VOV4.K’ho- Tơngai rềp ndo, dùl ròt ală kuang bàng kiểm lâm, mpồl sền gàr brê tàm ală càr Tây Nguyên neh dan ơm rlô ờ lơh broă tai. Uă mpồl gam gơlik geh bơta ờ tơl cau sền gàr brê uă ngan. Khà cau ơm rlô ờ lơh broă ngai sơlơ gơguh uă lơh broă lơh atbồ, sền gàr brê mùl neh gơtìp kal ke den tŭ do sơlơ kal ke rlau. Tàm tŭ hơ̆, gah lâm nghiệp neh geh tŭ là gah bơto bơtê tờm ngan tàm Tây Nguyên den tŭ do neh gơ huc, ờ huan geh cau bơsram, cau lơhbroă drơng ai broă lơh atbồ, sền gàr mờ bơtàu tơnguh brê tàm tơngai tus geh đơs lài digơlan gơtìp ờ tơl, lơh gơbàn kal ke ai broă sền gàr mờ bơtàu tơnguh brê in.

Ơm tàm nggùl tiah brê pa gơtìp mus kơl jơh tơn tàm Tiểu khu 704, xã Cư Bông, ồng Nguyễn Phi Tiến, Phó kuang atbồ drơng broă Kông ty Lâm nghiệp Ea Kar, càr Dăk Lăk pà git, do mìng là dùl tàm uă bă brê bơh kông tu dê gơtìp mus kơl tàm nam do. Lài do, tŭ geh tơl 27 nă cau lơh broă, broă sền gàr brê neh gơ lơh kơn jơ̆ ir, den nam do mờ 9 nă cau ơm rlô ờ lơh broă tai, 9 nă cau ndai gam lơh sră nggal dan ơm rlô ờ lơh broă, broă lơh do sơlơ gơtìp uă ngan kal ke. Tàm broă lơh ngan rơ wah cau lơh broă mut ala, kông ty neh tơrmù tơl khà tus trung kấp lâm nghiệp mơya kung ờ geh cau dac pơrlòng mut sơl, jơnau tờm ngan là kơnòl broă den uă mơya priă nhai den ờ uă: “Tŭ do, broă gơlik geh kal ke ngan, kông ty pal lòt sùm mơya broă dong kờl ai oh mi in den dùl êt ir. Pơn yơu bè priă nhai trung kấp tŭ do mìng geh mờr 3 tơlak 200 rbô đong, mờ tơmut tàm anih gròi sền 704 den mìng kờp priă sa neh jơh 1 tơlak đong, ờ hềt kờp priă xăng rơndeh rơndồ lòt rê tai. Khà priă gam wơl dùl êt ir, ờ gơtùi gàr niam rài kis.”

Dùl tàm ală bă brê bơh kông ty lâm nghiệp Ea Kar dê gơtìp mus kơl kơn jơ̆ ngan

Kung tàm bơta ờ tơl cau sền gàr brê là Kông ty Lâm nghiệp Krông Bông, kơnhoàl Krông Bông. Ồng Bùi Quốc Tuấn, Kuang atbồ Kông ty pà git, tàm 1 nam do, 20% khà cau sền gàr brê bơh kông ty dê neh ơm rlô ờ lơh broă. Tàm tŭ hơ̆, mờ bơta krơi is bơh ù tiah geh gal làng bol ntrờn tiah ơm kis khat gơboh dê, khà cau mus kơl brê bơh kông ty dê gơguh uă ngan. Nàng bơsong bơta do, ồng Tuấn đơs là, dà lơgar pal sơlơ tơnguh kơ cế, broă lơh dong kờl nàng tơnguh gơnoar broă, tơnguh priă nhai, priă jền dong kờl cau sền gàr brê in, bal mờ hơ̆ là bơsong bơta ù ơm, ù lơh sa ai làng bol in nàng tơrmù ƀà bơta kơn jơ̆ tus brê geh is: “Bơsong ù ơm, ù lơh sa ai làng bol in là jơnau kờñ geh ngan, mơya mpồl lơh sa kă bro den ờ gơtùi lơh broă do. Kung dan ală kấp gơnoar atbồ, ală gah broă lơh sền gròi. Dơ̆ 2 là gơnoar bơh cau tờm brê dê ndrờm bè ờ geh tơn, den kung dan geh bơta lơh broă bal kràñ cê rlau, jơh nùs rlau bơh anih lơh broă, mpồl, gah broă lơh dê hơ̆ sồng dong kơnòl broă atbồ, sền gàr brê gơ in niam rlau.”

Ờ mìng tàm ală kông ty lâm nghiệp lâm ờ, mờ tàm ală mpồl atbồ brê, tiah sền gàr brê dà lơgar mờ hạt kiểm lâm tàm càr Dăk Lăk đơs is, Tây Nguyên đơs bal, dùl ròt ală kuang bàng lơh broă sền gàr brê kung neh ơm rlô ờ lơh broă. Ồng Nguyễn Quốc Hưng, Kuang atbồ ci kụk Kiểm lâm càr Dăk Lăk pà git, mìng is gah kiểm lâm càr nam do geh tus 13 nă cau ơm rlô lơh broă, uă ngan rlau jơh bơh lài tus tŭ do. Bơta moat jrùm là geh kiểm lâm gam dan ờ lơh gơs kơnòl broă nàng geh rlô ờ lơh broă tai, mpồl kiểm lâm mùl neh ờ tơl cau lơh broă den tŭ do sơlơ ờ tơl rlau tai: “Pa do, kĭ ai dùl ròt cau ơm ờ lơh broă, đơs bal là kơn jơ̆ ir, mờ lơh ờ niam là gơtìp lơh glài mơ. Nam do geh dùl nă cau lơh broă tàm Hạt kiểm lâm Krông Ana dan ờ lơh gơs kơnòl broă nàng geh rlô ờ lơh broă, bơta rồn bơklơn bè lơi hơ̆ sồng khi lơh bè hơ̆. Pơrjum sền sơ wì lồi nam sơnơng den gŏ gơ lơh moat rjfum ngan, nchi bơh tài oh mi tàm mpồl lơh broă pal lơh bè hơ̆.”

Cau lơh broă atbồ, sền gàr brê ur ar ơm rlô lơh broă, cau bơsram dờng lâm nghiệp kung gơmù mhar ngan sơl

Broă lơh sền gàr brê ờ gam dờp geh bơta gơ kờñ tai, broă lơh bơto bơtê ai gah lâm nghiệp in tàm Tây Nguyên kung geh tềl tơnggŏ gơ huc sơl. Tiến sĩ Nguyễn Thanh Trúc, kuang atbồ Hìu bơsram Đại học Tây Nguyên pà git, lâm nghiệp lài do sùm là dùl tàm ală gah bơto bơtê tờm ngan bơh hìu bơsram dê mờ kờp bal geh mờr 300 nă cau bơsram dờng bal mờ mpồl giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ geh mờng chài uă, hìu bơsram bơto bơtê bơh kấp đại học tus tơnơ̆ đại học. Bulah bè hơ̆, tŭ do, gùt gah bơto bơtê lâm nghiệp bơh hìu bơsram dê mìng gam mờr 100 nă cau bơsram dờng gam bơsram kơm, gơmù mờr 70% pơndrờm mờ 10 nam lài. Tàm hơ̆, môn “Atbồ phan kuơ geh is brê mờ iah ơm kis” neh pal sang tĕ tơn tài bơh ờ geh cau bơsram dờng cih mat dan bơsram. Jat Tiến sĩ Nguyễn Thanh Trúc đơs, gah lâm nghiệp ờ gam geh bơta gơ hòi gơ jà tai gơ wèt tus mờ cau bơsram dờng tài anih lơh broă kal ke ngan mơya priă nhai den lơyah, kơ cế, broă lơh dong kờl ờ hềt uă, pal geh kơlôi sơnơng tam gơl: “Lài ngan là jơnau git wă, bơta sền sơ wì bơh mpồl bơtiàn dê, do là gah kuơmàng ngan nàng pơgồp bơnah sền gàr brê Tây Nguyên dê. Tŭ sền gŏ bơta kuơ bơh gah do dê den geh lời ai bơta sền gròi uă rlau, geh ală broă lơh dong kờl nàng gơ hòi gơ jà, dong kờl, gàr cau lơh broă ơm wơl mờ kuơmàng là lơh gơlik anih lơh broă lơngap lơngai, jŏ jòng nàng gơtùi tă pơgồp, rềp mềr mờ brê.”

Cau lơh broă atbồ, sền gàr brê ur ar ơm rlô ờ lơh broă, cau bơsram dờng lâm nghiệp kung gơmù mhar, gam ai gŏ brê tàm Tây Nguyên gơtìp pơhìn dờng ngan. Tơngai tơnơ̆ do bè lơi ai brê tàm tiah do in, gơ wèt tàm broă sền sơ wì bơh jơh bal dà lơgar mờ kấp hơ đơm dê bè gơnoar broă, bơta kuơ bơh brê dê gơ wèt tus mờ tiah do; gơ jat bal mờ hơ̆ là ală kơ cế, broă lơh dong kờl dipal mờ bơta kuơmàng gơ dê.

Cau mblàng K’Duẩn