Tềng đăp mờ jơnau kờñ ngai sơlơ kal ke bơh drà kă bro dê. Mpồl lơh broă bal Lơh sa suơn sre tơlir Krông Păc, càr Dăk Lăk ala mờ broă mìng tơrgùm sơnka sền gàr nàng tơnguh cồng nha, neh bơcri priă tàm broă sền gròi bơta niam. Ồng Trần Văn Thắng,  Kwang Lam bồ Mpồl lơh broă bal pà git, mpồl lơh broă do bè ờs bơyai lơh ai ù, dà nàng cèng xét nghiệm nàng sền bơta jơnkah bơh ală bơta phan di gơlan lơh gơtìp khih bal mờ ală khà kờñ kloh niam tàm phan sa ai 200 lồ ù tam tờm sầu riêng in. Ală phan lơh broă lơh is geh crăp nàng sền gròi độ pH, phơng tàm ù mờ ală bơta gơrềng tus mờ bơta niam plai sầu riêng dê.

Mơya, ală gùng dà broă lơh do mìng ai bơh tàm broă rơcang lài bơh mpồl lơh broă dê, ờ hềt geh dùl broă lơh ring bal nàng gơs bơta pal geh tàm mpồl “gùng tơlir” dê. Ồng Trần Văn Thắng ờ sŭk mờ đơs: “Di lah tàm tơngai tus ală sră nggal ha là jơnau geh ai bơto sồr nền nòn bơh Bộ dê is mờ ală bơta mờ bol añ gam lơh den hoàc huơr ngan gơwèt mờ tơngai, bal mờ bơta pràn. Dơ̆ bàr là phan geh lơh bơh bol añ dê ờ geh mŭt tàm gùng tơlir tàm tŭ làng bol gam lơh ngan”.

Ală jơnau ờ sŭk do geh ai tơngŏ mùl màl là uă mpồl lơh sa kă bro mờ mpồl lơh broă bal neh rơcang tam gơl mơya kung gam ờ tơl dùl broă lơh bal nàng lơh ndrờm bal mờ di gùng. Tài is mờ broă tăc mờ lơgar bơdìh bè ờs, “gùng tơlir” ờ mìng là broă crăp tai màh QR tềng plai sầu riêng, mờ pal lơh geh dùl mpồl yal tơngit loh làng bơh sơnrờp tus lồi dŭt. Tơl tơngai lơh bơh broă sơnka sền gàr, ngui phơng, broă ai phan nàng sền, tơnhào, pơn diang, dăp ndrờm pal geh cih, prăp mờ gơtùi ai tơlik tàm tŭ lơi kờñ. Ồng Mai Đình Thọ, Chủ tịch Mpồl duh broă atbồ broă lơh Mpồl lơh broă bal Drơng broă sa priă Broă lơh sa suơn sre kloh Krông Păc, càr Dăk Lăk pà git: “Bơh đah anih lơh broă dà lơgar dê, pal dong kờl ală cau nàng lơh bè lơi ală cau tus bal tàm mpồl do. Bè là bơto sồr cau lơh bè lơi, ală cau pơgồp bal bè lơi nàng dŭt ndơl là ală cau hơ̆ geh mŭt bal tàm gùng tơlir”.

Bơh tàm bơta drà kă bro, jơnau kờñ jòi tiah tam bơh phan geh lơh bơh broă lơh sa suơn sre dê gam geh bơyai lơh tàm gùt plai ù. Gơwèt mờ gah phan sầu riêng Việt Nam dê, tàm uă nam do, cồng nha bơh gah phan do mìng geh was mờ bă ù, khà lơh geh, priă tăc mờ lơgar bơdìh. Mơya tŭ mŭt tàm gah tăc phan mờ lơgar bơdìh jăt gùng tờm mờ ală jơnau kờñ ngai sơlơ uă, mìng geh bơta pràn phan geh lơh là ờ hềt tơl. Bơta drà kă bro kờñ ờ mìng là plai sầu riêng bơkah, mờ gam là bơta pràn ai tơngŏ plai sầu riêng hơ̆ geh lơh tàm tiah lơi, mờ broă lơh lơi, geh tơl kloh niam ha là ờ mờ cau lơi dờp kơnòl bè bơta niam. Ồng Lê Anh Trung, Chủ tịch Tơrgùm ală Mpồl Sầu riêng càr Dăk Lăk kơlôi, broă lơgar Lo tơnguh broă sền gròi bơta niam, jòi tiah tam ờ di là bơta gơkòl mờ do là bơta tờm nàng geh sùm mờ rề ơnàng drà kă bro di lah làng bol mờ mpồl lơh sa kă bro lơh niam broă lơh bơh tàm broă lơh tus mờ broă tăc phan geh lơh. “Do ờ gam là jơnau pơlam nàng lơh, mờ do là jơnau kờñ pal geh lơh. Di lah he lơh gơtùi, tơngai lòt gan gơmù, priă tă logistics ală bơta gơmù mờ bơta pràn bơta niam phan kă bro rơ̆p gơguh. Tài ờ geh bơta lơi bơdìh mờ broă he pal loh làng jơnau tơngit gơwèt mờ cau ngui sa bơh lơgar blơi phan dê. Hơ̆, hơ̆ sồng là gùng lòt kơl jăp mờ geh bơta pràn tàm pơrlòng phan kă bro mờ ală lơgar tăc mờ lơgar ndai tàm tơngai tus dê”.

Jăt ồng Vũ Văn Hưng, Thứ trưởng Bộ Broă lơh sa mờ Tiah ơm kis pà git, “gùng tơlir” tăc mờ lơgar ndai ờ di là dùl gùng dà broă lơh bè sră nggal ha là măi mok mờ là broă tam gơl kwơ màng tàm broă atbồ bơta niam phan geh lơh bơh broă lơh sa suơn sre dê jăt mpồl. Nàng dong kờl mpồl lơh sa kă bro bal mờ càr di pal mờ ală jơnau kờñ pa bơh drà kă bro blơi phan, bơh bồ nhai 6 nam 2026, Bộ Broă lơh sa suơn sre mờ Tiah ơm kis neh ai mŭt lơh broă tơrlòng Mpồl jòi sền tiah tam phan geh bơh bơh broă lơh sa suơn sre dà lơgar dê. 

Ồng Vũ Văn Hưng pà git: “Bol añ sùm hơ lơh broă bal mờ gơnoar atbồ càr, ală sờh, gah lơh broă bal mờ mpồl bơtiàn mpồl lơh sa kă bro nàng rơcang niam ngan, rơcang lài ngan mờ ndrờm bal ngan tàm broă lơh di mờ ală jơnau geh ai pa. Jơnau kờñ là tơnguh uă cồng nha tăc mờ lơgar bơdìh, lơh pràn broă tăc phan geh lơh bơh broă lơh sa suơn sre làng bol in, bơh tŭ hơ̆ dong kờl phan geh lơh bơh broă lơh sa suơn sre Việt Nam dê tàm drà kă bro lơgar Lo kung bè ală drà kă bro ndai pơn jăt tai geh niam, di pal mờ ală jơnau kơ̆p gơn pa tàm tơngai tus in”.

Tây Nguyên tŭ do là tiah tờm tam sầu riêng bơh gùt lơgar dê mờ rơlao 90 rơbô lồ ù, khà geh nam 2025 geh rơlao 700 rơbô tấn. Tàm bơta kàl tơnhào tờm gam mờr tus, broă lơh mpồl jòi sền tiah tam ndrờm bal, bal mờ broă sền gròi bơta niam nền nòn neh gơs jơnau kờñ pal geh nàng geh sùm drà tăc mờ lơgar ndai dê. Bơta mờ làng bol bal mờ mpồl lơh sa kă bro kơ̆p gơn ngan tŭ do là ală anih lơh broă geh gơnoar tơlik jơnau bơto sồr mùl màl nàng tus bal mờ broă lơh “gùng tơlir”, mờ lơh gơs mpồl atbồ mờ măi mok pa jơh nàng loh làng jơh mpồl lơh sa. Mìng tŭ gàr geh bơta pràn jòi tiah tam mờ sền gròi bơta niam, “gùng tơlir” hơ̆ sồng mùl màl tơnguh geh cồng nha, rề ơnàng dơ̆ niam nàng plai sầu riêng Tây Nguyên bal mờ plai sầu riêng lơgar Việt Nam tăc uă tàm drà kă bro ală lơgar dê.