VOV4.K’ho-Kung bè ală jơi bơtiàn kòn cau ndai kis tàm ù tiah Tây Nguyên do sơl, cau M’nông geh nùs nhơm gơ\p [òn uă ngan. Tàm tơl [òn lơgar ndrờm geh êt ngan kung là bơh dùl nă cau geh bơngă pin dờn, hơ\ là cau kra [òn, là cau ala mat ai làng bol [òn lơgar in lơh nền ală broă gơlik tus tàm rài kis pah ngai.

Bơh bơngă pin dờn is să tờm dê, bơta gi\t wa\ jrô bè rài kis niam chài ờs mờng bơh yau mờ adat bơhiàn kòn cau dê, bal mờ bơta ngac chài bơh he dê, cau kra [òn gơtùi iat kơno mờ bơto yal wơl ală jơnau niam, bơta jak, bơta mờng chài tàm rài kis ai làng bol [òn lơgar in. 

Cau kra [òn là gơnoar broă bơh dùl nă cau dờng sơnam dê geh jơh làng bol tàm [òn lơgar cau M’nông dê sac rwah mờ pồ lơh. Tu\ gam kơnòm, khi là cau jak lơh mìr lơh sươn, geh uă broă lơh bơceh pa jak chài tàm broă lơh nàng lơh gơlik phan bơna jơtài priă jền. Tàm rài kis pah ngai, khi geh rài kis lơh krơh niam, lam lài bơto tơngkah oh kòn kòn sau, ờ go\ lơh gơlik jơnau lơngah lơnga` gơ jrềng kơuềng mờ cau lơi, gi\t lơh gơlik bơta tam klac bal mờ jơh tơl nă cau.

Tu\ dờng, khi gơ gơs là cau geh bơngă pin dờn, geh jơh tơl nă cau pin dờn ki ngàm. Bơta bơngă pin dờn hơ\ geh bơh bơta sền ngềr bơh jơh dùl [òn lơgar dê. Jơh ală broă dờng dềt tàm [òn lơgar ndrờm geh cau kra [òn tơr`a bơyai mờ lơh nền.

Jơh ală broă pal geh cau kra [òn den hơ\ sồng gơtùi, bè duh khuai yàng, lơh yàng sơnđan mat kòn, lơh gùng ai ală ùr bơklau in, bơsong ală bơta tàm gơjra` kơuềng tàm [òn lơgar mờ geh bal broă lơh glài nàng bơto tơngkah ală cau lơh tìs ală adat bơhiàn [òn lơgar dê.

Bèp Vy, ơm tàm thôn 3, xã Ea Huar, kơnhoàl Buôn Đôn, càr Dak Lak đơs bè gơnoar broă bơh cau kra [òn dê.

Rài yau, cau kra [òn ờ go\ di là cau pồ is ờ, mờ là jơh ală làng bol tàm dùl [òn lơgar dê sac rwah go\ cau lơi gi\t boh bơr, gi\t bơyai tơr`a bơsong dùl broă lơi hơ\ di nùs di tồr, jơh ală làng bol tàm [òn lơgar dờn jat, jơnau do pal geh bơta bơta lơh is.

Bulah tàm dùl [òn geh uă ngan cau kra mơya khi mìng rwah dùl nă cau gi\t wa\ jrô bè jơh ală bơta, gi\t lơh ai làng bol in tam klac bal uă dơ\ den cau hơ\ sồng dờp. Cau kra [òn den geh uă, mơya cau lơh ai làng bol in iat jat mìng geh dùl nă lơm, hơ\ là bơta kuơmàng ngan rlau jơh bơh cau kra [òn dê.

Tàm [òn lơgar kung bè ală phan puan jơng tàm brê sơl, dilah phan lam bồ chơ\t te\ den jơh dùl mpồl gơtìp nrah nring jơh hi\u roh te\ jơh; kòn bơnus he kung bè hơ\ sơl, dilah ờ geh cau kra [òn den [òn hơ\ geh ờ go\ gam tai. Cau kra [òn bulah đơs bơta lơi den làng bol kung iat mờ lơh jat, bơta do gơ geh bơh rài yau tơn.

Cau kra [òn là dùl nă cau chài boh bơr, ồng gi\t lơh quèng bal tàm ală [òn lơgar ndai nàng lùp bơsram bơta niam bơta di tơnơ\ hơ\ bơtòm tơrgùm wơl, mờ mblàng yal wơl ai làng bol in tai.

Là cau geh bơngă pin dờn dùl nă lơm bơh [òn lơm, cau kra [òn ndrờm bè ờ go\ geh bơta lơh tìs lơi tàm rài kis. Khi pal kis tàm gơ sòr bal mờ pơ ùr, ròng siam bơto bơtê niam oh kòn, tàm bơr đơs broă lơh ơm kis pah ngai kung pal geh bơta kơlôi sơnơng di mờ ờ go\ dong tò dùl nă cau lơi, bulah cau lơh tìs là kòn tờm halà sau tờm he dê den cau kra [òn kung pal lơh glài krà` sơl jat bơta pal jat sùm geh bơh yau bơh [òn lơgar dê.

Bi H’Ngel Niê, ơm tàm [òn Jang Pông, xã Ea Huar, kơnhoàl Buôn Đôn, càr Dak Lak đơs là, cau kra [òn ờ mìng kis is dùl nă să ai să tờm he dê in lơm gời ờ, mờ khi gam pal kis tai nàng lơh krơh ai jơh dùl [òn lơgar in đòm jat bal.

Cau kra [òn là kuơmàng ngan, dilah ờ geh cau kra [òn den [òn lơgar he ờ gơtùi bơtàu tơnguh ờ, kơnờm geh cau kra [òn đơs nàng ai làng bol [òn lơgar in iat mờ lơh jat. Cau kra [òn sùm mìng bơto tơngkah bơta boh bơr ơm kis tàm rài kis pah ngai lơm, mơkung bơto pơlam ơruh pơnu broă chài lơh sa tai, tài bơh cau kra [òn là cau geh uă bơta mờng chài.

Tàm [òn geh dơ\ lơh chờ lơh yàng bulah dềt halà dờng ndrờm pal jà cau kra [òn tus bal. Dilah tàm [òn geh jơnau tàm jòi jơnau tàm gơjra` kơuềng, halà tam đơs tam lah gơ\p, den cau kra [òn pal đơs pal mblàng ai khi in gi\t mờ wa\ wờng geh ală bơta lơi di bơta lơi tis, cau kra [òn kung geh gơ gơs là cau bơyai tơr`a jơh ală broă, lơh ai làng bol in sền go\ gơlơh iang nùs rlau mờ kis gơ tam klac rlau tai.

Kis niam lơh krơh niam lam lài tàm jơh ală bơta, mơya cau kra [òn kung là dùl nă kòn bơnus mờ puăc să sơl, den tàng ờ go\ di là tu\ lơi cau kra [òn kung lơh nền di ờ. Bulah bè hơ\, tu\ neh geh [òn lơgar pin dờn pồ lơh kra [òn, den bulah geh broă lơi hơ\ ờ hềt di ngan, làng bol kung gam iat mờ lơh jat sơl jơnau lơh nền bơh cau kra [òn dê. Mò U nhíp, ơm tàm xã Ea Huar, kơnhoàl Buôn Đôn, càr Dak Lak đơs ngan bè do.

Tàm [òn den cau kra [òn là kuơmàng ngan rlau jơh, uă tu\ khi gam dờng màng rlau mờ kuang bàng sơl. Kuang bàng den gi\t sră, ngui sră nàng bơsong broă; mơya cau kra [òn den ngui bồ tơngoh, mờ bơta mờng chài mờ bơta sơrbac mhar ngac ngar bơh să tờm dê nàng bơsong broă.

He kung ai jơnau bơto sồr bơh cau kra [òn dê bơto pơlam nàng bơto tơngkah oh kòn tàm hìu bơnhă. Jơh rài do tus rài ndai, jơnau mờ cau kra [òn bơto tơngkah di den he kung gam lơh jat sơl. Tàm [òn den bơta niam chài [òn lơgar, bơta tam klac bal tàm [òn lơgar uă ngan, khi gơtùi pas den pas bal, r[ah den r[ah bal, jak den jak bal, bơngơl gơla den bơngơl gơla bal, cau M’nông he là bè hơ\.

Cau kra [òn tam làng bol [òn lơgar là anih kơldìng nùs nhơm ai jơh dùl [òn lơgar in. {òn lơgar lơi geh uă cau kra [òn, [òn lơgar hơ\ ngan ngồn geh bơta rơndăp tăp sèng, tam klac rlau. Tàm dùl [òn lơgar cau M’nông dê, digơlan ờ geh bàr pe gơnoar broă ndai, mơya cau kra [òn den là ờ gơtùi ờ geh dùl ngai ờ!

Cau mblàng Lơ Mu K’Yến