VOV4.K’ho - Ală nam do, broă lơh lam sồr làng bol sùm geh gah đơng lam ling klàng càr Daklak sền gròi, ngan là mblàng yal gùng dà, broă lơh bơh Đảng, bơta dong kờl, adat boh lam bơh dà lơgar dê tus mờ làng bol kòn cau. Kờ` lơh niam broă do, ală nam do, neh geh mờr 100 nă kuang bàng, cau ling geh tus bal ơdu\ bơsram dà đơs kòn cau Rơđê nàng drơng broă mblàng yal, gàr niam cồng nha lam sồr làng bol ngai sơlơ bơtàu tơnguh.

Tàm hìu lơh mờ ndàp ơnàng mờr 60 thơk vuông bơh hìu nhă bi ùr H’Linh Niê, ơm tàm [òn Yang Reh, xã Yang Reh, kơnhoàl Krông Bông, càr Daklak bềng sap đơs, sap `o\. Bi ùr H’Linh Niê pà git, ngai do, mpồl lơh broă lam sồr làng bol 1-2-3 tus còp, pà phan mờ boh bơr bè mờng chài lơh sa tàm ală tiah [òn lơgar pa, ală gùng dà broă lơh pa bơh Đảng, dà lơgar dê tus mờ Tây Nguyên, mờ Daklak mờ làng bol ală [òn tàm tiah do. Ală jơnau yal ndrờm mờ dà đơs kòn cau Rơđê den tàng cau tờm mờ cau nac sơlơ rềp mềl rlau. Bi ùr H’Linh Niê đơs: “Ngai do, cau ling tus còp hìu nhă a`, cau ling đơs mờ dà kòn cau Rơđê den tàng a` go\ gơ lơh rềp mềl ngan mờ làng bol kòn cau bol a`. Cau ling kung sồr hìu nhă a` pal kis jat gùng dà broă lơh bơh Đảng, lơh jat adat boh lam bơh dà lơgar dê, ưn ngài cau ling uă ngan.”

Ală nam do, broă mblàng yal gùng dà broă lơh bơh Đảng, bơta dong kờl, adat boh lam bơh dà lơgar dê tus mờ làng bol kòn cau tàm càr Daklak gam gơtìp uă kal ke. Uă ngan làng bol ờ git sền sră, ờ git cih, đơs dà yoan ờ loh, lơh broă mblàng yal gơtìp uă ngan kal ke. Den tàng tu\ ală cau ling lơh broă lam sồr làng bol tàm Gah đơng lam ling klàng càr Daklak pal bơsram ală ơdu\ bơ to dà đơs kòn cau Rơđê nàng boh bơr mờ làng bol. Ồng Y Mui Niê, atbồ [òn Yang Reh, xã Yang Reh, kơnhoàl Krông Bông pà git, broă kuang bàng lam sồr làng bol tus mblàng yal mờ dà kòn cau Rơđê là dùl bơta [uơn ngan: “{òn Yang Reh 100% là làng bol kòn cau Rơđê, chài git wă ờ uă, mìng bơh 30 tus 40% làng bol git đơs dà yoan. Lài do, tu\ cau ling tus mblàng yal den làng bol ờ wă, să tờm a` pal mblàng wơl ală gùng dà, broă lơh bơh Đảng, adat boh lam bơh dà lơgar dê. Tơnơ\ do, cau ling tus đơs mờ dà Rơđê mờ làng bol den làng bol git, làng bol sùm lơh jat niam.”

Mò H’Mi Cil, là cau uă nam tus bal broă lơh bơto dà Rơđê bơh mpồl kơlôi sơnơng bơto bơtê kơnòm bơsram kòn cau, di Sở Gíao dục mờ Đào tạo Daklak pà git, ală nam do, sở neh pơgồp bal mờ ală gah, mpồl lơh broă bơyai lơh uă ơdu\ bơto dà kòn cau ai mpồl lơh broă lam sồr làng bol in. Do là bơta niam ngan nàng dong làng bol git ală gùng dà, broă lơh pa bơh Đảng mờ dà lơgar dê. Kờ` tơnguh jơnhua rlau tai broă mblàng yal, mpồl neh bơt bơtàu tơngume mblàng yal di mờ bơta geh ngan rài kis làng bol dê, dong làng bol [uơn wă, [uơn git. Mò H’Mi Cil đơs: “Sră nggal cih jơnau bơto bơtê mờ bol a` pơ gồp bal mờ gah đơng lam ling klàng càr nàng bơ to là kuơ màng ngan, di mờ bơta geh ngan. Bơdĩh mờ gùng dà, broă lơh bơh Đảng mờ adat boh lam bơh dà lơgar dê den tàm hơ\ gam geh ală tơngume bè pơlam làng bol in git bè broă lơh sa, gàr kloh niam tiah ơm kis, sền gàr brê, git ngui khoa học kỹ thuật pa tàm broă ròng phan, lơh sa.”

Thượng tá Bùi Quang Thành, kuang atbồ mpồl lam sồr làng bol, Phòng mblàng yal Gah đơng lam ling klàng càr Daklak pà git, kờ` mut lơh geh cồng nha broă lam sồr làng bol tàm [òn lơgar den ờ gơtùi ờ geh ală kuang bàng, cau ling chài đơs dà kòn cau. Den tàng, pơgap 5, 6 nam do, mpồl sùm bơt bơtàu rơndap broă pờ ală ơdu\ bơto bơtê pa, bơto bơtê tơnguh jơnhua nàng mpồl kuang bàng mblàng yal lơh niam rlau tai broă lam sồr làng bol: “Pơnjat tai mut lơh broă lam sồr làng bol bơh Gah đơng lam ling klàng càr den pah nam, bol a` kung gam mut lơh pờ ală ơdu\ bơsram dà Rơđê nàng tơnguh chài git wă, ală kuang bàng bơsram den ndrờm lòt tàm [òn nàng tơnguh rlau tai bơta chài, cau ling lơi ờ hềt bơsram den ai tus bal bơsram ală ơdu\ tơnơ\ nàng git dà đơs kòn cau. Bơh hơ\ gơtùi boh bơr tu\ mblàng yal, tìp mat lơh bơ yô tàm tiah làng bol kòn cau.”

Daklak là tiah geh làng bol kòn cau uă ngan rlau jơh tàm Tây Nguyên mờ mờr 1 tơlak 900 brô nă cau, tàm hơ\ mờr 30% là làng bol kòn cau. Broă mpồl kuang bàng lơh broă lam sồr làng bol đơs chài ală dà đơs kòn cau, tàm hơ\ geh dà Rơđê neh pơgồp bơnah uă ngan tàm broă mblàng yal, dong làng bol git loh mờ lơh jat niam gùng dà, broă lơh bơh Đảng, adat boh lam bơh dà lơgar dê. Bơh hơ\, bơt bơtàu mpồl tam klac dờng gùt jơi bơtiàn, bơtàu tơnguh ală bơta kuơ chài rơgơi bơh làng bol ală kòn cau Tây Nguyên dê.

                                                                  Cau cih mờ yal tơnggit K’Duẩn