VOV4.K’ho - Lơh jăt Nghị định sồ 99 nam 2010 bơh Cíñ phủ, càr Kon Tum neh jào sền gàr brê ai hìu nhă, ală mpồl bơtiàn ƀòn lơgar, UɃÑZ xã, thị trấn mờ dờp broă tơm priă sền gàr tiah kis brê. Bơh rơlao 10 nam lơh jăt, broă lơh do neh mờ gam cèng geh cồng nha loh làng, priă geh bơh broă sền gàr tiah kis brê ờ mìng dong kờl làng bol, ală cau tờm brê geh tai priă mờ gam pơgồp bal bơnah dong kờl ală ƀòn bơ̆t bơtàu broă lơh, bơcri priă lơh sa, blơi phan bơna drơng tàm rài kis. Rài kis ring niam, geh kơnòl tàm broă sền gàr brê bơh làng bol, cau tờm brê dê geh gơguh, brê sùm geh gàr niam.

Bol añ tus còp hìu bi A Phai, kis tàm ƀòn 7, xã Đăk Tơ Lung, kơnhoàl Kon Rẫy tŭ bi gam tiă ñhơ̆t nàng bơrlŭ bal mờ lơ̆ ai il in sa. Ơm ing lơh hơ̆ sồng lam bol añ mŭt tàm hìu pa geh lơh dờng niam rơlao 80 thơ̆k vuông, bi yal, mŭt lơh broă mờ 1 lồ 3 sào ù, mơya ờ geh priă bơcri nàng blơi sơntìl phan tam, phơng sih den tàng hìu nhă sùm gơtìp kal ke. Nam 2013, bi dờp sền gàr 15 lồ brê mờ geh dờp priă tơm sền gàr tiah kis brê bơh 12 tus 14 tơlăk đong tàm 1 nam. Khà priă do bal mờ khà priă càn tai bơh ngân hàng dê, hìu nhă bi tă priă nàng blơi sơntìl kơphe, phơng sih, 2 nơm be nàng ròng kờñ tơnguh bơtàu lơh sa hìu nhă. Tŭ do, hìu nhă bi geh 9 sào ù tam kơphe, tờm ƀời lời, mpồl il ròng 5 nơm bal mờ git nđờ jơ̆t nơm be, kờp jơh khà priă geh rơlao 120 tơlăk đong pah nam. Geh priă bè tŭ do, bơnah uă ngan là kơnờm mờ hìu nhă ngui geh cồng nha priă tơm bơh broă sền gàr tiah kis brê bal mờ priă càn bơh ngân hàng nàng tă tàm broă lơh sa. Bi A Phai đơs: “Khà priă dờp sền gàr tiah kis brê geh dờp, hìu nhă blơi sơn tìl phan tam, phơng sih nàng tam, bơdìh hơ̆ tai, tă tai priă nàng tam kơphe, ròng be mờ il, ai broă lơh ờ jŏ ròng broă lơh jŏ. Tŭ do, lơh sa hìu nhă neh klàs mờ rơƀah. Bè broă rơndăp lơh atbồ sền gàr brê den hìu nhă sùm pơgồp bal mờ gah, mpồl lơh broă nàng pơrjum cri bơyai mờ mpồl sền gàr brê, pah poh, pah nhai lòt sền gròi, sền gàr brê niam”.

Kung ndrờm bè hơ̆ sơl, hìu nhă bi A Pắp kis tàm ƀòn 7, xã Đăk Tơ Lung, kơnhoàl Kon Rẫy kung geh dờp sền gàr 14 lồ 5 sào brê bơh nam 2013. Jăt bi A Pắp yal, priă tơm tàm broă sền gàr tiah kis brê hìu nhă dờp sùm geh tă dùl bơnah nàng blơi phan sa, priă gam tai geh tă tàm broă blơi phơng sih, sơntìl phan ròng nàng tơnguh bơtàu lơh sa. Pah nam hìu nhă kung geh bơh 90 tus 100 tơlăk priă bơh broă tăc kơphe, ƀời lời, kơnrồ... mờ kung neh klàs mờ rơƀah. Tŭ do hìu nhă neh lơh gơs hìu dờng niam, blơi geh rơndeh Honda, ti vi, ròng oh kòn lòt bơsram... Rài kis geh tơl, hìu nhă sùm tus bal tàm broă atbồ, sền gàr brê: “Hìu añ dờp sền gàr brê bơh nam 2013, priă dờp geh kung jăt mờ nam, geh nam 9 tơlăk đong, 10 tơlăk đong ha là uă ngan tus 14 tơlăk đong 1 nam. Tŭ dờp priă den kung blơi phơng nàng sih tàm suơn bùm blàng, kòi, kơphe in; blơi kơnrồ nàng ròng, tŭ do hìu nhă kung neh klàs mờ rơƀah bloh. Rài kis geh tơl, hìu nhă kung sùm lòt sền gròi brê, mờ ờ gŏ geh cau mus, kơl aniai brê, sơgràm ù brê”.

Gùt xã Đăk Tơ Lung, kơnhoàl Kon Rẫy tŭ do geh 429 hìu dờp sền gàr 6 rơbô 257 lồ brê, geh dờp priă bơh broă tơm sền gàr tiah kis brê. Ồng Đỗ Xuân Linh, Phó Củ tịc UɃÑZ xã pà git, xã là xã kal ke mờ 95% khà làng bol ơm kis, khà hìu rơƀah tàm xã lài do gam uă. Bơh broă rơndăp lơh bơcri priă bơh Đảng, Dà lơgar mờ kwơ màng là broă dờp geh broă tơm priă sền gàr tiah kis brê, làng bol ngui geh cồng nha, khà hìu rơƀah tŭ do gam hờ đơm 20%. Tŭ geh tơl bơta niam lơh sa, broă tă pơgồp bal bơ̆t bơtàu ƀòn lơgar pa tàm ƀòn lơgar kung niam rơlao, broă sền gàr brê sùm geh làng bol sền kwơ. Ồng Đỗ Xuân Linh đơs: “Brê geh jào ai làng bol in sền gàr, làng bol lơh tờm tàm broă sền gàr brê mờ geh dờp priă tơm sền gàr tiah kis brê añ kơlôi do là gùng dà broă lơh di pal ngan mờ geh cồng nha. Tŭ geh broă lơh do, Đảng ủy xã neh lam sồr, bơto sồr làng bol ngui geh cồng nha nàng tơnguh bơtàu lơh sa hìu nhă, rài kis làng bol geh gơguh, chồl mhar broă tơn jơh jơgloh tơmù rơƀah ai xã kung bè broă bơ̆t bơtàu ƀòn lơgar pa in”.

Mùl màl pà gŏ, broă ngui geh cồng nha priă tơm bơh broă sền gàr tiah kis brê làng bol dê ha là mpồl bơtiàn ƀòn lơgar dê tàm xã Đăk Tơ Lung, kơnhoàl Kon Rẫy tàm broă tơnguh bơtàu ală broă lơh sa bal mờ rài kis neh pơgồp bal niam tàm broă gơguh uă priă geh, broă tơn jơh jơgloh tơmù rơƀah tàm xã do dê geh chồl pràn. Rài kis geh gàr niam, làng bol sơlơ tus pràn rơlao tàm broă atbồ sền gàr brê, ală bă brê dờng ơnàng tàm kơnhoàl Kon Rẫy sùm geh gàr niam.

Cau cih Khoa Điềm-Cau mblàng Ndong Brawl