VOV4.K’ho- Việt Nam ờ mìng là lơgar tam mờ lơh gơlik kơphe dờng dơ̆ 2 dunia mờ drà kă bro kơphe tàm do kung duh hồl mờ bềng ngan bơta pràn. Tàm khat dùl tŭ lơi tàm ngai, tàm poh, he ndrờm gơtùi sền gŏ rùp hin ală anih tac dà kơphe bơh kềng gah gùng, anih tac dờng niam... bềng tơn cau hùc. Hùc dà kơphe neh gơ gơs dùl bơta mờng quèng, dùl bơta niam chài bơh cau Việt Nam dê. Mờ hơ̆ kung là dùl bơta ƀuơn nàng ală gah lơh kơphe in tơnguh mat kă bro, ngan là tàm tơngai bơtàu tơnguh wơl tơnơ̆ kòp dờng. Tàm pang rùp li la hơ̆, broă lơh kơphe tac 0 đông mpờl gŏ bè dùl bơta tờm bềng bơta dà krơi is.

Lòt jat ală gơl gùng tàm ƀòn dờng Hồ Chí Minh, ờ kal ke nàng sền gŏ tơnơ̆ kòp Kovid-19, dùl tàm ală rùp hin ai tơnggŏ bơta kis wơl bơh ƀòn dờng dê hơ̆ là broă geh uă anih tac dà kơphe pa. Do là uă ngan ală anih tac dà kơphe tac wơl. Anih tac dà kơphe ờ dờng mơya uă ngan là tơnơ̆ tŭ sơn đờm pờ tac den ndrờm lơh broă gơtùi ngan, cau hùc uă ngan... tài neh quèng mờ mat kă bro dà kơphe bơh anih tac dà kơphe dê. Bơta ndrờm bal bơh ală cau tờm ală anih do dê là ndrờm gam kơnòm ngan, ngac ngar tai, bulah ờ geh uă priă bơcri mơya kung gam kờñ tơrlòng mờ bơta sơn đờm mut lơh broă. Mờ ală bơnah broă “tac wơl 0 đông” neh dong ală bơyô gơtùi lơh jat bơta kơp kờñ he dê. Hơ̆ là geh lơh tờm bulah priă bơcri ờ uă ir mờ ờ hoàc uă ir tŭ tơngai kung bè mờng chài ai broă kơlôi sơnơng, jòi git bè drà kă bro dà kơphe. Bơdìh hơ̆ tai, broă rơ wah broă lơh dà kơphe tac wơl dipal kung dong anih tac dà kơphe mhar dờp geh bơta kơ̆ kơljap, geh khà nac blơi uă tài mat kă bro neh geh sền sơ wì mờ ờ duh pal roh tŭ tơngai nàng jòi git nền nòn iê bè drà kă bro kung bè ală broă lơh đơng lam, ai ngui anih tac dà kơphe, bè jơnau đơs bơh bi Khánh dê, dùl nă cau tờm anih tac dà kơphe tac wơl dềt tàm Bình Thạnh.

Tŭ do, ală bơnah tac wơl tàm ƀòn dờng Hồ Chí Minh li la ngan, uă khà priă nàng sac rơwah. Pơn rơ bè Trung Nguyên e- coffee geh priă tac wơl bơh 65 tus 175 tơlak đông; Rovina Coffee geh priă tac wơl bơh 68 tus 700 tơlak đông, Napoli Coffee geh priă tac wơl bơh 70 tus 350 tơlak đông; kơphe Ông Bầu geh broă lơh kơ̆ kơljap dùl bă tiah mờ priă bơcri mờr 200 tơlak đông ai anih tac ơnàng bơh 70 tus 220 thơk vuông in halà mờr 100 tơlak đông mờ ală hìu ƀar ntrờn làm bă tiah...

Dùl broă lơh anih tac dà kơphe tac wơl khà priă ờ kas (rùp Hà An)

Bơta ndrờm bal bơh ală broă lơh do dê là “tac wơl 0 đông” mờ ờ tam pà bơnah rhiang priă cồng pah nhai tàm tơngai sơn rờp. Hơ̆ là ală anih do ờ sa priă ngui mat kă bro mờ dong kờl wil tơl bơh broă đal git mat kă bro, phan soh, bơto bơtê cau klài dà hùc, đơng pơlam ai ngui... Ală kông ty sa priă cồng bơh broă setup anih tac, tac gar kơphe măi bè ờs halà ơn tàm kơldung. Gơ wèt mờ ală mpồl lơh sa kă bro, broă chồl pràn broă lơh tac wơl là broă nàng yal tơnggit mat kă bro mờ dong ală anih tac dà kơphe tàm Việt Nam in brồ guh, dong mat kă bro kơphe Việt Nam bơtàu tơnguh pràn rlau tai.

Jat sền sơwì, tŭ do, bơta tàm pơrlòng đah ală gah lơh kơphe là dờng ngan mơya kung là bơta pràn nàng ală mpồl lơh sa kă bro in sùm tam gơl pa, ờ mìng dong làng bol sơn đờm mut lơh broă mờ gam lơh niam rùp hin “niam chài hùc dà kơphe”. Ồng Nguyễn Đức Hưng, cau tờm bơceh gơs Napoli Coffee pà git: “Napoli kung geh ală broă sơn đờm lam lơh kă bro wơl bè ală broă lơh niam dong kờl cau, ală broă lơh mpồl bơtiàn, jàu pà rơndeh tac dà kơphe, lơh broă niam làm gùt tiah... nàng mut gơ rờm bal mờ mpồl bơtiàn, mut gờm mờ broă lơh bal nàng bơtàu tơnguh wơl tơnơ̆ kòp dờng. Bơh hơ̆ lơh niam rùp hin bơh dà kơphe Việt Nam dê đơs bal tàm gah gùng, niam chài hùc dà kơphe kềng gah gùng, nàng gơ in ờdo ờdă rlau, sàng goh rlau, geh mat kă bro tiơng pơn rơ rlau nàng cau hùc in iang nùs rlau”.

Bơdìh mờ broă tac wơl măt kă bro nàng lơh anih tac den 2, 3 gah  gam wèt tus rềp rlau mờ cau nac mờ broă “mù tàm gùng”. Hơ̆ là ală rơndeh tac dà kơphe dềt, tơl nơm rơndeh mìng geh bơh 1 tus 2 nă cau tac, geh phan soh ndrờm bal, mhar drơng tac ai cau blơi cèng rê in. Bơta pràn bơh broă lơh rơndeh tac dà kơphe do dê là ngac ngar, ƀuơn ntrờn mờ bơta niam kung geh ală gah hơ pơrgon là ờ lin tàm anih tac, tài sơn đờm bơh ndrờm bal dùl bơta kơphe, geh bal dùl bơta chài klài dà kơphe. Geh gah kơphe neh pơgồp bal mờ gơnoar atbồ tàm ƀòn lơgar nàng jàu pà rơndeh tac dà kơphe ai cau rƀah in. Broă do kờñ lơh gơlik broă lơh sa, dong làng bol geh broă lơh kơ̆ kơljap jŏ jòng sùm mờ kung là dùl broă nàng tàm tìp pa mờ cau blơi.

Hìu bơnhă mò Nguyễn Thị Kim phụng ơm tàm quận Phú Nhuận geh 6 nă cau, tàm hơ̆ 2 nă kòn gam lòt bơsram, mè bèp neh dờng sơnam jơh. 2 nă ùr bơklau lơh tơl broă nàng jòi priă kơlôi rơcang tàm rài kis, tàm hơ̆ mò dong broă tàm anih tac dà kơphe. Nđờ jơt nam dong broă tàm anih tac dà kơphe, ờ hềt tŭ lơi mò sơnơng là geh ngai mò geh lơh is, dùl nă he lơh tờm is dùl nơm rơndeh tac dà kơphe. Den tàng tŭ geh quận mờ dùl gah kơphe pà rơndeh tac dà kơphe kờp priă rlau 7 tơlak đông, geh bơto pơlam bơta chài coh, măi, klài kơphe,... nàng gơtùi tac is, mò Phụng chờ hờp ngan: “Đơs bal añ kung ờ sơnơng là añ geh dùl nơm rơndeh tac dà kơphe geh mat kă bro. Tac ală ly dà kơphe geh mat kă bro bơkah, ờ kas priă... Gŏ gơ lơh chờ hờp ngan. Kơp kờñ lơh bè lơi he klài, he tac den tŭ klài dà kơphe cau blơi sền gŏ bơkah, kờñ blơi mờ he, ngai sơlơ bơtàu tơnguh, tac ngai sơlơ geh uă cau blơi”.

Bơdìh mờ jàu pà rơndeh, ală mpồl lơh sa kă bro kơphe gam pơlam làng bol bơta chài klài dà kơphe di mờ tơl khà

Jat Thạk sỹ Lê Anh Tú, cau pơgru hìu bơsram Đại họk Văn Lang đơs, đơs ngan broă lơh kơphe tac wơl khà priă ờ kas neh geh tàm lơgar Việt Nam rlau 10 nam. Tơnơ̆ dơ̆ bơtờp kòp Kovid-19, broă lơh sa uă hìu bơnhă dê gơtìp kal ke, mờ broă lơh kơphe tac wơl khà priă ờ kas do gơ wèt mờ khi kung là dùl broă nàng sơn đờm mut lơh broă, geh dùl anih tac bro dềt is he dê. Den tàng broă do geh bơta kis jŏ kơ̆ kơljap ngan tài bơh Việt Nam là lơgar kờñ ngan hùc dà kơphe. Gơ wèt mờ ală hìu bơnhă tac bro is tŭ tus bal broă lơh tac wơl gơtùi lơh broă mờ dùl mat kă bro neh geh sền sơ wì mờ geh bơta pràn kis jŏ jòng, geh cau ngui kờñ ngan mờ kờñ tă priă nàng blơi. Bơdìh hơ̆ tai, mờ ală broă lơh dong kờl, tac wơl 0 đông gam dong ală cau tus bal gơtùi tơnguh priă cồng nha lơh geh.

Nàng bơtàu tơnguh kơ̆ kơljap broă lơh do, Thạk sỹ Lê Anh Tú đơs là pal geh bơta tàm pơgồp bal, tàm dong kờl bal mờ gơp đah mpồl lơh sa kă bro mờ làng bol. Tàm hơ̆ làng bol tŭ tus bal tàm broă lơh do pal lơh jat broă rơndap lơh bơh đah mpồl lơh sa kă bro dê, pal geh bơta ring bal bơh broă klài, bơta niam tàm ală anih tac hơ̆ nàng gơtùi sền gàr bơngă pin dờn bơh anih tac dê kung bè bơh mpồl lơh sa kă bro dê... Thạk sỹ Lê Anh Tú đơs nền: “Gơ wèt mờ mpồl lơh sa kă bro den pal geh bơta dong kờl sùm gơ wèt tus mờ ală hìu bơnhă tac bro, dilah hìu bơnhă tac bro gơtìp kal ke lơi tŭ ngui halà khi ờ hềt git bơta chài klài dà kơphe bè lơi gơ in dipal den mpồl lơh sa kă bro pal geh broă lơh dong kờl mơ tơn nàng khi in gơtùi bơsong ală kal ke hơ̆, nàng tơl nă cau in git bơta chài lơh bè lơi nàng geh cồng nha ngan rlau jơh tŭ kă bro”.

Bơta pràn kis mờ bơta bơtàu tơnguh wơl, bơta brồ guh bơh dà lơgar dê tơnơ̆ kòp dờng geh ai tơnggŏ loh làng ngan bơh uă gah rài kis dê. Mờ lơh gơlik bơta mờng chài broă tac dà kơphe kềng gah gùng kung bè dong dà kơphe sàng goh, priă tac ờ kas gơ rề làm uă tiah kung là dùl broă nàng ală anih tac dà kơphe bơh gah lơh sa mờ măi mok kơphe Việt Nam dê bơtàu tơnguh kơ̆ kơljap jŏ jòng sùm.  

Cau mblàng K’Duẩn