VOV4.K’ho - Nùs nhơm rơcang wă rò satềp Kỷ Hợi neh tus tàm ală [òn. Gơnoar atbồ [òn lơgar kung neh ai broă sền gròi, drơng gàr ai ală hìu nhă kal ke, làng bol kis tàm tiah sar lơgar ngài geh satềp hờm ram, chờ hờp, lơh ngan ba` lời hìu nhă lơi ờ geh satềp. tơnơ\ do, bol a` geh yal bè broă drơng satềp bal mờ nùs nhơm rơcang wă rò satềp tàm ală càr Tây Nguyên dê.

Sa tềp neh mờr tus rềp, bal mờ gùt lơgar, gơnoar atbồ ală kấp tàm càr Gia Lai gam lơh ngan sền gròi rơcang sa tềp ai làng bol in. Ồng Đinh Guin, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Kdang, kơnhoàl Đăk Đoa, càr Gia Lai pà gi\t, xã neh dong kờl ală [òn làng bol kòn cau bal mờ khà 5 tơlak priă dùl [òn nàng làng bol in sa tềp wa\ rò sơnam pa. Mờ xã kung neh kờp sền tàm jơh ală [òn nàng dong kờl ală [òn nàng dong cau r[ah, hìu bơnhă kal ke sa tềp.

Nam 2018 mìu uă, kơphê, tiêu, kau su tăc ờ yòm, rài kis làng bol dê kal ke rlau pơndrờm mờ ală nam lài do, bulah bè hơ\ Đảng ủy, Ủy ban hòi jà làng bol thôn [òn sa tềp wa\ rò sơnam pa chờ hờp, tềm pềr mờ ờdo ờdă.

Bơdìh mờ bơta dong kờl bơh Dà lơgar dê den xã bol a` kung tă kes priă xã dê nàng blơi phan pà ai hìu bơnhă kal ke rlau in nàng khi geh phan sa tềp bè ală hìu bơnhă ndai sơl tàm xã. Jơnau kờ` mờ xã dê ai, hơ\ là hìu lơi tàm xã Kdang ndrờm geh phan sa tềp chờ hờp, ờ lời dùl hìu bơnhă lơi ờ geh phan sa tềp wa\ rò sơnam pa.

 Cư\ Đăng Ya là xã tiah sar lơgar ngài kơnhoàl Cư\ Pah, càr Gia Lai dê. Mờ gùng dà broă lơh, ală cau ndrờm geh wă rò satềp hờm ram, UBND xã Cư\ Đăng Ya neh sền wơl broă pà phan ai rơlao 50 hìu làng bol rơ[ah in. Bal mờ hơ\, di dơ\ do, ală mpồl lơh broă tàm xã do kung neh tus bal dong kờl rài kis ală cau tàm mpồl in. Lo\ Siu H’ Nghen, Chủ tịch mpồl cau ùr xã Cư\ Đăng Ya, kơnhoàl Cư\ Păh pà g^t:

-Lài mờ tu\ satềp tus, pah nam, bol a` ndrờm sền wơl geh oh mi cau ùr lơi rơ[ah, pal kờ` tus mờ broă dong kờl di tàm dơ\ do, kuơ màng cau ùr geh rài kis kal ke. Nam pa do bol a` neh bơ\t bơtàu kes priă mpồl, satềp, bol a` sồr mpồl đơng lam cau ùr ală [òn tă dùl bơnah khà priă blơi phan satềp pà ală cau ùr tàm mpồl geh rài kis gơbàn kal ke wă rò nam pa, satềp hờm ram, chờ hờp, ba` lời geh oh mi cau ùr lơi gơbàn ờ geh satềp, kờ` ală cau geh satềp bal chờ lơm.

 Gơnoar atbồ mờ ală mpồl cau tàm càr Kon Tum kung neh hòi jà tă pơgồp uă priă jền sền gròi rơcang sa tềp ai ală hìu làng bol in. Gơwèt mờ rlau 22.800 hìu r[ah mờ 8.700 hìu mờr bè hìu r[ah càr dê, ală tiah neh lơh sră cih mat, tus sền swì, lòt sền ngan ngồn tơl hìu nàng geh broă dong kờl.

Broă bơyai lơh Ngai chờ kơnâm mbar tơlir, sa tềp bal tàm mờr 600 [òn làng bol kòn cau tàm càr kung neh geh rơcang wil tơl ngan. Ồng Thủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận dà lơgar Việt Nam xã Đăk Tơ Lung, kơnhoàl Kon Braih, càr Kon Tum dê yal, xã geh 8 [òn bal mờ rlau 2.300 nă làng bol, mìng là làng bol kòn cau Sơdàng lơm.  

Rơcang ai sa tềp bơhiàn nam 2019 in, Mặt trận dà lơgar Việt Nam xã kung neh gi\t geh broă tàm ală thôn bè tu\ jiơ kung bè broă lơh rơcang Ngai chờ kơnâm mbar tơlir. Ală thôn [òn cih mat dan lơh bơh ngai 22 tus ngai 28 nam he là bơyai lơh sa tềp tơrgùm bal. Mặt trận xã kung pơgồp bal mờ ală gah mblàng yal hòi jà làng bol sa tềp pal tềm pềr ngan, ba` pơhì pơhà. Bal mờ hơ\, đah mặt trận dờp phan pà bơh Dà lơgar, bơh càr mờ bơh kơnhoàl dê pà tơn ai hìu bơnhă in nàng kờ` ờ lời hìu bơnhă lơi gơtìp jơgloh tàm dơ\ sa tềp.

 Là xã kal ke kơnhoàl Lăk, càr Dak Lak dê, Ea Rbin gam tus 44% khà hìu gơwèt hìu rơ[ah. Ồng Đặng Xuân Kiên, Chủ tịch UBND xã Ea Rbin pà g^t: xã neh bal mờ ală mpồl lơh broă mpồl bơtiàn, ală cau geh nùs nhơm niam tus bal dong kờl, ba` lời geh hìu lơi ờ tơl sa di tàm satềp.

-Xã Ea Rbin neh lơh jăt broă sền wơl, kờp ală cau geh sră dong kờl bơh dà lơgar, ală hìu rơ[ah, hìu làng bol kòn cau kis bơh yau tàm do di gơlan gơbàn jơgloh tàm tơngai puh pah kờ` dong kờl di tu\. Bơdìh hơ\ tai, bol a` kung neh pơgồp bal mờ ală mpồl lơh broă chính trị mpồl bơtiàn hòi jà, lam sồr ală mpồl lơh broă tàm mpồl bơtiàn kờ` bơyai lơh còp să, pà phan ală hìu rơ[ah in. Bol a` kung bơyai lơh ală dơ\ đơs crih tamya chờ gờm Đảng, chờ gờm nam pa, gàr niam ai làng bol in geh dùl kàl satềp tam klăc bal, chờ hờp, tềm pềr mờ niam ờ do ờ dă.

Tàm xã tiah nhàr lơgar Thuận An, kơnhoàl Dak Mil, càr Dak Nông, nam pa do xã neh jơh lơh ală broă bè bơ\t bơtàu [òn lơgar pa. Xã neh lơh geh gi\t nđờ jơ\t broă lơh gùng lòt mờ kờp jơh gùng jòng là rlau 18 kơi sồ, kờp jơh priă tă lơh là rlau 22 tơmàn, tàm hơ\ priă hòi jà làng bol tă pơgồp là 10 tơmàn.

Ồng Y Yăm là cau kra [òn ơm tàm [òn Bu Dak, xã Thuận An pà gi\t, tàm bơ\t bơtàu [òn lơgar pa, kấp ủy, gơnoar atbồ sền gròi ai lơh lài tàm tiah làng bol kòn cau, tiah kal ke den tàng rài kis bơh làng bol dê neh tam gơl sơrbac mhar ngan. Nam pa do, mìng is tàm [òn neh geh gi\t nđờ jơ\t hìu bơnhă lơh hìu pa niam bơne\ ngan. Ală ngai mờr tus ngai sa tềp, đoàn viên ơruh pơnu neh crăp ală bong đèng tàm ală gơl gùng tàm [òn den tàng rài kis chờ hờp rlau.

Tu\ do, lơh sa làng bol dê ngai sơlơ tơl ngui tơl sa, tơl hìu bơnhă tam kơphê ai cồng nha uă bơh 3 tus 4 dơ\. Gùng lòt, hìu bơsram, hìu sơnơm geh Dà lơgar bơcri priă lơh wil tơl. Pah nam pa tu\ tus ngai sa tềp là ală hìu bơnhă sùm rơcang banh kèu, blơi àu mpha pa ai oh kòn in, hơ\ sồng tru\ mbar nàng sa. Tàm ală ngai sa tềp làng bol kung bơyai lơh sơl ală broă lơh dròng cing mồng, đơs crih tam ya nàng nting săp bal mờ gơ\p nam pa uă bơta bơtuah bơtoài.

Tus bal mờ bơta chờ bơh broă tam gơl [òn lơgar, làng bol ală kòn cau kis tàm Tây Nguyên gam lơh ngan rơcang wă rò satềp

 Sơlơ rềp mờ ală ngai mờr satềp, nùs nhơm chờ tàm ală [òn làng bol kòn cau càr Kon Tum sơlơ chờ hờp ngan. Tàm [òn Kon Hring, xã Diên Bình, kơnhoàl Đăk Tô, rơlao 270 hìu làng bol gam rơcang satềp. Hìu lơi kung lơh ngan rơcang blơi phan kờ` wă rò satềp chờ hờp, di mờ bơhiàn.

Bi A Châu, dùl nă làng bol kis tàm [òn do pà g^t, satềp nam do bal mờ broă bơyai lơh is bơh tơl hìu nhă dê, làng bol kis tàm [òn Kon Hring gam bơyai lơh sa satềp bal tàm hìu Rông [òn dê:

-Kờ` rơcang wă rò satềp nam pa 2019, hìu nhă a` kung bè làng bol tàm [òn neh mu\t tàm brê kờ` pơ\t dă đe, sền ìs ra`. Do là phan sa ờs mờng, hìu lơi kung geh di tàm satềp. làng bol kung rơcang drăp tơrnờm, tơl hìu ha là 2, 3, 4 hìu tă pơgồp bal drăp tơrnờm kờ` rơcang satềp.

Hìu lơi tàm [òn kung rơcang phe mbar kờ` tru\ mbar. Mpồl atbồ [òn kung neh ai làng bol tơrgùm pơs wàs gùng [òn, bơka hìu rông, mpồng [òn kờ` rơcang chờ nam pa, satềp.

{òn Pờ Nang, xã Tú An, thị xã An Khê, càr Gia Lai là tiah ơm kis bơh làng bol kòn cau Bahnar dê. Lài mờ ngai mu\t tàm sơnam pa tơn, thị xã An Khê neh hòi jà tă pơgồp ală priă jền nàng rơndăp tăp sèng, ai ơm kis mờ ntrờ` ală hìu làng bol [òn Pờ Nang tus tàm tiah ơm pa, dờng ơnàng rlau, kloh niam rlau, rơđãi rlau.

Bi Đinh Văn Thuyết, Kuang atbồ [òn Pờ Nang, pà gi\t, làng bol sa tềp wa\ rò sơnam pa tàm tiah ơm pa bal mờ uă bơta chờ hờp mờ gam kơ\ kơl jăp bơta pin dờn mu\t tàm sơnam pa.

Lài do, làng bol he ờ go\ gi\t lơh sa, tu\ do kơnờm bơh gơnoar atbồ sền gròi, dong kờl làng bol he neh gi\t lơh sa, rài kis tơl ngui tơl sa rlau. Gơ wèt mờ ntrờ` ơm kis tàm [òn pa den bơh sơnrờp làng bol [òn lơgar he ờ bài kờ` lòt ơm tàm tiah ơm pa ờ. Tơnơ\ uă dơ\ gơnoar atbồ tiah do bơyai lơh pơrjum, hòi jà geh iat kơno ală jơnau di, jơnau niam geh kuơ ai làng bol in tu\ hơ\ làng bol hơ\ sồng bài.

Tu\ do, làng bol he ưn ngài ngan Đảng, Dà lơgar, gơnoar atbồ neh ai làng bol he in geh rài kis kơ\ kơl jăp. Nam yau neh lòt gan, nam pa tus kơ\p kờ` làng bol tiah rềp tiah ngài să jan pràn kơldang, lơh sa sơlơ ngai sơlơ bơtàu tơnguh.

 {òn Klong, xã Hiệp An, kơnhoàl Đức Trọng, càr Lâm Đồng geh rơalo 300 hìu, mìng là làng bol kòn cau K’ Ho. Kơnờm mờ broă tam gơl phan tam jăt broă ngui công nghệ cao, rài kis làng bol tàm [òn do sơlơ ngai sơlơ pas gơs. Ồng Rơnai K’ Hùng, kuang atbồ [òn Klong pà g^t, satềp do làng bol kòn cau K’ Ho wă rò nam pa geh tơl mờ hờm ram tài kàl tam bơkào geh cồng nha:

-Tu\ do, geh uă làng bol kòn cau tàm do neh tam gơl tam ală bơta bơkào ndai, cèng geh cồng nha broă lơh sa uă, bè tam biăp, bơkào ală bơta jăt broă ngui công nghệ cao. Di satềp nam do, kàl bơkào làng bol tam di gơlan tăc geh priă, làng bol satềp chờ rơlao. Kuơ màng, a` chờ ngan rơnàng tơnơ\ do neh tơriang tơriồng tàm broă bơsram sră kờ` g^t wă bè broă tơnguh bơtàu lơh sa [òn lơgar in.

  Ồng Y Ký Niê, ơm tàm [òn Trưng, xã Krông Jong, kơnhoàl M’Drak, càr Dak Lak pà gi\t, ồng geh 5 nă kòn mơya jơh ală neh bau mờ lik ơm is, geh kòn ơm rềp hìu, geh kòn den ơm ngài. Mơya pah tu\ tus ngai sa tềp, ală kòn ồng dê ndrờm rơcang rê tơrgùm să bal mờ hìu bơnhă, nting săp ồng mò mè bèp, bal mờ gơ\p rơcang rơndăp tăp sèng hìu bơnhă, lơh puăc iar, tru\ gơm kơnâm mbar nàng sa tềp wa\ rò sơnam pa.

Gơ jat tàm bơta mờ he geh, hìu geh iar den sa iar, geh mbar den tru\ mbar, klơm kơnâm mbar, jơh ală là nàng kơ\p kờ` geh ngai sa tềp chờ hờp, nam pa uă bơta bơtuah bơtoài, pràn kơldang. Bè hìu bơnhă a`, den tu\ do mìng gam 1 nă kòn ùr pu\t là ơm mờ mè bèp, gam wơl ală kòn klau kòn ùr ndrờm neh bau mờ lik ơm is.

Den ngai bồ sơnam pa ală kòn ndrờm rê tơrgùm să bal, nting săp ồng mò mè bèp, nhơl chờ sơnam pa sa tềp bal mờ hìu bơnhă dờng tàm ală ngai bồ sơnam pa lài mờ tu\ wơl rê wơl mờ broă lơh pah ngai, kơlôi rơcang lơh sa, bơtàu tơnguh rài kis.

 Tus nam pa Kỷ Hợi 2019, geh ờ uă hìu nhă geh rài kis kal ke tàm xã tiah sar lơgar ngài Quảng Trực, kơnhoàl Tuy Đức, càr Dak Nông geh ơm tàm hìu pa. Hơ\ là phan pà geh kuơ màng ngan bơh ală mpồl lơh broă nùs nhơm dong kờl is pà. Mpồl Hìu ơm kờ` gơboh mờ mpồl nùs nhơm tàm sơnđàc tiah nhàr dà lơgar càr Dak Nông neh pơgồp bal mờ ờ uă mpồl lơh broă nùs nhơm dong kờl is lơh jào hìu nùs nhơm lơh gơs 60 tơlăk priă ai hìu nhă lo\ Nguyễn Thị Châu geh rài kis kal ke tàm [òn Bu Răk, xã Quảng Trực in.

Kung tàm [òn do, mpồl lơh dong kờl 40 tơlăk priă kờ` lơh hìu oh Thị Hợp, kòn cau Mnông, kis kòn dời. Dờp hìu ơm di mờr satềp, mò Thị Vanh, mơi oh Hợp chờ hờp đơs:

-Hìu nhă a` ưn ngài mpồl lơh broă nùs nhơm dong kờl is neh lơh hìu ơm ai hìu nhă a` in, mpồl lơh broă nùs nhơm dong kờl is kung neh pà phan sa làng bol, bol a` in, nhai lơi kung pà sùm phan sa ai [òn Bu Răk in, bol a` ưn ngài mpồl lơh broă nùs nhơm dong kờl is uă ngan neh dong kờl [òn lơgar bol a`. {òn bol a` mìng là làng bol kòn cau, rài kis kal ke, neh geh dong kờl phe, boh, ào, mpha. Làng bol, bol a` ưn ngài mpồl lơh broă nùs nhơm dong kờl is, hìu nhă a` dan ưn ngài mpồl lơh broă nùs nhơm dong kờl is uă ngan.

Cau mblàng Ndong Brawl – Lơmu K’ Yến