VOV4.K’ho-Dak Lak geh bơta pràn dờng ngan nàng bơtàu tơnguh ală broă lơh lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal mờ tàm bơta geh ngan ală broă lơh do tàm Dak Lak neh mờ gam gơcèng wơl cồng nha uă bè lơh sa, tiah ơm kis brê bơnơm. Mơya, broă bơtàu tơnguh broă lơh sa do uă ngan là bơh hìu bơnhă làng bol lơh is, ờ hềt geh broă hòi jà dipal bơh dà lơgar dê.

Nam 2002, ồng Nguyễn Văn Kỳ ơm tàm thôn Yên Thành 1, xã Dak Nuê, kơnhoàl Lăk, càr Dăk Lăk dờp 8 lồ mờ nggùl brê nàng atbồ mờ sền gàr. Tàm bă tàm gùl bơh bă brê dờp atbồ mờ sền gàr, ồng neh lơh pas brê bơh ală tờm chi dơm kuơ bè sao jù, sưa. Tềng gùt dar brê, ồng tam bơrlu\ bal kơphê, chi sa plai, chi pơnàng nha sa cùr…Mờ broă lơh do, mìng kờp is bơh tờm chi tam bơrlu\ bal kềng gah brê, neh lơh geh priă jền rlau 100 tơlak pah nam, dong hìu bơnhă ồng kơ\ kơl jăp lơh sa.

Ngui ù brê do den hìu bơnhă tam kơphê geh priă jền, tam chi sa plai pah nam lơh geh tai priă jền. Tơrgùm kờp jơh pah nam geh nđờ là ròng siam oh kòn lòt bơsram, kơnờm bơh bă ù do den hơ\ sồng geh phan ròng siam kòn lòt bơsram.

Ồng Nguyễn Hoài Dương, Kuang atbồ Sở Nông nghiệp mờ Phát triển Nông thôn càr Dak Lak pà gi\t, lơh broă sa sươn sre kơ\ kơl jăp bơh broă sơlơ tơnguh tai li la phan kis tàm sươn chi jo\ nam bè tam chi lơh m[ur, chi gàr brê, tam bơrlu\ bal tờm chi sa plai…geh làng bol tàm càr bơtàu tơnguh uă uă ngan bơh broă lơh [òn lơgar lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal (tàm hơ\ geh: brê geh is, chi jo\ nam, chi brê, sre, tơnau dà…); lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal sươn chi jo\ nam (tàm hơ\ geh: chi jo\ nam, chi brê, chi sa plai, chi thân thảo…) cèng wơl cồng nha uă.

Uă hìu lơh broă sa sươn sre neh lơh bal mờ ală công ty lâm nghiệp dờp tam brê, sền gàr brê mờ neh đòm jat broă lơh lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal, bơh sơnrờp neh cèng wơl cồng nha loh làng bè tiah ơm kis mờ lơh sa.

Mơya, ală broă lơh do gam gơcèng bơta rah rài, ờ hềt geh dùl anih lơh broă halà dùl mpồl lơi atbồ tơrgùm bal gơ gơs là ală sră nggal kờp sền bè lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal dùl bă wil tơl, geh rơndăp tăp sèng. Kuơmàng là ờ hềt geh gùng dà broă lơh loh làng lơi ai broă do in.

Dak Lak neh lơh tơrlòng lài bàr pe tiah mơya broă do kờ` pal geh tơrgùm bal, pơlam gùng. Kuơmàng, pal gơ gơs ală sră nggal gơrềng tus kơrnoat boh lam bơh dà lơgar dê nàng ală tiah in ring bal lam lơh jat, geh cơng tàng kơrnoat boh lam bè hơ\ den hơ\ sồng geh cơng tàng rề ơnàng lơh uă tàm tơngai tus nàng làng bol in hơ\ sồng geh tu\ tơngai dờp bă brê mơya kung gam lam lơh sa kung gam geh priă jền bơh brê sơl nàng ngui sa tàm rài kis mờ pơgồp bơnah sền gàr brê niam rlau.

Bal mờ hơ\, bơta loh làng đah lơh broă brê bơnơm mờ lơh broă sa sươn sre gơ gơs là 2 broă neh lơh tus lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal in gơ ơm tàm bơta ờ hềt geh gùng dà broă lơh ai gah broă lơh do in. Do kung ngan là ală bơta kơryan lơh broă lơh lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal ờ gơtùi ngui geh bơta pràn mùl geh.

Jat ồng Nguyễn Tiến Định, Viện Chính sách mờ chiến lược bơtàu tơnguh lơh broă sa sươn sre [òn lơgar, gơ wèt Bộ Nông nghiệp mờ Phát triển Nông thôn đơs, dùl bơta geh ngan là tàm jơh ală gùng dà broă lơh dờng bè bơtàu tơnguh lơh broă sa sươn sre ndrờm geh pơlam gùng bơtàu tơnguh jat gùng dà mờng tam phan, lơh gơlik ală tiah lơh sa tơrgùm bal, lơh sa dờng gơ jat bal mờ lơh gơlik phan.

Tàm tu\ hơ\, gùng dà broă lơh bè lơh broă brê bơnơm geh wơl gùng dà sền gàr brê mờ ờ huan ai tơnhàu ală bơta pràn bơh brê. Den tàng bè hơ\ neh lơh gơlik ală bơta ờ hềt geh bè gùng dà broă lơh gơ wèt tus mờ lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal.

Bal mờ bơta ờ hềt geh gùng dà broă lơh ai lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal den tu\ do ală gùng dà broă lơh geh gơrềng tus lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal den ờ hềt geh uă.

Pơnyơu bè gùng dà broă lơh dong kờl jơnau sồr anih lơh sa sươn dờng den tu\ do thông tư khà 27 bơh Bộ Nông nghiệp mờ Phát triển Nông thôn dê pa cih bè jơnau sồr ai anih lơh sa sươn dờng lơh broă brê bơnơm mờ anih lơh sa sươn dờng lơh broă sa sươn sre (tam phan, ròng phan), mơya gơ wèt mờ anih lơh sa sươn dờng lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal den ờ hềt geh dùl jơnau sồr is loh làng ai gơ in.

Ngan tài bơh ờ hềt geh jơnau sồr den tàng gùng dà broă lơh dong kờl ai lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal in tu\ do lơh kal ke mờ ờ geh mờ ờ hềt pràn jak tai.

Bơta geh ngan tàm càr Dak Lak pà go\, nàng dong tơnguh uă cồng nha broă đòm jat broă lơh lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal mờ bơtàu tơnguh tàm làm bă tiah, pal lơh gùng dà broă lơh dipal, ngan là bè ai càn priă jền.

Mơkung sơlơ tơnguh tai broă bơto pơlam lơh broă brê bơnơm bè bơ\t bơtàu broă lơh, dong kờl bơta chài, lơh tam gơl wơl jơh ală anih lơh sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal bơh broă ai chi sơntìl ai làng bol in tus lơh gơlik phan tơnơ\ mờ tu\ tơnhàu; lơh sră nggal cih bè lơh broă sa sươn sre brê bơnơm tàm gùt lơgar, dipal mờ tơl kơnhoàl ù tiah…

Dak Lak: Gam uă bơta kơryan tàm bơtàu tơnguh broă lơh sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal

Jat Tiến sĩ Võ Hùng, Kuang atbồ môn Lâm sinh, Khoa Nông lâm nghiệp, Hìu bơsram dờng Đại học Tây Nguyên, pal geh gùng dà broă lơh dipal, den hơ\ sồng gơtùi lơh niam geh gơnoar broă rơcang lài bơh làng bol lơh broă sa dê, lơh pràn lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal.

Tàm do, gơnoar broă bơh cau lơh broă sa dê là kuơmàng ngan, khi là ală cau nhhap nhhar, geh kơnòl mờ khi sùm geh bơta kơlôi sơnơng lơh bè lơi nàng lơh bơtàu tơnguh chi tam phan ròng nàng khi cèng wơl bơta kuơ lơh sa uă ngan rlau jơh tàm dùl bă ù tơn. Mơya, bơta gam wơl là drà kă bro, khà priă tăc bè lơi, gùng dà broă lơh ngui ù mờ kuơmàng là ai càn priă ờ sa priă cồng uă, hơ\ là ală bơta mờ kờ` bơta lơh bal bơh ală anih lơh broă geh gơnoar dà lơgar dê nàng lơh gơnoar broă do.

Lơh broă sa sươn sre mờ lơh broă brê bơnơm tàm Tây Nguyên, uă nam do bơtàu tơnguh tàm gùng dà tàm pơrlòng, lơh broă sa sươn sre kơryan lơh broă brê bơnơm, gơlam tus cồng nha tiah ơm kis gơmù uă ngan.

Lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal, tơn jơh bơta tàm pơrlòng bơh 2 gah do dê gam gơ gơs là bơta jal mhar, bè Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đơs ngan tàm Pơrjum gùt lơgar bè gùng dà broă lơh kơ\ kơl jăp làng bol ntrờ` ơm kis khat gơboh mờ ngui ù bơh ală anih lơh sa sươn dờng lơh broă sa sươn sre brê bơnơm dà lơgar dê, lồi nam 2018.

Jat Thủ tướng, dilah lơh niam lơh broă sa sươn sre brê bơnơm pơgồp bal, mìng tàm 10 nam, Dak Lak đơs is, Tây Nguyên đơs bal geh lơh geh 90% jơnau kờ` bè chi che geh tàm brê. Mơya, nàng lơh geh bơta hơ\, Dà lơgar pal kờp sền, lơh gơs gùng dà broă lơh, hòi jà geh mpồl lơh sa kă bro mờ làng bol tus lơh bal, ngan là ală làng bol [òn lơgar ơm kis rềp mờ brê.

Cau mblàng Lơ Mu K’Yến