VOV4.K’ho – Gah lơh sa suơn sre càr Daklak pa tơn jơh nam 2017, mut tàm nam 2018 bal mờ ală hoàc huơr kơnjơ\ kơnjut ngan, tài jơh bal bơta tam gơl trồ tiah mờ drà kă bro ờ niam lơh gơbàn. 2 bơta chi tam tờm ngan là kơphe mờ tiêu ờ gơtùi lơh geh jat bơta kơp kờ` lơh sa bơh làng bol dê, tu\ pal kong mờ tam gơl ờ niam bơh drà kă bro dê ndang, mờ gơtìp hoàc huơr kơn jơ\ ngan tài bơh bơta tam gơl trồ tiah lơh gơbàn ndang. Tàm bơta bè hơ\, chi sa plai Daklak dê gam pơn rơ bè dùl bơta pràn pa, gàr niam jơh bal cồng nha lơh sa mờ bơta pràn jai kong mờ bơta trồ tiah tam gơl, gơtùi pơ gồp bơnah cèng wơl priă lơh geh di pal ai cau lơh broă sa in:

Bol a` tìp bi Bành Việt Tùng, dùl nă cau lơh broă sa tus bơh xã Ea Kpam, kơnhoàl Cư M’gar, càr Daklak tàm dơ\ tìp mat ală cau lơh broă sa geh priă tơmàn bơh Mpồl đơng lam Tây Nguyên bơyai lơh tàm Daklak. Dơ\ tìp mat kờ` tam pà ală mờng chài mờ tă pơ gồp broă lơh nàng broă lơh sa suơn sre Tây Nguyên dê bơtàu tơnguh kơ\ kơljap. Krơi mờ ală cau lơh broă sa ndai tàm ù tiah Daklak, bi Tùng ờ rơwah tờm kơphe halà tờm tiêu nàng bơtàu tơnguh lơh sa hìu bơnhă, mờ bi rơwah tờm chi sa plai nàng lơh gùng lòt pa ai hìu bơnhă in. Tơnơ\ mờr 9 nam tam mờ sơngka sền gàr, tus tu\ do, hìu bơnhă bi neh geh suơn mìng tam chi sa plai mờ bă suơn ơnàng rlau 3 lồ, geh: 500 tờm [ơ ală bơta, mờr 100 tờm sầu riêng, jơh ală gam tàm tơngai tơnhàu lơm. Tài gơ kờ` mờ bơta trồ tiah, ù tiah tàm [òn lơgar mờ sơngka sền gàr di mờ bơta chài geh pơlam, den tàng suơn chi hòn gơs niam ngan, ai cồng nha lơh sa uă. Kờp bal, pah nam tơnơ\ mờ tu\ kờp jơh priă bơcri lơh, suơn chi sa plai hìu bơnhă bi Tùng dê lơh geh rlau 1 tơmàn 500 tơlak priă, uă rlau 3 dơ\ mờ gùl pơn drờm mờ tam kơphe lài do. Bi pà git: “Ù tiah tàm do neh geh đơs là niam ngan nàng tam kơphe, tam tiêu, mơya a` rơwah tam chi sa plai. Tơnơ\ uă nam kwi kuơ tam gơl nàng tam [ơ mờ sầu riêng den a` chờ hờp ngan tài bơh neh lơh geh cồng nha, tài cồng nha lơh sa bơh 2 bơta chi tam do cèng wơl a` in uă rlau 3 dơ\ pơn drờm mờ tam kơphe. Tam [ơ, sầu riêng bòl glar tàm tơngai sơn rờp, tu\ neh tus tơngai tơnhàu den ờ huan hoàc uă tu\ tơngai sơngka sền gàr rlau mờ kơphe, tiêu”.

Rlau mờ cau lơi gơtùi git cồng nha mờ tờm chi sa plai gam cèng wơl ai ală tiah tàm càr Daklak in, là ală mpồl lơh sa kă bro plai chi. Ồng Trần Minh Hải, Kuang atbồ Kong ti cổ phần tac mờ blơi [ơ bơh lơgar ndai Tây Nguyên kơnhoàl Krông Pach pà git: tơnơ\ 4 nam crơng gơs mờ lơh broă, tus tu\ do, kong ti neh lơh broă bal mờ làng bol lơh broă sa 5 càr Tây Nguyên, tam rlau 1 rbô lồ [ơ, 80% bă ù do neh geh tơnhàu. Nam 2017, kong ti tac mờr 10 rbô tấn [ơ ală bơta ai drà kă bro tàm lơgar in mờ dùl bơnah tac tus Hồng Kông, Thuỵ Điển, Lo, Ả-rập… Ồng Trần Minh Hải pà git, plai chi Daklak geh uă ngan bơta pràn tàm pơr lòng, ngan là plai [ơ, geh bơta kơp kơnờm dờng ngan tàm jơh bal drà kă bro tàm lơgar mờ tac hờ lơgar ndai. Ồng pà git: “Mìng is jơnau kờ` tàm lơgar tu\ do tàm dùl nam neh là 80 rbô tấn mờ drà kă bro [ơ tàm ală nam tơ nơ\ geh bơta kơp kơnờm dờng ngan bè anih tơlik tac, tàm hơ\ geh drà kă bro châu Âu, Trung Đông, Lo, Hàn Quốc, Nhờk mờ ờ uă lơgar Đông Nam Á rềp mờ Việt Nam, blơi [ơ uă ngan.”

Jat Tiến sĩ Trương Hồng, Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên yal, ù tiah Daklak mờ ală càr rềp bal geh uă ngan bơta [uơn nàng bơtàu tơnguh chi sa plai nhiệt đới geh cồng nha lơh sa uă, geh cau ngui sa kờ` ngan: “Bơta ù tiah mờ trồ tiah tàm Tây Nguyên [uơn ngan nàng tam ală chi sa plai geh cồng nha lơh sa uă bè: tờm [ơ, sầu riêng mờ ờ uă bơta chi sa plai geh sơnề bè plai bung, kruac, quê\t. Bơta pràn hơ\ là ù tiah mờ trồ tiah. Ù tiah tàm Tây Nguyên gơ kờ` ngan mờ ờ uă bơta chi sa plai mờ mùl màl neh ai go\ là, uă broă lơh tam chi sa plai do neh cèng wơl cồng nha lơh sa jơnhua ngan. Bè tờm [ơ, cau lơh broă sa digơlan tơnhàu geh 1 tơmàn priă tàm 1 lồ tàm 1 nam, sầu riêng bơh 800 tơlak tus 1 tơmàn priă tàm 1 lồ tàm 1 nam. Bơta do ờ mìng ai go\ bè bơta khoa học, mờ gam bè bơta geh ngan tai. Dùl bơta ndai tai là tàm Tây Nguyên geh ờ uă tiah gơ kờ` ngan tam chi sa plai geh sơnề bè plai bung, quêt\, tàm Daklak geh kơnhoàl Ea Kar, Ea Sup, Buôn Đôn, tam niam ndrờm bè ală càr đah jum mattơngai mut dà lơgar. Tơnơ\ do, Tây Nguyên gơtùi tam chi sa plai gơ gơs bơta pràn tờm ngan bơh Việt Nam dê.”

Jat bơta gơguh uă cồng nha lơh sa lơh geh, bă ù tam ală bơta chi sa plai tàm Daklak kung gơguh mhar ngan, mờ git nđờ jơt rbô lồ rơcang tus tơngai tơnhàu bơh nam 2018. Bơta do ndrờm mờ broă, khà plai chi tàm Daklak gơguh mhar ngan tàm 2, 3 nam tus. Dilah gơ noar atbồ mờ ală mpồl lơh sa kă bro lơh niam broă lơh drà kă bro, rơcang lài bè công nghệ prap gàr tơ nơ\ mờ tu\ tơnhàu, chi sa plai digơlan ngan ngồn gơ gơs là dùl bơta chi tam tờm ngan bơh lơh sa suơn sre pa Daklak dê bal mờ kơphe, tiêu, kau su… lơh gơs bơta kơ\ kơljap ai rài lơh sa in.

                 Cau cih mờ yal tơnggit K’Duẩn