VOV4.K’ho- Gơdờp bal

 Tàm tŭ kờp ală tŭ jiơ lồi dŭt bơh nam yau dê mờr jơh, bol he ơm nggui ngềt ngơ̆t kơlôi sền wơl 365 ngai neh rlau. Ală bơta tàm dunia, Việt Nam, tơl hìu bơnhă, tơl nă cau neh sơrlèt gan sơrlèt rlau uă ir mờ jơnau kờp dŭ lài bơh sơnrờp. Kòn bơnus tàm gùt dunia gơn kơnờm gờñ gròi sền geh kòp dờng. Mơya bơta hơ̆ neh ờ gŏ gơlik geh. Kòp dờng neh lơh rlau 5 tơlak 500 rbô nă cau chơ̆t. Mìng is lơgar Mỹ, nam 2021 neh pal tơ̆p tơngăc rlau 430 rbô nă cau. Pah giơ lòt gan, roh rui, chơ̆t jê kung ờ hềt geh gơ ơm wơl sơl. Dunia ờ hềt tam lơh jai pha jơh kòp dờng Kovid-19. Mờ gơwèt mờ Việt Nam, pal hòi nam 2021 là dùl nam nrơ̆t ndơl ngan. Bơh tơnơ̆ rài tam lơh, dà lơgar ờ hềt tŭ lơi tìp ală bơta roh rui hoàc hươr bè màng kis uă bè hơ̆. Dùl dơ̆ bơyai lơh kah kơlôi dà lơgar lời ai ală làng bol, ƀác sĩ, cau ling gơtìp kòp Kovid-19 kơñau tĕ màng kis geh lơh yŭ rơyùm bơyai lơh đơs tus uă bơta. Ală dà mat hòr ñìm, ală jrềng chu kah kơlôi àng gơcrà tàm ală gùng dềt tàm Sài Gòn đơs tus uă bơta.

Kòp dờng bơto kòn bơnus pal sùm gĭt rơcăng lài tam dră wơl mờ ală bơta gơ tam gơl gơlik geh ngai sơlơ rơndăp rơndồl, mờ khà dơ̆ mờ bơta kơn jơ̆ kal ke ngan kờp dŭ lài. Kòp dờng bơto kòn bơnus pal gĭt kah rơngal di tŭ mờ tam gơl. Ờ geh bơta lơi là ờ gơ tam gơl, mờ geh bal tŭ tam dră mờ kòp dờng tơn. Kòp dờng tam klăc dunia mơkung tam cah is dunia, tam cah is kòn bơnus, gơ kuề jrô bơta krơi is đah ală dà lơgar, jơi bơtiàn, mpồl bơtiàn. Tam klăc bal tơrgùm bal, tàm kŭp tê bal lơh broă halà pờ is ală gùng lòt is krơi is là jơnau bè bơta sac rwah. Dà lơgar halà cau dùl nă să is lơi ăt gơnoar sơlơ dờng den cồng nha halà jơnau gơlời wơl bơh bơta sac rwah dê sơlơ dờng. Ală bơta sac rwah lơh nền geh sùm geh sền swì mờ đơs.

Mờ Việt Nam, nam Tân Sửu 2021 là nam tam gơl bơta gĭt wă mờ bồ tơngoh kơlôi sơnơng. Hơ̆ là broă gĭt wă wơl broă tam dră wơl mờ kòp dờng, mùl neh cèng wơl cồng nha pơnrơ ngan tàm broă sền gàr màng kis, pràn kơldang să jan làng bol dê, neh ờ gam dipal tai. Hơ̆ là broă sền gŏ ală tŭ tơngai niam gơtìp lời wơl nàng tam gơl wơl broă lơh tam dră mờ kòp. Gơdờp bal ờdo ờdă, gròi sền ngăc ngar, geh cồng nha là dùl jơnau đơs lơh lòt ơm kis di gơlan ờ mìng di mờ kòp Kovid-19 lơm. Tŭ neh tam gơl geh bơta gĭt wă, ală anih lơh broă cíñ trị neh lơh broă kràñ cê jơh nùs, geh cồng nha rlau nàng mìng tàm tŭ tơngai ờ jŏ, bơh “ờ gŏ geh” dùl ding vaccine bơh dunia dê, Việt Nam neh lơh ngan ơm tàm mpồl lam lài ală lơgar geh cĭt tơl vaccine jơnhoa ngan rlau jơh mờ tus tŭ do, ờ dùl nă làng bol lơi bơh 18 sơnam rlau hơđang ờ geh cĭt vaccine. Cồng nha hơ̆ ờ mìng bơh bơta kơ̆ nùs nhơm khin cha jak chài bơh ală kwang bàng đơng lam bồ dê, mờ pal kờñ bơta ring bal bơta gĭt wă bơh làng bol dê tai. Làng bol gĭt wă, làng bol chồl bơtrồt, làng bol dùl nùs bal lơh broă den hơ̆ sồng lơh gơlik geh cồng nha bè hơ̆. Bơh bơnàng jă bơh cĭt tơl vaccine làm uă, ală broă lơh sa, lơh broă lơh sa bơh làng bol dê sơnđờm geh tềl tơngŏ bơtàu tơnguh wơl. Bulah lơyài rlau khà bơtàu tơnguh wơl bal bơh rài lơh sa dunia dê mơya là ală tềl tơngŏ bềng bơta gơn kơnờm.

Rê wơl

Sa tềp neh rê wơl, là jơnau kơ̆p kờñ ngan rê wơl mờ hìu bơnhă mờ ƀòn lơgar mờ dà lơgar kờñ gơboh bơh ală cau ơm ngài ƀòn dê. Kòp dờng, roh rui, ală bơta sơrlèt gan dờng màng ngan lơh jơnau kơ̆p kờñ ngan rê wơl sơlơ dờng ngan, jrô ơnàng ngan, mờ gơhoài gơ jà rlau tai. Tàm ală ngai ơm yah ngài, tàm bơta jê sồt mờ hoàc hươr roh rui tài bơh kòp dờng, tơl nă cau ndrờm geh jơnau kờñ rê wơl mờ să tờm he, sền jrô tàm huềng nùs he, sền swì mờ tam gơl wơl jơnau kờñ is să tờm dê nàng Tam gơl.

Digơlan là bol he neh geh tŭ gŏ tŭ jiơ lơngai lơngò dờng màng rlau uă ngan mờ jơnau hàm kờñ ngan bè phan bơna. Jơnau kờñ geh ơm kềng bal ală cau pròc mhàm, tàm bơta ram mhŭ, kờñ gơboh jơm glòm bal bơh hìu bơnhă, gơ̆p ƀòn dê, ƀòn lơgar dà lơgar dê sơlơ gơlơh gơhòi gơ jà ngan rlau tai. Digơlan là neh tus tŭ pal rê wơl mờ ală bơta kwơ nùs nhơm dờng màng ngan king crŭ ngan, mờ jơnau tờm ngan bơh khăt dùl mpồl bơtiàn lơi dê hơ̆ ngan là bơta kờñ gơboh mờ bơta ơm kis lơh lòt niam. Digơlan tài bè hơ̆ mờ ală broă lơh jòi priă jền tàm bơta jê sồt bơh làng bol dê, bơta lòng bơh kòn bơnus gùt plai ù dê gơtìp lah yă mờ sền ờ sơ̆p. Bơta ờ niam, iơh bơsak, hàm hà is ờ gĭt rơngòt jơh ală geh gơtìp tơn roh tĕ tài bơh nùs nhơm mờ bơta gĭt wă pràn kơldang bè ală bơta niam nùs nhơm bơto tơngkah kòn bơnus dê.

Ală dơ̆ sa bơta nđàc, ală ƀanh bùñ rơbă duh bơkah, ală khàr dà ai pà gời lơh ram nùs cau tàm tơngai gơbàn kòp. Ală bơta phi să, roh rui hoàc hươr ờ gơtùi jai kờp bơh mpồl cau lơh sơnơm dê, bơh ală mpồl cau lam lài dê đơs tus bơta lơi dilah ờ gŏ di là nùs nhơm kờñ gơboh kòn bơnus gam lơh gơ rề taih.

Ờ mìng gơwèt mờ tơl nă cau, tơl mpồl cau, tơl mpồl lơh sa kă bro gam sền tàm jơnau gơlik geh ngan ngồn tàm dơlam, gŏ loh rlau bơta lơi là bơta kwơ tờm ngan bơh he dê, bơh hơ̆ tam gơl is, rơndăp wơl is. Loh làng ngan rlau jơh là kòp dờng lơh bol he in jòi ală gùng dà tàm tơrbŏ mờ kis gơs, bơtàu tơnguh pa, hơ̆ là bơta tàm tơrbŏ tàm anih sồ, là bơta kwơ bơh tam gơl sồ dê. Ală mpồl cau, mpồl lơh sa kă bro gĭt wă gờñ, tam gơl mhar neh mờ gam jòi gŏ ală tŭ tơngai niam pa. Kòp dờng kờñ kòn bơnus dunia til mpồng, ơm cah ngài kòn bơnus mơya lơh wơl bơta tam klăc wơl, tàm tơrbŏ wơl geh lơh mhar rlau pràn rlau.

Tàm đah gơnoar ătbồ, ală anih lơh broă cíñ trị kung gam kơ̆ nùs bơta pal jăt sền swì is, tam gơl wơl is. Sền loh rlau bơta ờ pràn jak, bơta ờ hềt di. Ồs rơcăng sơndră sa kwề sa kwà, pơhì pơhà hoàc hươr, ờ niam, ờ di kung gam geh lơh ờ gŏ ơm rlô, ờ gŏ ơm, ròng gàr bơta pin dờn, sền gàr bơta pin dờn. Tàm jơh ală bơta, jơi bơtiàn do sền gŏ loh rlau nùs nhơm niam chài nggu rơyas tờm ngan bơh he dê, gơdờp bal niam bơnĕ ngac ngar mơya jăt tàm nùs nhơm khin cha jak chài mờ tam klăc, hơ̆ ngan là bơta tờm bơh bơta pràn gơlik geh is bơh tàm dơlam mờ là bơta gơn kơnờm bơtàu tơnguh. Sùm ai ală jơnau bơsram kwơmàng mờ ñă ntàu, brồ guh, nàng roh rui hoàc hươr ờ mìng là roh rui hoàc hươr.

Kơ̆p kờñ ngan

Sơnam pa sùm gơlòt jăt bal mờ bơta gơn kơnờm. Gơn kơnờm sơnam pa Ñâm Zần 2022 mờ nùs nhơm bơh nđias klìu dê, ală bơta klam jơngo ờ niam geh gờñ gơ dô roh tĕ lời anih ai bơta kis wơl in. Gơn kơnờm rài kis làng bol dê geh bơtàu tơnguh rlau, rài lơh sa geh ai wơl pràn bơtàu tơnguh, tơl hìu bơnhă, tơl mpồl lơh sa kă bro geh “lơmă să lơmă suàn” rlau.

Ờ gơtùi ờ gŏ rơcăng là kòp dờng geh gờñ geh gròi sền mơya kung ờ gơtùi nggui dùl anih sền sơnam pa tus is. Tŭ tơngai ờ gŏ kơ̆p gơn dùl nă cau lơi. Gơn kơnờm ờ hềt tơl mờ pal geh bơta kơ̆p kờñ ngan, pal sòl pơnđàng bơta kơ̆p kờñ ngan lơh ai dà lơgar in khin cha jak chài dờng pràn, làng bol geh hờm ram, geh kis tàm bơta chờ hờp, ring bal, song bal bè nùs nhơm Pơrjum dờng Đảng gùt lơgar dơ̆ XIII dê.

Mờ tàm ală ngai kal ke kòp bơtờp sùm, dùl ròt broă lơh neh geh rơcăng nàng tă bơsong ală bơta gơkòl ai bơta bơtàu tơnguh in. Tàm pe broă tam gơl mhar là gùng lòt, mpồl cau lơh broă, kơrnoăt boh lam den cau lơi kung sền gŏ lơm là kơrnoăt boh lam là dờng màng ngan rlau jơh. Kơrnoăt boh lam bơh bol he lơh gơlik geh mơya tài bơh bồ tơngoh ờ hềt jak chài ngan mờ kơrnoăt sùm ờ gam dipal tai mờ bơta geh ngan, gơ gơs là bơta kơryan ai bơta tam gơl pa, bơceh pa in. Lơh sir kơrnoăt boh lam ờ mìng là tă bơsong is ală bơta gơkòl, bơta kal ke kơryan ală dơ̆ ntoăt gùng jòng ngan. Lơh sir kơrnoăt boh lam gam là broă lơh sir dùl ròt ală gùng dà broă lơh, kơrnoăt boh lam geh tơl pràn bơceh mòn bơtàu tơnguh.

Dơ̆ pơrjum Quôk hội nisơna dơ̆ dùl bơyai lơh tàm bồ nam 2022 tơn, bơdìh mờ dùl bơnah priă dong kờl bơtàu tơnguh wơl bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtiàn 350 rbô tơmàn đong dờng ờ hềt tŭ lơi geh bơh lài geh ring bal, den bơnah priă tam gơl dùl ròt adat boh lam nàng lơh mhar khà bơtàu tơnguh gùng lòt geh kơ̆p kơnờm wơl là geh lơh gơlik geh ală bơta tam gơl mhar ngan nàng kờñ lơh geh jơnau kờñ bơtàu tơnguh ală gùng rơndeh ntoăt răt uă rlau 3 dơ̆ bơh 20 nam lài dê kờp jơh wơl. Ờ geh dà lơgar lơi lơh geh bơta bơtàu tơnguh tam gơl mhar dilah ờ geh gùng rơndeh ntoăt răt pa ngan. Gùng lòt dùl ròt bal, pa ngan là gùng rơndeh ntoăt răt gơlam tus pas sơm bơtàu tơnguh. Gơn kơnờm dà lơgar he geh sền gŏ uă bơta nisơna niam bơnĕ bè hơ̆ nàng chờ hờp, pas sơm bơtàu tơnguh niam gơ tus ờ mìng jăt nhai kàl lơm.

 Cau cih Phạm Mạnh Hùng- Cau mblàng Lơ Mu K’Yến