VOV4.K’ho- Bơh uă nam do, bơta bau gờñ tàm tiah jơi bơtiàn kòn cau dùl êt nă cau bơh Tây Nguyên dê kung gam pơn jat tai là jơnau gơlik geh pah ngai bal mờ git nđờ jơnau ờ niam gơ lời wơl. Bơta pal đơs là, ală mpồl cau, gơnoar atbồ ală kâp mìng gơtùi git bơta bau gờñ tŭ broă neh gơlik geh, tŭ ală kơnòm “sàu ờ hềt hờm, kơlôi ờ hềt git” neh gơs pơ ùr, bơklau, lơh mè, lơh bèp, gơ tàm pơ dar wơl mờ bơta jơgloh rƀah- ờ geh bơsram sră- bau gờñ.

Tàm cơldŭ dềt ơnàng ờ hềt tus 8 thơk vuông tàm ƀòn Ea Sin, xã Ea Sin, kơnhoàl Krông Buk, càr Dăk Lăk, oh H’Qui Niê gam lơh ngan pơn dờm kòn dềt 3 sơnam, tềng bìng liang geh lir phan tơrmù duh să. Să jan dềt mờ pàl tai tàm àu blờt tê, H’Qui sền gơ lơh kra rlau mờ sơnam 18 he dê. Oh ùr H’Qui Niê dê, 15 sơnam kung rơgai rơgòng ờ krơi mờ ùr bi sơl tŭ pa rơp deh kòn tơnhua rlau 1 nhai. 2 nă oh mi ndrờm bau bơh tŭ 15 sơnam, tŭ do wờl să tài broă neh gơlik geh. H’Qui đơs: “Dilah ai sac rơwah wơl den oh geh dong kờl hìu bơnhă lài, tơnơ̆ hơ̆ den hơ̆ sồng bau, bau gờñ den sơnđàc oh kòn, he ờ geh tơl bơta nàng ròng kòn, tŭ do broă neh gơlik geh kung pal kong đau”.

Ai oh ùr H’Ngân den moat jrùm đơs: “Oh gam bơsram ơdŭ 6, tài hìu bơnhă kal ke den tàng oh bau. Sền gơp bơyô lòt bơsram, ai oh den deh kòn, ròng kòn ngar mang ngar àng oh kung moat jrùm ngan”.

H’Ngân Niê ờ chài ròng kòn tàm sơnam 15

Wờl să là bơta sơnơng bal bơh ală ùr bơklau tàm càr Dăk Lăk dê bau tŭ ờ hềt dờng. Rài kis khat gơboh bal mờ uă tŭ niam bè rài kis, broă lơh ndrờm bè lời jơh tơn. Ală oh dềt sùm geh deh ndrờm bè neh tơrbŏ song tơn rài kis ală oh dê, bơh sơnam pa tàu guh song tus sơnam nggùl să. Oh H’Thơ Mlô, deh nam 2004, ơm tàm ƀòn Ea Pông, xã Ea Sin, kơnhoàl Krông Buk, là mè bơh oh dềt ờ hềt tus 3 sơnam dê yal: “Dilah hìu bơnhă wil tơl bè cau ndai den oh kung kờñ lòt bơsram bè ală bơyô sơl. Geh ngai sền gŏ khi lòt bơsram oh kung hòr dà mat, tài sền gŏ bơ yô geh lòt bơsram, geh sa hờm, geh soh phan niam, he kung kờñ ngan sơl”.

Mò Phạm Ngọc Diệp, kwang bàng mblàng jơnau khà kờp làng bol deh dùh di kơrhia tàm hìu bơnhă xã Ea Sin pà git, mò ai lơh pơlai soh ngan bè bơta bau gờñ tàm xã, mơya ờ git lơh bè lơi nàng bơsong. Tài ngan ngồn, tŭ git gŏ den ală cau do neh gơ gơs pơ ùr bơklau. Geh tŭ, tus tŭ ală ùr bơklau kơnòm să lòt lơh sră deh sơnđan mat kòn in den gơnoar atbồ hơ̆ sồng git: “Geh 2, 3 hìu bơnhă tŭ git gŏ den tus lam sồr, geh ờ uă sau den neh geh bun. Ờ uă cau ndai den xã kung tus, mơya tus tŭ bơsong den khi ờ bài tìp den tàng bơta do kal ke ngan”.

Jat Thạk sỹ Lý Thị Say, Vụ kâp hơđơm 2 (gơ wèt Ủy ƀan Zân tộk) đơs, bơta bau gờñ sùm là jơnau kal ke tàm tiah jơi bơtiàn kòn cau dùl êt nă cau. Pah nam, Cíñ phủ neh lời ai uă ngan priă jền ai broă mblàng yal in nàng kờñ tơrmù ƀà bơta bau gờñ, mơya tus tŭ lam lơh den cồng nha lơh geh ờ bè bơta kơp kờñ. Jat Thạk sĩ đơs, kơryan bơta bau gờñ pal geh sền gròi dipal mờ hìu bơsram, bơto pơlam ală jơnau git wă pal geh bè ùr klau, bè adat boh lam, mờ ală kơnòl gơlik geh tơnơ̆ tŭ bau, nàng ală oh in git mờ geh bơta rơ wah dipal ai rài kis he dê in.

Tŭ kwang bàng lơh broă khà kờp làng bol git gŏ ală cau bau gờñ den ală oh neh lơh mè

Kung tơngume bơta kuơ bơh broă bơto bơtê bè ùr klau, gùng tam bau mờ hìu bơnhă dê tàm hìu bơnhă, mò Hoàng Thị Thu Hoài, lơh broă tàm hìu sơnơm kơnhoàl Krông Buk đơs là, gah bơto bơsram pal khin cha rlau, broă kơryan bơta bau gờñ hơ̆ sồng gơtùi lơh geh ală bơta tam gơl ngan ngồn: “Bol he gŏ là, broă bơto bơtê ùr klau ai kơnòm dềt in tàm hìu bơsram bulah neh lam lơh, mơya broă bơto bơtê hơ̆ ờ hềt geh lơh sùm mờ ndrờm bè tàm tŭ bơto bơtê bol he ờ hềt đơs song, đơs tơn. Gơ wèt mờ sơnam do, uă cau đơs là broă bơto pơlam jơnau git wă bè bic bài bè ală broă sền gàr pràn kơldang să jan deh dùh geh là broă lơh ală oh ƀuơn gơtup tìs. Mơya dilah bol he lơh di den ală oh geh ală jơnau git wă di rlau. Bè hơ̆ den tàng sơlơ bơto bơtê ùr klau tàm hìu bơsram kâp 2 là kuơmàng ngan”.

Bau tàm sơnam sàu ờ hềt hờm, kơlôi ờ hềt tus den tàng jơh ală ùr bơklau bau gờñ ndrờm kis tàm bơta rƀah lơ ời, ờ geh bơsram sră, gơ rềng ờ niam tus pràn kơldang să jan. Dilah ờ geh broă lơh geh cồng nha nàng tơrmù ƀà bơta bau gờñ, den bơta tàm pơdar bơh jơgloh rƀah- ờ geh bơsram sră- bau gờñ gam gơbàn wơl jŏ jòng sùm tàm ală tiah kơi bơtiàn kòn cau dùl êt nă cau bơh càr Dăk Lăk dê.

Cau mblàng K’Duẩn