VOV4.K’ho- Bơh nhai 10 nam 1990, tàm pơrjum Pơgồp bal ling klàng làng bol lơh sơnơm gùt lơgar dơ̆ 1, Ƀộ Y tế mờ Ƀộ Quôk phòng neh ring bal ai broă lơh pơgồp bal ling klàng làng bol lơh sơnơm gơ gơs broă lơh geh sơnđan “Broă lơh sơnơm sồ 12- pơgồp bal ling klàng làng bol lơh sơnơm bơt bơtàu rài sền gàr dà lơgar jơh gùt làng bol mờ drơng pràn kơldăng să jan làng bol”. Lòt gan 30 nam, broă lơh neh bơt bơtàu geh mpồl anih tờm, hìu sơnơm pơgồp bal ling klàng làng bol lơh sơnơm tàm jơh ală tiah bồt dà lềng bơh dà lơgar dê mờ cih dờp uă cồng nha niam tàm broă lơh sền gàr pràn kơldăng să jan ai làng bol mờ cau ling tàm ală bồt in.  

Mò Nhan Thị Lùng, dùl nă cau ơm tàm xã Long Vĩnh, kơnhoàl Duyên Hải, càr Trà Vinh tam pà bơta kơlôi sơnơng he dê lời ai ală kwang bàng, cau lơh broă bơh Hìu sơnơm pơgồp bal ling klàng làng bol lơh sơnơm gơ wèt Pôs ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar Long Vĩnh bè do: “Añ gơtìp jê kồ ntìng halà gơtìp glar tàm să den añ ndrờm mù tus pôs ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar lơm. Añ lòt ờ jai den kwang bàng tus tàm hìu cit sơnơm añ in. Sơnơm mờ kwang bàng pà den tŭ hùc gŏ să jan pràn wơl, jơh jê kồr, lòt lơh broă nggờc tàm hìu gơtùi đau. Pôs đồng kơlôi rơcang ngan làng bol in.”

Hơ̆ ờ mìng là nùs nhơm is mò Lùng dê mờ gơ wèt mờ làng bol tàm xã bồt, Hìu sơnơm mờ ală cau ling cèng groăt tơlir neh gơ gơs là anih kơldìng iang nùs ngan tŭ gơtìp kòp tê jê să. Sùm tàm uă nam do, kwang bàng lơh sơnơm ling klàng tàm do ờ mìng gròi sền sơnơm tơmba ai cau ling bơh pôs đồng ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar dê in mờ gam drơng, gròi sền, sền gàr pràn kơldăng să jan ai làng bol tàm xã bồt in tai. Thiếu tá Lê Văn Sơn, Kuang atbồ Hìu sơnơm pơgồp bal ling klàng làng bol lơh sơnơm pôs ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar Long Vĩnh là cau neh rềp mềr 24 nam mờ broă lơh sơnơm tàm tiah do yal: “Do là xã bồt ngài ngan den tàng tŭ añ rê lơh broă ndo den gŏ làng bol geh uă ngan kal ke bè sơnơm tơmba, kờñ kham kòp pal lòt ngài, lòt sơlàng hơ̆ sồng gơtùi. Den tàng să tờm añ kung sơlơ tơnguh mờng chài, bơsram bal nàng kham, sơm kòp làng bol in.”

Ờ mìng tàm xã bồt Long Vĩnh, kơnhoàl Duyên Hải bơh càr Trà Vinh dê mờ tàm 30 nam do, broă lơh hìu sơnơm mờ anih tờm lơh sơnơm pơgồp bal ling klàng làng bol lơh sơnơm kung geh lam lơh mờ lơh geh cồng nha tàm uă tiah kềng gah dà lềng, bồt dà lềng bơh dà lơgar dê bè: bồt Bạch Long Vĩ, ƀòn dờng Hải Phòng; bồt Cồn Cỏ, càr Quảng Trị; bồt Lý Sơn, càr Quảng Ngãi, bồt Phú Quý, càr Bình Thuận... mờ kuơmàng là tàm kơnhoàl bồt Trường Sa, càr Khánh Hòa. Ală tiah do mùl neh ơm ngài ù gờl, làng bol tàm bồt kung ờ gơtùi pleh ală tŭ gơtìp kòp tê jê să, deh dùh,... ală cau lơh sa tàm tŭ lòt lơh broă tàm dà lềng kung gơtìp ală bơta ờ niam bè pràn kơldăng să jan, rềs àr lơh broă tàm dà lềng. Bè hơ̆ den tàng ală hìu sơnơm mờ anih tờm lơh sơnơm pơgồp bal ling klàng làng bol lơh sơnơm neh gơ gơs là anih kơldìng ai làng bol in iang nùs lơh broă tàm dà lềng, rềp mềr mờ bồt, pơgồp bơnah gàr kơ̆ gơnoar tờm bồt dà lềng bơh dà lơgar dê. Bi Sầm Văn Lương, dùl nă làng bol kis tàm kơnhoàl bồt Trường Sa, càr Khánh Hòa pà git: “Là dùl nă làng bol tàm xã bồt den he kung geh tŭ gơtìp jê ndul, jê bồ. Tŭ lòt kham den ală bác sĩ sền gròi ngan. Bơh hơ̆, he kung iang nùs ơm kis tàm bồt.”

Broă lơh pơgồp bal ling klàng làng bol lơh sơnơm tàm bồt dà lềng ờ mìng dong làng bol tàm ală xã bồt, kơnhoàl bồt mờ gam geh kuơ ngan ngồn gơ wèt tus mờ să tờm ală kwang bàng lơh sơnơm tai. Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Phạm Mạnh Hùng, lài do là Thứ trưởng Ƀộ Y tế, Phó Kwang atbồ Ƀan Tuyên záo dà lơgar đơs nền, bơta pơgồp bal do là kuơmàng ngan bè gah lơh sơnơm bal mờ sền gàr dà lơgar. Tài bơh jat ồng đơs, gah lơh sơnơm ling klàng tŭ do dilah mìng drơng ai ling klàng in lơm gời den geh gơtìp gơ ruc, hời rơ hời roh mờng chài lơh broă. Cau kòp ờ uă, den tàng gơguh jak bè khoa họk kỹ thuật geh ờ bơtàu tơnguh. Den tàng, gah lơh sơnơm ling klàng pal tus bal tàm broă drơng làng bol in den hơ̆ sồng gơtùi pơlam tàp bơta chài lơh broă, tơnguh mờng chài lơh broă mờ rơcang drơng ai broă tam lơh in.

Mùl màl ai gŏ bơh broă lơh ling klàng làng bol pơgồp bal, gah lơh sơnơm ling klàng neh geh bơta bơtàu tơnguh pràn ngan, mpồl kwang bàng,y bác sĩ geh tơnguh bè mờng chài lơh broă mờ phan bơna, măi mok ai ală Hìu sơnơm, anih tờm lơh sơnơm tàm bồt dà lềng in kung ngai sơlơ geh tơnguh niam. Ală hìu sơnơm, anih tờm lơh sơnơm pơgồp bal ling klàng làng bol lơh sơnơm neh sơm bời uă ngan cau kòp jroă bè gơ drồl mhàm tàm tơngoh, as sồt pròc ràm, rềs àr lơh broă cau lơh ka in. Mờ ală cau kòp jroă den ală y bác sĩ lơh sơnơm ling klàng tàm bồt dà lềng geh gơnoar broă dong sơm bơh sơn rờp nàng cau kòp in jai kong tàm tŭ kơp geh jun rê hờ ù gờl nàng sơm, dong cau kòp tơnguh bơta niam pràn wơl mờ tơrmù ƀà ală bơta ờ niam gơ lời wơl tơnơ̆ do. Ală nam rềp do, ală y bác sĩ lơh sơnơm ling klàng tàm bồt Trường Sa gam geh rơcang rơndeh par duk kấp kứu, ứng dụng Telemedicine nàng tơrbŏ bal tàm broă kham đal git mờ sơm kòp bơh ngài bal mờ ală bác sĩ, cau jak chài khà dùl bơh gah lơh sơnơm dê tàm ù gờl. Thiếu tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ, cau lơh sơnơm làng bol Nguyễn Hồng Sơn, Kwang atbồ Hìu sơnơm Quân y 175, cau neh rềpmềr mờ hìu sơnơm thị trấn Trường Sa bơh ală ngai sơn rờp bơt bơtàu tus tŭ do pà git: “Bol he geh dùl mpồl cau lơh sơnơm sùm rơcang lài tam lơh mờ kờñ is tus bal tàm broă lơh sơnơm tàm bồt dà lềng. Dơ̆ 2 là bol he geh phan bơna, dùl hìu sơnơm Trường Sa pa ngan, geh bơta pràn lơh broă bal niam ngan, bơta niam kấp kứu niam ngan. Halà đơs ndai, hơ̆ là bơta geh ngan tŭ do den bol he neh ai tŭ jơ kuơmàng ngan rlau jơh nàng dong kis cau kòp.”

Bồt dà lềng ngài ngan mơya rềp ngan tài bơh geh tơrbŏ mờ uă plai nùs, nùs nhơm mờ kuơmàng là gơnoar broă bơh ală cau ling lơh sơnơm dê. Ală cau ling soh 2 dà àu geh pơn jat tai tơnguh gơnoar broă he dê, drơng ling klàng, drơng broă làng bol in tàm broă sền gàr pràn kơldăng să jan, pơgồp bơnah bal mờ làng bol rềp mềr mờ dà lềng, ơm mờ bồt, sền gàr gơnoar tờm bồt dà lềng kuơmàng ngan bơh dà lơgar dê.

Cau mblàng K’Duẩn