VOV4.K’ho - Bal mờ uă càr, ƀòn tàm gùt lơgar, lơh sa kă bro tàm càr Dăk Lăk đơs is, Tây Nguyên đơs bal gơtìp tơlòng dờng ngan tài bơh broă gơguh khà priă phan blơi ngui tàm broă lơh sa. Mờ gah lơh sa suơn sre, bơta tơlòng sơlơ dờng tài phơng sih, phan lơh broă geh khà gơguh uă rơlao bàr dơ̆. Nàng sơrlèt mờ bơta tơlòng, bơdìh mờ broă git ală bơta niam bơh ală hiệp định kă bro dunia nàng chồl pràn tăc phan mờ lơgar bơdìh, cau lơh broă sa bal mờ mpồl lơh sa kă bro tàm Tây Nguyên gam ngăc ngar jòi geh wơl bơta kwơ bơh să tờm dê, mhar sơbăc jòi geh ală bơta gơlik geh tàm drà kă bro is, lơh geh ală bơta phan kă bro mờ bơta kờñ niam di pal mờ tơnguh uă bơta kwơ bal mờ bơta pràn tàm pơrlòng geh tơn drà kă bro tàm lơgar.

Kàl tơwès kòi tàm xã Buôn Choah

Là mpồl lơh sa kă bro kơphe, mpồl bal mờ Tổng kông ty kơphe Việt Nam, mơya Kông ty TNHH MTV kơphe 721, càr Dăk Lăk den geh “Bơngă” mờ khà măt kă bro “Phe 721, niam ai ală hìu in”, tŭ geh uă khà pơn jờng bơta niam bơh nam 2015 tus tŭ do, gơs phan geh lơh bơh broă lơh sa mờ măi mŏk ƀòn lơgar geh pơnrơ ngan kấp Dà lơgar càr Dăk Lăk dê. Mờ 250 lồ ù lơh kòi, bơcri priă ndrờm bal bơh broă rơwah sơntìl, sih tam tus mờ tơnhào, măi mờ broă lơh tàm drà kă bro, tơl kàl lơh kòi tàm kông ty dê mờng geh ai bơta kwơ bơh 120 tus 150 tơlăk đong tàm 1 lồ ù. Ồng Trịng Xuân Tài, Kwang atbồ kông ty pà git, broă di tŭ tam gơl bơh broă lơh kòi tăc tus mờ broă lơh kòi mờ tăc phe, ờ mìng geh dong kờl kông ty ơm kơl jăp tàm tơngai kal ke ngan mờ gam geh bơta pràn nàng lơh tai 200 lồ ù lơh kơphe pa jơh nam kă bro: “Bol añ lơh kòi tàm do neh geh uă lài bloh. Bơh nam 2015, ala mờ broă tăc kòi den bơ̆t bơtàu broă lơh. Bal mờ 2 dơ̆, lơh kòi mờ măi kòi gơs phe. Tàm bơta tŭ do den cèng geh bơta kwơ niam, tài pah nam ai geh lơh bàr kàl. Mờ tàm tŭ hơ̆, kơphe neh dus jơh nàng tam wơl, den kung gam geh khà priă uă bơh broă lơh kòi măi geh phe”.

Ai di bơta pràn, jòi gŏ ală bơta ndơ̆p drà kă bro is mờ bơ̆t bơtàu gơs phan geh lơh di pal, kung neh dong kờl uă làng bol kis tàm xã Buôn Choah, kơnhoàl krông Nô, càr Dăk Nông brồ guh lơh pas. Ồng Phạm Xuân Lai, Phó Kwang atbồ Hợp ták xã lơh sa suơn sre Buôn Choah pà git, bơh 2, 3 nam do tàm Buôn Choah ndrờm ờ geh cau lơi tai lơh ală sơntìl kòi bè ờs. Jơh 770 lồ ù lơh sre tàm xã ndrờm neh lơh kòi sơntìl bơkah bè ST24, ST25. Mùl màl pà gŏ, mờ bơta niam ù sre geh uă bùh bơh bơnơm ồs Buôn Choah, cồng nha tơnhào 2 sơntìl kòi do sùm geh kơ̆ kơl jăp tàm khà 10 tấn 1lồ ù rơlao hờ đang. Kòi bơkah, “geh ờ tơl kờñ” den tàng tă geh khà priă, làng bol lơh broă sa geh priă cồng git nđờ rơhiang tơlik đong tàm 1 nam geh bal tŭ khà priă blơi phan lơh broă gơguh uă: “Gàr geh bơta niam phan kă bro, geh anih lơh loh làng, den khà priă phan kă bro gơguh is. Bè bi neh gŏ den, kòi ris do tŭ do geh bơh 8 rơbô 100, tus 8 rơbô 200 đong tàm 1 kĭ. Rơndeh ôtô den tơl ƀlàng geh bơh 2 tus 3 nơm neh mŭt kơ̆p lài nàng blơi kòi, den rơndeh gam mŭt den”.

Plai sầu riêng Tây Nguyên geh tăc mờ gùng kă bro tờm

Tàm tŭ phe bơh tiah kơh bơnơm Tây Nguyên gam pràn rơhời tàm drà kă bro tàm lơgar, den plai chi-bơta pràn pa bơh tiah do dê kung gơguh uă mhar sơl tus tàm ală drà kă bro lơgar bơdìh. Geh git nđờ jơ̆t rơbô lồ ù tàm tiah tam plai màk, prìt, prìt sơkò, pơ-ò mờ uă ngan là plai sầu riêng ndrờm geh pơgồp bal mờ ală hìu lơh gơs mờ klơm, geh khà gơguh uă ngan bè khà geh bal mờ khà priă. Ồng Đinh Gia Nghĩa, Kwang atbồ Kông ty Cổ phần tăc mờ blơi phan mờ lơgar bơdìh Đồng Giao tàm càr Gia Lai pà git, phan plai chi bơh broă lơh gơs bơh kông ty dê gam geh khà gơguh rơlao 100% pơn drờm mờ tŭ do nam lài. Kông ty gam lơh ngan bơcri priă blơi kông nghệ, rề ơnàng tiah tam phan nàng di pal mờ broă kờñ bơh ală drà kă bro dờng: “Tŭ do, bol añ tơrgùm bơcri priă uă tàm broă blơi kông nghệ, tàm hơ̆ uă ngan là kông nghệ lơh gơs phan kă bro, bơh tŭ hơ̆ tơnguh uă bơta niam phan geh lơh, tus uă tàm drà kă bro lơgar Mỹ mờ Mpồl tam klăc câu Âu. Bol añ kung lơh broă bal mờ làng bol lơh broă sa nàng gàr niam tiah tam phan kơ̆ kơl jăp, tơnguh bơtàu, gàr niam di pal ai hìu măi in gàr kơl jăp lơh sa”.

Bal mờ uă bơta pràn pa geh ai gŏ, bơta pràn kơpghe ờs mờng tàm Tây Nguyên kung geh tam gơl pa mờ tơnguh uă bơta kwơ, mờ di pơgăp 150 rơbô lồ là ală tiah tam kơphe pơgồp bal đah mpồl lơh sa kă bro, hợp ták xã bal mờ làng bol lơh broă sa, lơh kơphe geh bơta bơkah uă jăt mờ jơnau kờñ dunia dê, priă tăc mờ lơgar bơdìh uă rơlao mờ priă geh bal bơh 50 tus 250 dolar Mỹ tơl tấn. Mìng is tàm càr Dăk Lăk mờ Dăk Nông, neh lơh gơs git nđờ jơ̆t rơbô lồ kơphe tam bơrlŭ bal mờ ală bơta tờm chi ndai geh bơta kwơ uă bè măk ka, sầu riêng ai geh bơta kwơ tàm broă lơh sa uă rơlao 2 dơ̆ tus 10 dơ̆ mờ broă tam kơphe ờs mờng.

Jăt ồng Phạm Tuấn Anh, Kwang atbồ Sở Nông nghiệp mờ Phát triển Nông thôn đơs, broă gơguh pràn bơh lơh sa suơn sre càr Dăk Nông bal mờ ală càr tàm Tây Nguyên dê ờ mìng tàm bơta kwơ bơh broă lơh sa mờ gam tàm bơta kwơ bơh ală broă lơh git gơ̆p, lơh broă bal kơl jăp neh geh lơh gơs: “Tŭ do, ală mpồl lơh sa kă bro ndrờm wèt tus broă lơh bè lơi lơh geh broă lơh git gơ̆p, lơh broă bal kơl jăp mờ làng bol lơh broă sa bơh broă pơgồp bal dong kờl, tàm hơ̆ uă ngan là geh kơ cế lơh broă bal, tam pà bal bơta kwơ. Làng bol lơh broă sa ờ mìng git tàm broă lơh mờ làng bol gam ai geh bơta kwơ phan geh lơh bơh làng bol dê, song dơ pă mờ drà kă bro. Dơ̆ bàr tai là lơh sa suơn sre tŭ do ờ mìng drơng tàm broă kờñ tăc tàm drà kă bro mờ gam geh uă bơta kwơ, bè broă drơng ala nhơl chờ lơh sa suơn sre, broă drơng ala lơh broă mờ uă bơta kwơ ndai”.

Nam 2022 gam tàm ală nhai lồi nam, bŭ lah gơtìp uă kal ke tài khà priă blơi phan lơh broă gơguh uă, mơya lơh sa suơn sre Tây Nguyên gam pơn jăt tai geh cồng nha dờng màng. Khà priă geh bơh broă tăc phan geh lơh bơh broă lơh sa suơn sre mờ lơgar bơdìh bơh 2 càr Dăk Lăk mờ Gia Lai gơguh bơh 40 tus rơlao 100% pơn drờm mờ tŭ do nam 2021. Plai sầu riêng bơh 4 càr Dăk Lăk, Lâm Đồng, Dăk Nông, Kon Tum neh geh tăc mờ gùng kă bro tờm, ai geh bơta pràn dờng màng ngan tàm drà kă bro lơgar Lo, geh rơlao 4 tơmàn dolar Mỹ, sơlơ gơguh tai bơta pràn ai broă lơh sa suơn sre Tây Nguyên in. Ală hìu măi lơh gơs phan bơh broă lơh sa suơn sre, ală hìu klơm phan bal mờ tiah tam pơgồp bal đah làng bol lơh broă sa, Hợp ták xã mờ mpồl lơh sa kă bro gam lơh broă niam, pơn jăt tai ai geh bơta pràn nàng lơh sa suơn sre Tây Nguyên pơn jăt tai gơguh mờ ală bơta tam gơl ờ niam.

Cau cih Đình Tuấn-Cau mblàng Ndong Brawl