VOV4.K’ho- Tàm tiah sơm kòp ai cau kòp Kovid-19 kơn jơ̆ mờ sơbơng roh ngan (cờñ 3) bơh Hìu sơnơm dờng tiah Tây Nguyên dê, ală cau lơh sơnơm gam ngai mang sùm lơh ngan tă pơgồp bơta pràn bal mờ dà kơlhề mờ broă lơh ờs mờng, gàr sùm nùs nhơm pin dờn, kơ̆ kơl jăp lòt bal mờ cau kòp.

Tàm dơlam tiah sơm kòp ai cau kòp Kovid-19 gơbàn kơn jơ̆ in tàm Hìu sơnơm dờng tiah Tây Nguyên ndrờm bè ờ geh jơnau đơs bè tŭ tơngai. Tàm anih hơ̆, ală cau lơh sơnơm ƀư liăp tơl jơh ală nùs nhơm, bơh chờ hờp chờ hờñ ngan tŭ cau kòp klàs bơh bơta chơ̆t nàng rê wơl mờ rài kis, tus dì ală dà măt ñìm gơ hòr sùm, ờ jai tŭ sền gŏ cau kòp gơtìp bơta chơ̆t ai tĕ màng kis. Geh măt tơn bơh sơnrờp tơngai gơbàn kòp mờ neh să tờm tơn tus bal 5 dơ̆ sơm kòp ai cau kòp Kovid-19 kơn jơ̆ in, ƀác sĩ Võ Phi Bình, Khoa Sơm kòp kơn jơ̆ ngan Hìu sơnơm dờng tiah Tây Nguyên yal: tàm anih sơm kòp ai cau kòp kơn jơ̆ in, cau kòp sơbơng roh do in, bơta rềp đah bơta kis mờ bơta chơ̆t gơlơh lơbơn lơhơ ngan, loh làng ngan tus bè hơ̆, jơh ală mờr gơlơh bè gơlòt jăt mìng dùl tŭ jơ lơm. Ƀác sĩ Võ Phi Bình yal: Nùs nhơm cau kòp Kovid-19 dê den cau sền gŏ gơlơh bè là ơm tàm bơta kis mờ bơta chơ̆t rềp yên ngan. Geh bàr pe nă cau kòp bulah kòp ờ hềt kơn jơ̆ mơya cau kơlôi rơcăng ir lơh tus bơta kòp kơn jơ̆ rlau tai den tàng ală cau kòp hơ̆ he pal pơndờm pơnđiang, dong kờl bè đah nùs nhơm. Ai khà cau kòp kơn jơ̆, bơdìh mờ sơm kòp jăt di jơnau bơto pơlam bơh Ƀộ Y tế dê den he kung pal lơh ngan dong kờl ală broă lơh tă nhơm mờ ală broă lơh sơm kòp kơn jơ̆ nàng lơh ngan tam pìt bơta kis ai cau in mờ mùl màl den kung uă ngan cau kòp kơn jơ̆ geh sơm bời geh cồng nha.

Tŭ do, tiah sơm kòp ai cau kòp Kovid-19 kơn jơ̆ in geh rlau 80 nă cau gam sơm kòp. Uă ngan là cau kòp dờng sơnam geh bal tàm să ală bơta kòp bơh lài bè kòp jê đồm sơdàng, gơguh huyết áp, ro klờm...Cau sền gàr cau kòp là bi Nguyễn Thị Lộc pà gĭt: Cau kòp là cau kra să jan lơbơn, uă tŭ bồ tơngoh ờ huan gam kah tai, tŭ kah tŭ ờ. Tŭ bơtờp kòp, ală cau kòp do mhar ngan sơ ềl nùs. Bàr pe nă cau kòp nùs nhơm ờ niam, ờ kờñ sơm kòp, ờ bài sa mờ mìng kờñ rê hờ hìu. Cau sền gàr cau kòp pal pơndờm pơnđờm, jòi jơnau đơs nàng jà khi lơh jăt sơm kòp, ngan là broă sàu sa tơl pràn pah ngai, tài bơh tŭ bơtờp kòp Kovid-19 khi sa ờ gŏ gĭt bơkah, bơsàp jơh dờ bơsàp ngan bơr, muh rơhềp ờ gŏ ƀô tai den tàng ờ bài kờñ sa phan lơi. Bơdìh mờ broă tơn siam pòr ai cau kòp in, ală cau sền gàr cau kòp pah ngai pal tam gơl sơpền, ngui chèu tram dà ram jùt ràu goh să jan, tàp ngkời ai cau kòp in ƀươn tă nhơm...Cau sền gàr cau kòp bi Nguyễn Thị Lộc yal: Cau kòp mŭt ndo jơh ală là ală cau kòp kơn jơ̆ lơm mờ gŏ geh tai cau pròc mhàm ơm rềp bal den tàng oh gŏ gơlơh sơnđàc ngan khi, den tàng he kư̆ lơh jơh bơta pràn bol he dê, tŭ pa tơn hùc sơnơm halà sền cau kòp halà lòt tơn hùc dà toh, tơn siam, sền gàr sùm jăt tơl tŭ tơl jiơ bè hơ̆, gŏ khi siơ̆u siar bơta lơi halà khi kờñ bơta lơi, den tŭ lơi bol oh kung ơm rềp kềng bal lơm. Bol oh kung gam sùm lòt tus nàng pơndờm pơnđiang cau kòp, bè lơh ngan sơrlèt gan hơ̆ sồng gam rê tai mờ hìu bơnhă. Geh tŭ, geh ală cau kòp să jan dờng ir, cau ờ gŏ gơtùi ñă ntàu, bol oh pal jùt ràu sàng goh să jan mờ tơblơ̆ să nàng ala sơpền den là bòl ngan, mơya bol oh kung gam pal tơngộ sơl.

Jăt ƀác sĩ ồng Nguyễn Tiến Dũng yal, jơh ală cau kòp gam sơm kòp tàm do ndrờm geh jăt sền nền nòn ngan. Tài bơh dilah mìng ờ rơcăng sền dùl êt gời lơm, dilah, che, măy tă nhơm mờ oxy bơh cau kòp dê gơtìp lơhăt tàm tŭ bĭc digơlan cau kòp chơ̆t. Den tàng bè hơ̆, cau lơh sơnơm ờ gŏ geh gơnoar ơn măt tiah ndai mờ pal sền ngăc cau kòp. Kung jăt ƀác sĩ Nguyễn Tiến Dũng yal sơl, bơh tơnơ̆ dơ̆ sa tềp bơhiàn dà lơgar tus tŭ do, khà cau kòp mŭt piam kòp tàm hìu sơnơm gơguh uă den tàng bơta kơn jơ̆ broă lơh kung uă ngan sơl. Ală ƀác sĩ tŭ ru tê gơtùi lơh bal tơn broă sền gàr cau kòp, cau sền gàr cau kòp dong kờl broă lơh bơh cau jùt ràu hìu đam tàm hìu sơnơm dê, ờ gŏ tam cah kơnòl broă lơi là bơh cau lơi dê. Geh ală tŭ cau kòp do gơbàn kơn jơ̆, cau kòp ne ơn tơrbŏ khí quản mhar, jơh ală tus lơh bal, tơrgùm jơh pràn gàr wơl bơta kis ai cau kòp in. Ƀác sĩ Nguyễn Tiến Dũng đơs: Tơnơ̆ dơ̆ sa tềp, khà cau kòp gơguh tai uă ngan, tàm ală ngai rềp ndo gơguh nisơna, hat hal ngan cau kòp, broă lơh kung gơguh tai uă ngan, bơta kơn jơ̆ kung gơguh tai uă dơ̆. Tŭ do, jơnau cau kòp kơn jơ̆, dờng sơnơm, neh geh kòp lài tàm să den kung geh uă sơl, broă lơh kung kơn jơ̆ kơn jŭt rlau. Ƀác sĩ kung ờ cau lơi kơ̆p kờñ bơta chơ̆t jê ờ, gơwèt mờ ală cau kòp he neh lơh ngan dong kờl sơm kòp jơh nùs ngan mơya cau geh să jan neh kra, lơbơn ờ gam so tai mờ neh geh lài kòp tàm să jan den bulah he neh lơh ngan sơm kòp jơh nùs jơh tồr mơya cau kung ờ sơrlèt gan jai sơl den hơ̆ là bơta jê sồt ngan rlau jơh, gŏ gơlơh uă tŭ ờ jai ngan kong rlau jơh.

Ƀác sĩ Cuyên khoa 2 ồng Trịnh Hồng Nhựt, Kwang ătbồ Khoa kòp kơn jơ̆, drơng kơnòl broă tiah sơm kòp ai cau kòp Kovid-19 kơn jơ̆ in pà gĭt, kờp bơh nhai 08 nam 2021 tus tŭ do, tiah sơm kòp jàu cờñ 3 gơ gơs “là tiah sơm kòp dŭt ndơl” dờp mờ sơm kòp ai ală cau kòp Kovid-19 geh lài kòp tàm să mờ bơta sơbơng roh tàm càr Dăk Lăk. Tus tŭ do, tiah sơm kòp do neh dờp mờr 600 nă cau kòp, sơm bời mờ ntrờñ tus cờñ 2 mờr 400 nă. Gal ngan rlau jơh geh mờr 100 nă cau kòp gam sơm kòp. Cau kòp kơn jơ̆ gal ngan, broă lơh kơn jơ̆ ngan mơya tơl nă cau lơh sơnơm tàm tiah sơm kòp ndrờm cèng jăt bal tàm să bơta jơh nùs lơh ngan geh dong cau kòp sơrlèt gan geh bơta chơ̆t nàng kis rê bơtòm tơrgùm mat bal mờ hìu bơnhă. Ƀác sĩ Trịnh Hồng Nhựt, đơs: Khà cau kòp mŭt piam kòp tàm Khoa do gal ngan mờ khà cau chơ̆t tus dì tŭ do bol añ gam lơh ngan jơh nùs jơh tồr mờ khà chơ̆t là 0,54%, tàm hơ̆ khà chơ̆t gùt lơgar là 1,5% mờ tàm dunia là 1,4%, bơta hơ̆ ờ khin đơs là chờ hờp mờ hơ̆ là bơta lơh ngan uă ngan bơh jơh ală oh mi tàm anih lơh broă dê, tàm khoa tài bơh gam uă siơ̆u siar lơh gơrềng tus broă sơm kòp mơya bol añ kung neh lơh ngan jơh nùs jơh tồr ngan.

Cau kòp lơngăp lơngai geh sơm bời kòp lik rê bơh hìu sơnơm geh rê wơl tìp măt mờ hìu bơnhă hơ̆ là bơta chờ hờp dờng ngan rlau jơh ală cau lơh sơnơm dê tàm tiah sơm kòp ai cau kòp Kovid-19 kơn jơ̆ mờ sơbơng roh in. Bulah dơ̆ tam dră mờ kòp Kovid-19 digơlan gam jŏ jòng, ală bòl glar kal ke kung gam uă sơl tềng đăp, mơya mờ bơta jơh nùs lơh ngan, nùs nhơm geh kơnòl mờ bơta jơh nùs jơh tồr mờ cau kòp, khi geh sùm là ală mpồl cau kơryan nàng sền gàr ală cau kòp klàs bơh bơta chơ̆t, cèng wơl bơta lơngăp lơngai ai rài kis in.

Cau cih Vũ Nam Trang- Cau mblàng Lơ Mu K’Yến