VOV4.K’ho- Ală ngai nhai Hàm nhai phàm bơh 77 nam rê hờ lài do, bơh Tiah Tơngklàs Tân Trào, Jơnau sồr Ntàu tam lơh dờng neh geh yal tus làm gùt lơgar in. Rlau 20 tơlak nă làng bol Việt Nam neh ñă ntàu tam lơh, lơh gơs bơta pha lin dờng ngan pơnrơ ngan bơh dơ̆ Kăc màng Nhai Phàm dê, ai geh gơnoar ătbồ rê hờ tê làng bol. Tam lơh pha lin bơh dơ̆ Kăc màng Nhai Phàm dê neh lời wơl jơnau bơsram pin dờn làng bol, sền dờng màng làng bol ai làng bol lơh tờm. Jơnau bơsram do pơn jăt tai geh đòm jăt tàm rài tam lơh mờ bol sò tơm Tây, bol sò tơm Mỹ mờ bơ̆t bơtàu dà lơgar rài tam gơl pa mờ mŭt gơrơm bal mờ dunia.

77 nam neh lòt gan, mơya tàm bồ tơngoh ồng Hoàng Ngọc dê ơm tàm ƀòn Tân Lập, xã Tân Trào, kơnhoàl Sơn Dương, càr Tuyên Quang kung gam sơl bè ờs jơnau kah wơl ngai 21/05/1945. Hơ̆ là ngai Bác Hồ bơh càr Cao Bằng rê tus Tuyên Quang nàng sồr lơh srơh kăc màng jơh gùt lơgar. Ồng neh rwah xã Tân Trào, kơnhoàl Sơn Dương lơh càr lơgar Tiah tơngklàs, lơh pôs đồng kăc màng dê. Tàm bồ tơngoh kah wơl bơh oh klau dềt 10 sơnam dê tŭ hơ̆, ală kwang bàng tus pơrjum dờng làng bol gùt lơgar neh ơm tàm hìu ồng dê mờ bàr pe hìu bơnhă ndai. Tàm tŭ Pơrjum dờng gam pơrjum, dùl mpồl kwang bàng ala măt làng bol Tân Trào neh tus chờ hờp bal mờ Pơrjum dờng mờ ồng Hoàng Ngọc neh chờ hờp geh mat tàm mpồl kơnòm dềt. Ồng Hoàng Ngọc yal: Tàm tŭ rơcăng ai Pơrjum dờng làng bol gùt lơgar in tàm Tân Trào bè hơ̆ den tàm do “cau ờ gŏ geh ai cau in lik mŭt tàm do”. Ală kwang bàng rê tus pal geh cau jun tơmŭt. Jơh ală làng bol duh hồl rơcăng ai kăc màng in. Làng bol den Bác Hồ đơs lơh bơta lơi den lơh bơta hơ̆: pơs wàs hìu đam, trŭ biăp piang ai Pơrjum dờng làng bol gùt lơgar in. Tŭ Pơrjum dờng làng bol gùt lơgar sơnđờm mŭt pơrjum den làng bol rơcăng cuh phàu gờm chờ Pơrjum dờng, cèng bal phe, iar mờ dùl nơm kơnrồ.

Bal mờ dùl nùs nhơm pin dờn uă ngan lòt jăt Đảng, làng bol mờ brê bơnơm Tân Trào neh jơm glòm ai kăc màng in, sền gàr ờdo ờdă ngan ai Đảng, ai Bác Hồ mờ ai kăc màng in tàm ală ngai sơnrờp ntàu tam lơh in. Tiah do ngan là Tiah tờm sồr lơh Dơ̆ ntàu tam lơh dờng ai geh gơnoar ătbồ tàm jơh gùt lơgar, tă pơgồp gơnoar broă kwơmàng tàm cồng nha lơh geh bơh dơ̆ Kăc màng Nhai Phàm dờng ngan pơnrơ ngan bơh jơi bơtiàn dê. Ồng Vũ Quang Đạo, lài do là Kwang ătbồ Viện Jơnau kah yau Broă ling klàng, đơs nền: Să tờm tơn gơlam tus kăc màng Nhai Phàm là Tân Trào. Tài bơh hơ̆ là tiah kwang đơng lam bồ Hồ Chí Minh mờ Đảng Dà lơgar, Duh broă sùm Dà lơgar neh bơyai lơh Pơrjum dờng làng bol gùt lơgar tàm Tân Trào. Ngan Pơrjum dờng làng bol gùt lơgar tàm Tân Trào tŭ hơ̆, bulah ờ hềt bơta bơtòm tơrgùm jơh ală kwang bàng ala măt ală rơnàng làng bol in, mơya sền bal neh ala măt ai làng bol Việt Nam in, ală cau kờñ gơboh dà lơgar kờñ gơboh kăc màng nàng lơh nền broă dờng màng ngan rlau jơh gơwèt mờ jơh gùt lơgar. Hơ̆ là lam lơh dơ̆ ntàu tam lơh dờng ai gơnoar ătbồ rê tàm tê làng bol. Hơ̆ là jơnau lơh nền kah yau.

Ngai 19/08/1945, tơnơ̆ dơ̆ tơrgùm să pơrjum tàm Ƀlàng dờng Hìu đơs crih dờng, làng bol càr lơgar neh tam lơh ai geh Hìu duh broă gơnoar ătbồ tiah đah tô dà lơgar dê, là anih lơh broă kâp dà lơgar bơh gơnoar ătbồ lơh jơng tê bơh bol sò tơm Tây dê tàm Tiah đah tô dà lơgar

Bơh Tân Trào, jơnau sồr ntàu tam lơh dờng geh pờ tơlik mờ geh tơl nă làng bol dùl nùs bal lơh jăt. Bơh ngai 17- 19/08/1945, gĭt nđờ rơhiang rbô nă làng bol lòt tus Ƀlàng dờng Hìu đơs crih Dờng Hà Nội. Dơ̆ tơrgùm să pơrjum neh gơ gơs là dơ̆ lik dră phàu crong tus sơgràm Hìu duh broă Kwang ala măt gơnoar ătbồ tiah đah tô dà lơgar, pôs đồng ling Bảo An mờ ală anih duh broă bơh Cíñ phủ lơh jơng tê mờ bol sò tơm dê. Lơh tềl tŭ tơngai pơnrơ kah yau ngan bơh dơ̆ Ntàu tam lơh dờng Kăc màng Nhai Phàm. Tàm jơnau kah wơl bơh uă làng bol Hà Nội dê, ală ngai nhai phàm nam hơ̆ kung sùm bè ờs sơl.

Broă tŭ hơ̆ Hà Nội kal ke bè dang che đờng tơn bờh. Tŭ hơ̆ Cíñ phủ bơh ồng Trần Trọng Kim dê, loh làng là Cíñ phủ lơh jơng tê bol sò tơm dê in. Làng bol ờ gŏ gam gơn kơnờm tai tàm Cíñ phủ do. Tŭ hơ̆, khi sồr Việt Minh lơh broă bal tàm Cíñ phủ bơh Trần Trọng Kim dê. Jơh tơl nă cau gŏ Cíñ phủ do ờ gơtùi rao, tŭ do pal jăt Việt Minh nàng ai geh wơl gơnoar ătbồ.

 Dơ̆ tơrgùm să pơrjum hơ̆ bơyai lơh tàm Hìu đơs crih dờng, hòi tơrgùm gal ngan cau. Bol añ geh jơnau sồr bơh Thàñ ủy dê tŭ hơ̆ là jơh ală cau tàm mpồl dong klàs dà lơgar tus bal tơrgùm să pơrjum. Tus bal tơrgùm să Pơrjum hơ̆ ờ gŏ di là tus bal mờ là nàng lơh aniai dơ̆ tơrgùm să pơrjum hơ̆ mờ lơh tam gơl gơ gơs là dơ̆ tơrgùm să pơrjum bơh he dê. Jàu ai dùl mpồl geh kơnòl broă tus tam pìt dơ̆ cribơyai, driau dờng hòi jà jơh tơl cau kờñ Việt Minh. Guh ntàu ai geh wơl bơta lơngăp lơngai is, ntàu tam lơh dờng.

Pha lin dờng pơnrơ ngan bơh dơ̆ Kăc màng Nhai Phàm dê neh lời wơl jơnau bơsram kwơ, ngan là jơnau bơsram bè pin dờn làng bol, sền dờng màng làng bol, ai làng bol lơh tờm. Jơnau bơsram hơ̆ neh geh tàm pơdờn mờ lơh jăt tơnơ̆ tŭ dà lơgar ring lơngai, kwơmàng tàm rlau 35 nam tam gơl pa jăt nùs nhơm "Ƀươn kàr lơi ờ gŏ geh làng bol den kung ờ gơtùi sơl, kal ke gĭt nđờ geh làng bol rơcăng lơh kung lơh gơtùi sơl”. Phó Giáo sư- Tiến sĩ ồng Bùi Đình Phong, lơh broă tàm Họk viện Cíñ trị Dà lơgar Hồ Chí Minh, đơs là: Rlau mờ tŭ lơi jơh, bơta pràn bơh nùs nhơm làng bol dê kờñ pal hòi tơrgùm, lơh tơngkah wơl mờ lơh jăt sùm, mơkung pal lơh kơ̆ kơl jăp wơl nùs nhơm pin dờn bơh làng bol dê gơwèt mờ Đảng. Phó Giáo sư- Tiến sĩ ồng Bùi Đình Phong, đơs: Nùs nhơm làng bol là pơngàr tơrñang kơ̆ kơl jăp ngan rlau jơh nàng sền gàr Đảng, sền gàr rài ătbồ, sền gàr broă lơh tam gơl pa. Kờñ lơh jăt tam gơl pa geh cồng nha den lài jơh pal lơh kơ̆ kơl jăp wơl nùs nhơm pin dờn bơh làng bol gơwèt mờ Đảng, hơ̆ là kwơmàng ngan rlau jơh, là khà dùl. Dơ̆ bàr, kơ̆ kơl jăp wơl mpồl tam klăc dờng jơh gùt jơi bơtiàn. Dơ̆ pe, pal kơlôi rơcăng bơta kwơ dipal bơh làng bol dê. Dilah bol he lơh geh 3 bơta hơ̆ den bol geh rơ̆p geh nùs nhơm pin dờn bơh làng bol dê. Geh nùs nhơm pin dờn bơh làng bol dê là geh jơh ală bơta.

77 nam neh lòt gan, bơh Tiah Tơngklàs Tân Trào, jơnau sồr Ntàu tam lơh dờng neh geh lòt yal làm gùt lơgar. Kăc màng Nhai Phàm mờ jơnau bơsram pin dờn làng bol, sền dờng màng làng bol là jơnau bơsram dờng geh bơtòm tơrgùm sùm bơh gùt tŭ tơngai jòng jơnau kah yau gĭt nđờ rbô nam bơ̆t bơtàu mờ sền gàr dà lơgar bơh jơi bơtiàn dê geh Đảng he đòm jăt geh cồng nha tàm rlau 90 nam do mờ lơh geh uă cồng nha kwơmàng ngan. Jơnau bơsram do tus tŭ do kung gam sùm bè ờs bơta kwơ mờ gơcèng bơta gơlik geh sùm pah ngai.

Cau cih Lại Hoa- Cau mblàng Lơ Mu K’Yến