Brê dà lơgar Côn Đảo, tàm tiah Côn Đảo, ƀòn dờng Hồ Chí Minh, bơh 13 nam geh dờp là tiah Ramsar, jơh ală bă ù brê, dà lềng bal mờ tiah gơbam dà tàm do geh prăp gàr gam mờr bè ờs tơn. Ồng Nguyễn Khắc Pho, Kwang Lam bồ Brê Dà lơgar Côn Đảo pà git, tàm bơta bơtàu tơnguh tŭ do, ală tiah pal gàr niam bơta bơtàu tơnguh lơh sa ndrờm bal, gơdờp mờ tiah kis. Tàm hơ̆, rơndăp ù tiah ngui ù pal wèt tus mờ bơta kơl jăp, tơrmù làng bol sơgràm ù brê lơh hìu ơm, lơh hìu kă bro...

Nàng bơsong jơh bơta kal ke bơh broă gơguh khà kờp làng bol ntrờn ơm kis mờ sơgràm ù brê, Brê dà lơgar Côn Đảo neh rơcang lơh Rơndăp broă ai ơpah tiah brê nàng bơtàu tơnguh lòt nhơl niam tàm brê pơgồp bal mờ prăp gàr phan geh is. Neh geh 20 tiah geh rơndăp ù tiah lơh, tàm hơ̆ 3 tiah neh geh cau bơcri priă dan ơpah brê mờ priă di pơgăp 615 tơmàn đong. Ồng Nguyễn Khắc Pho pà git tai, mpồl lơh broă do kung gam lơh ală broă lơh sa mờ brê, jào sền gàr 5 rơbô 123 lồ brê nàng lơh geh broă lơh kơl jăp ai làng bol kis tàm do in: “Bơdìh mờ bơta ƀuơn den tŭ do ală tiah Ramsar kung geh ală bơta lòng, ngan là broă bơyai lơh jăt, atbồ ală rơndăp ù tiah ngui bơta pràn bơh ù tiah, brê, ù gơbam dà tàm ală tiah Ramsar nàng bơtàu tơnguh lơh sa. Pal lơh bè lơi nàng bơtàu tơnguh lơh sa mơya pal ndrờm bal, di pal mờ pal lơh di mờ jơnau kờñ jŏ jòng bơh Đảng dê là bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn mơya pal kơl jăp tàm rài pa”.

Brê dà lơgar Cát Tiên, ƀòn dờng Đồng Nai, do là dùl tàm ală tiah prăp gàr bơta kis dunia tàm lơgar Việt Nam dê, tŭ do là “hìu bal” bơh 300 bơta sềm, geh mờr 50% khà sềm mờ rơlao 450 bơta kung kìm, geh rơlao 50% khà do tàm lơgar Việt Nam. Do là tiah gam geh anih dong kờl phan jơi 4 nơm jơng ờ hoan geh tai Đảo Liên dê, bal mờ uă bơta phan jơi 4 nơm jơng kwơ màng ndai bè: dồ jù tơrmồ rơmit, hoa pàl, chà vá jơng jù, cu li lơyài dềt…

Ồng Phạm Ngọc Dương, lơh broă tàm Brê dà lơgar Cát Tiên pà git, tàm Brê dà lơgar geh tiah Ramsar Bàu Sấu là dùl tàm ală tiah ù gơbam dà kwơ màng ngan, geh bơta dờng ndrờm mờ ală lơgar dê: “Bol añ lơh pràn ală broă lơh jăt sền uă bơta sinh học, nàng sền git bơta tam gơl bơh ală phan kis tàm brê mờ gơrềng tus mờ tiah kis niam tàm brê dê, nàng ai geh ală jơnau lơh nền bè broă prăp gàr, bơtàu tơnguh tiah Ramsar Cát Tiên”.

Ramsar là ală tiah geh dờp là tiah ù gơbam dà geh bơta kwơ màng ală lơgar dê. Tŭ do tàm lơgar Việt Nam geh rơlao 10 tơlăk lồ ù gơbam dà, tàm hơ̆ geh di pơgăp 300 tiah ù gơbam dà geh bơta kwơ màng ngan ai broă bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn in.

Ồng Nguyễn Xuân Dũng, Cục Prăp gàr ù tiah geh is mờ Uă bơta sinh học, gơwèt Bộ Broă lơh sa suơn sre mờ Tiah ơm kis pà git, mờ 9 tiah Ramsar neh geh dờp, tŭ do lơgar Việt Nam neh geh ală jơnau hơ pràn kơl dang tàm broă prăp gàr, ngui kơl jăp ală bă ù gơbam dà. Mơya, tàm mùl màl atbồ ală tiah do gam tìp uă bơta gơkòl bè: ờ tơl cau lơh broă mìng gah do, mpồl yal tơngit bal mờ kơrnoăt jăt sền jŏ jòng gam ờ ndrờm bal… ƀuơn gơtìp gơrềng ờ pràn tiah kis geh is, gơtìp ƀơ̆ tiah kis… Ồng Dũng đơs là, pal dờp tai ală tiah Ramsar tàm ală bă ù gơbam dà gam tai nàng broă prăp gàr mờ bơtàu tơnguh geh kơl jăp rơlao. “Tàm tơngai tus, rơ̆p geh tai ờ uă tiah Ramsar tai geh dờp. Mờ broă dờp ală tiah Ramsar rơ̆p pơgồp bal tàm broă prăp gàr, ngui kơl jăp mờ kwơ màng ngan là bơtàu tơnguh, pơgồp bal ai broă bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn niam rơlao tàm tơnơ̆ do”.

Broă Prăp gàr ală bơta niam tàm dà bơh Mpồl lơh broă Ală lơgar prăp gàr ù tiah geh is (WWF) gam dong kờl lơh geh wơl ù tiah niam krơi is bơh tơl tiah dê mờ bơ̆t bơtàu anih yal tơngit bè uă bơta sinh học ai ală tiah Ramsar tàm lơgar Việt Nam in jăt mờ khà gùt plai ù dê. Mùl màl, Mpồl lơh broă Ală lơgar prăp gàr ù tiah geh is neh lơh tàm 3 tiah Ramsar là Láng Sen, U Minh Thượng mờ Mũi Cà Mau, tus do rơ̆p tam pà jơnau yal tơngit do ai ală tiah gam tai in nàng tơrgùm tơmŭt bal tàm mpồl.

Ồng Hoàng Việt, Kwang Lam bồ Broă lơh Prăp gàr ală bơta niam tàm dà bơh Mpồl lơh broă Ală lơgar prăp gàr ù tiah geh is -  lơgar Việt Nam pà git, Mpồl lơh broă Ală lơgar prăp gàr ù tiah geh is rơ̆p tơnguh broă bơto cau lơh broă nàng ai ală Brê dà lơgar, Tiah prăp gàr ù tiah geh is, tàm hơ̆ uă ngan là ală tiah Ramsar bè: jăt sền uă bơta sinh học, lơh geh wơl ală tiah gơbam dà, sền gàr mờ atbồ ală phan sa nàng ală bơta sềm, phan tàm dà in… gơdờp nàng lơh geh mpồl phan sa mùl màl, dong kờl lơh geh wơl bơta niam ù tiah ai tơl bă tiah in: “Mờ broă lơh broă bal do, bol añ kơ̆p kờñ lơh geh dùl mpồl geh bal jơh ală bă ù gơbam dà tàm lơgar Việt Nam, tàm hơ̆ geh bal ală tiah Ramsar mờ ală bă ù ndai gam tàm ală tơngai bơ̆t bơtàu ală kơrnoăt sền gàr, prăp gàr, tus bal lơh gơs dùl mpồl pràn kơl dang. Di lah geh dùl mpồl pơgồp bal pràn kơl dang đah ală tiah Ramsar bal mờ ală bă ù gơbam dà, den gơtùi tơnguh uă bơngă, bơta kwơ màng bơh lơgar Việt Nam dê tàm pang rùp bè prăp gàr gùt plai ù”.

Jăt ală cau jăk chài đơs, bơcri priă tàm broă prăp gàr ală bă ù gơbam dà là bơcri priă ai rơnàng tơnơ̆ do in, lơh geh nha kơl dìng kơl jăp sền gàr dùl lơgar Việt Nam tơlir niam tềng đăp mờ ală bơta lòng bơh rài pa dê. Nàng broă prăp gàr lơh geh cồng nha, ờ gơtùi ờ geh broă lơh ndrờm bal đah gơnoar atbồ ƀòn lơgar bal mờ mpồl bơtiàn ƀòn ơm kis. Làng bol kis tàm dơlam mờ gùt dar ală bă ù gơbam dà ờ mìng là cau ngui phan geh is, mờ pal gơs cau tờm prăp gàr, pal dờp bơta kwơ bơh ală broă lơh kơl jăp mờ jŏ jòng dê.