VOV4.K’ho - Đăk Glei, Tu Mơ Rông mờ Kon Plông là 3 kơnhoàl tiah đah măt tơngai l^k bơnơm Trường Sơn càr Kon Tum dê, mờ mìng geh làng bol kòn cau Sơdàng mờ Jeh Triêng ơm kis. Tài trồ tiah kal ke, bal mờ bơta ngăc ngar tàm broă tam phan ờ hềt g^t den tàng rài kis làng bol gam uă kal ke, khà hìu rơ[ah tàm ală xã geh tus rơlao 50%.

Kờ` dong kờl ală hìu làng bol klàs mờ rơ[ah, pơgăp mờ do 4 nam, càr Kon Tum neh lơh jăt rơndăp broă dong kờl tơnguh bơtàu tòm kơphe tiah mrềt. Kơnờm mờ broă geh dong kờl sơntìl, priă, broă lơh bal mờ phơng sih, den tàng tàm 3 nam sơnrờp, tus tu\ do neh geh rơlao 4 rơbô hìu rơ[ah tam geh rơlao 1 rơbô lồ kơphe Arabica. Do là phan tam pa gam di gơlan geh dong kờl g^t nđờ rơbô hìu làng bol klàs mờ rơ[ah kơl jăp.

Pơgăp mờ do rơlao 3 nam, bi A Thương, kis tàm [òn Đăk Liu, xã Hiếu, kơnhoàl Kon Plông ờ g^t hìu nhă bi g^t tam kơphe tiah mrềt, tài hìu rơ[ah ờ geh priă blơi sơntìl, phơng sih mờ ờ g^t bè broă tam, sơnka sền gàr tai.

                             Suơn kơphe Arabica (sồ 1) tàm kơnhoàl Kon Plông hòn gơs niam

Nam 2015 geh gơnoar atbồ xã lam sồr tus bal tam kơphe tiah mrềt, lài ngan bi ờ khin. Mơya, kơnờm mờ broă geh sùm kuang bàng jăk chài lam sồr, mờ bơto sồr bơh tàm broă tờ bơtô, sih phơng tus mờ broă sơndră mờ kòp, den tàng tòm kơphe hìu nhă bi sơlơ ngai sơlơ hòn gơs niam den tàng bi iang nùs.

Bi A Thương chờ hờp, kàl pa do 3 sào kơphe hìu nhă bi dê neh geh ai tơnhào dơ\ sơnrờp. P^c tăc tơn tàm suơn, bi neh geh 3 tơlăk priă:

-Tam kơphe tiah mrềt go\ niam, geh cồng nha. Pa do dơ\ sơnrờp geh tơnhào plai pa tăc geh 3 tơlăk priă. Kơphe tiah mrềt tam [uơn rơlao mờ ală bơta phan tam ndai, gơdờp ngan mờ ù tiah tàm xã Hiếu do. Hìu nhă chờ hờp ngan go\ tam kơphe do là geh tơnhào.

Rơndăp broă dong kờl tam kơphe tiah mrềt Arabica càr Kon Tum geh lơh tàm 7 nam, bơh nam 2014 tus nam 2020. Ală hìu rơ[ah, ndrờm mờ rơ[ah mìng là làng bol kòn cau Sơdàng, Jeh Triêng bơh xã Đăk Blô, Dăk Man… kơnhoàl Dăk Glei tus Măng Ri, Ngọc Lây…kơnhoàl Tu Mơ Rông mờ tus tơn Pờ Ê, xã Hiếu…kơnhoàl Kon Plông geh dong kờl 100% khà sơntìl, phơng sih, broă lơh mờ sơnơm sền gàr phan tam 3 nam sơnrờp mờ khà tơl hìu bơh 1 tus 5 sào.

Sơlèt mờ nùs nhơm ờ khin, kal ke, mờ geh bal broă kơ\p gơn, lài ngan, geh broă lam sồr, dong kờl niam bơh gơnoar atbồ, kuang bàng tàm broă lơh sa, làng bol sơlơ ngai sơlơ pin dờn tus bal mờ rơndăp broă lơh do. Ồng Trương Ngọc Tuyền, Phó kuang atbồ Phòng Nông nghiệp mờ Phát triển Nông thôn kơnhoàl Kon Plông pà g^t:

-Jơnau g^t wă làng bol dê tàm broă tơnguh bơtàu kơphe gơwèt mờ ală nam sơnrờp lơh kal ke. Mơya tus nam 2015 mờ kuơ màng ngan là nam 2016 kơphe neh geh ai tơnhào den làng bol geh g^t bè cồng nha bơh tòm kơphe dê cèng wơl mờ làng bol neh g^t mờ geh kơnòl tàm broă tam, sơnka sền gàr kơphe, den tàng bă ù tam nam tơnơ\ sùm gơguh jăt mờ nam lài. Kuơ màng ngan, broă sơnka suơn kơphe làng bol dê kung go\ jăk ngan sơl. Bơh tu\ hơ\, den tàng tòm kơphe tàm do geh hòn gơs niam.

Tus do, tơnơ\ mờ 4 nam lơh, neh geh 4 rơbô 108 hìu rơ[ah tàm 3 kơnhoàl Đăk Glei, Tu Mơ Rông mờ Kon Plông càr Kon Tum tam, geh rơlao 1 rơbô lồi kơphe tiah mrềt. Tàm hơ\, kơnhoàl Đăk Glei rơlao 340 lồ, kơnhoàl Tu Mơ Rông 630 lồ mờ kơnhoàl Kon Plông rơlao 230 lồ. Mùl màl pà go\, tòm kơphe tiah mrềt Arabica gơdờp ngan mờ ù tiah geh bơta `hoa bơh 1 rơbô tus di pơgăp 2 rơbô thơ\k, den tàng khà kis geh rơlao 95% mờ hòn gơs niam.

                                                          Tòm kơphe nam dơ\ 4 geh plai uă

Kàl tơnhào kơphe pa do, 130 lồ kơphe sồ 1 neh 4 nam, tơnhào mờ cồng nha geh tơl lồ geh bơh 10 tus 12 tấn plai ris; rơlao 230 lồ ù tam nam dơ\ 3, ai tơnhào dơ\ sơnrờp mờ cồng nha geh bơh 5 tus 7 tấn tàm 1 lồi.

Ồng Trần Văn Chương, Phó kuang atbồ Sở Nông nghiệp mờ Phát triển Nông thôn càr Kon Tum pà g^t, tàm nam do, ală kơnhoàl geh tam pa rơlao 500 lồ lơh gơs rơndăp broă geh ai là dong kờl 4 rơbô 570 hìu rơ[ah mờ ndrờm mờ rơ[ah tam geh 1 rơbô 600 lồ kơphe.

Bơdìh hơ\ tai, lơh geh ală mpồl lơh broă bal mờ bơ\t bơtàu khà măt kă bro kờ` tơnguh uă bơta kuơ kơphe tiah mrềt Arabica càr Kon Tum kung neh geh kơlôi sơnơng lài:

-Sở Nôg nghiệp mờ Phát triển Nông thôn kung neh chồl pràn broă lơh gơs ală mpồl lơh broă, HTX kờ` pơgồp bal mờ ală anih lơh sa kă bro bơh tàm broă lơh tus mờ broă lơh gơs mờ kă bro. Lơh gơs anih pơgồp bal lơh sa kờ` tơnguh bơta kuơ tòm kơphe. Tus tu\ do, neh lơh gơs tiah tam kơphe sồ 1 kung uă ngan.

Broă tàm do là he pal bơ\t bơtàu khà măt kă bro. Pal bơ\t bơtàu geh khà măt kă bro kơphe sồ 1 tiah đah măt tơngai l^k bơnơm Trường Sơn kờ` lơh bè lơi hơ\ tơnguh bơta kuơ tòm kơphe in.

Bal mờ broă dong kờl hìu rơ[ah, ndrờm mờ rơ[ah tàm 3 kơnhoàl tiah đah măt tơngai l^k bơnơm Trường Sơn càr Kon Tum dê là Đăk Glei, Tu Mơ Rông mờ Kon Plông tam geh kơphe tiah mrềt Arabica geh bơta kuơ tàm broă lơh sa uă rơlao 2 dơ\ jăt mờ kơphe Robusta, càr Kon Tum kung gam rơhời lơh gơs tiah tam kơphe do mờ bă ù geh di pơgăp 3 rơbô lồ.

Rơndăp broă dong kờl tơnguh bơtàu kơphe tiah mrềt geh càr Kon Tum lơh geh cồng nha là bơta lài ngan pà go\ geh kuơ màng, di gơlan geh dong kờl g^t nđờ rơbô hìu rơ[ah, ndrờm mờ rơ[ah làng bol kòn cau Sơdàng, Jeh Triêng klàs mờ rơ[ah kơl jăp.

Cau cih mờ yal tơng^t Ndong Brawl