Linh. Mơya broă gơlik geh 2 broă do den geh bơta bal, hơ̆ là kờñ tơnguh pràn jak, khat bè đơs bơta niam, đơs niam jơnau yal bè phan bơna mờ tac mờ khà priă kas ngan. Dilah Kon Tum ờ geh broă lơh kràñ cê, kơryan ală mpồl lơh sa kă bro bơcri priă jat bơta “tam kơnuh sơnơm ờ ngan tàm sră” nàng mìng kờñ tac phan mờ khà priă jơnhua den ờ git tus tŭ lơi hơ̆ sồng cau ngui sa geh ngui phan kơnuh sơnơm Ngọc Linh niam dipal mờ khà priă he tă blơi; ờ git tus tŭ lơi den càr Kon Tum hơ̆ sồng gơtùi bơtàu tơnguh phan kơnuh sơnơm Ngọc Linh đơs is, tờm chi lơh sơnơm đơs bal gơ gơs gah lơh sa tờm ngan.

Cau mblàng K’Duẩn