Nam 2022 bulah ờ hềt lơh gơtùi jơnau kờñ ai tơlik mơya sơr lèt gan uă kal ke, bơta lòng, khà gơguh kờp jơh phan lơh gơs bơh càr Kon Tum dê kung gam geh 9,5% pơndrờm mờ nam 2021. Kờp jơh phan lơh gơs dùl nă cau gơguh bơh mờr 47 tơlak đông gơguh tus rlau 52 tơlak đông. Tă dia kờp dŭ geh 4 rbô tơmàn đông, geh 100% kờp dŭ geh jàu. Tàm nam, càr Kon Tum gơ hòi gơ jà geh 19 rơndap broă lơh bơcri priă mờ kờp jơh priă bơcri cih tàm sră mờr 1 rbô 600 tơmàn đông. Kờp tus jơh nam 2022, càr geh 43 xã tơl khà ƀòn lơgar pa. Bal mờ lơh sa- mpồl bơtiàn bơtàu tơnguh, rài kis bơh làng bol dê, ngan là làng bol jơi bơtiàn kòn cau dùl êt nă cau geh tơnguh niam ngan. Ồng A Trêu, 80 sơnam ơm tàm ƀòn Đăk Chờ, xã Ngọc Tụ, kơnhoàl Đăk Pơ chờ hờp đơs: “Nam 2022, añ chờ hờp ngan tài ƀòn Đăk Chờ, xã Ngọc Tụ, kơnhoàl Đak Tô ngai sơlơ bơtàu tơnguh bè lơh sa, ală tờm chi tam bè kau su, kơphe, ƀời lời, kòi ndrờm geh cồng nha tơnhàu uă… Bulah kơphe nam do giă ờ huan jơnhua, mìng 8 rbô 300 đông dùl kĭ ris, mơya bơ sơt kau su den giă gơguh jơnhua, làng bol chờ hờp ngan. Tŭ do, làng bol gam tryăng tryồng sơngkah sền gàr ală bơta chi tam, kơp kờñ tơnơ̆ do geh cồng nha tơnhàu jơnhua rlau. Nam pa, làng bol pal sơlơ pơn đơl rlau tai nàng tờm kau su, kơphe, ƀời lời geh cồng nha tơnhàu jơnhua rlau, broă lơh sa bơtàu tơnguh den hơ̆ sồng cèng wơl rài kis hờm ram, chờ hờp ai hìu bơnhă, thôn, ƀòn in”.

Làng bol ơm tàm 8 ƀòn gơwèt xã tiah 3 Kon Chiêng, kơnhoàl Mang Yang, càr Gia Lai, mờ 92% là làng bol kòn cau Bahnar wă rò nam nam 2023 mờ bơta chờ hờp bơh tam gơl tơl làm. Geh bơta sền gròi bơcri priă bơh Đảng, Dà lơgar bal mờ bơta pơnđơl pràn lơh ngan lơh broă, lơh broă sa bơh làng bol dê, rài kis làng bol kòn cau Bahnar tàm tiah do neh tam gơl uă ngan jơh bal bè rài kis, nùs nhơm, phan bơna. Gùng che ồs đèng, gùng lòt rê, hìu bơsram, hìu sơnơm geh bơcri priă lơh dờng niam, sàng goh, jơh ală hìu bơnhă neh geh gùng che ồs đèng sòl àng, uă hìu bơnhă neh blơi rơndeh kông nông, rơndeh măi, tivi... Kwơ màng ngan rlau là, bơh tiah mìng gĭt lơh mìr, tùc tam phan, tŭ do làng bol kòn cau tàm xã Kon Chiêng neh gĭt lơh broă ròng phan mờ tam phan ală tờm chi jŏ nam geh priă uă. Sền gŏ bơta tam gơl pa tàm ƀòn lơgar, ồng Diol, làng bol xã Kon Chiêng đơs: Tŭ do xã Kon Chiêng bol añ neh tam gơl pa uă ngan, kơnờm geh Đảng, Dà lơgar sền gròi đơng lam, bơcri priă lơh gùng lòt, hìu bơsram, hìu sơnơm tơl làm, tŭ do lòt rê ƀuơn ƀoài ngan, muh mat ƀòn lơgar tam pa pa niam bơnĕ. Bè broă bơtàu tơnguh lơh sa den geh Dà lơgar bơto pơlam ai làng bol in gĭt broă tam phan pa, làng bol kung pơnđơl pràn lơh ngan lơh broă, lài do mìng gĭt tam tơngời den tŭ do neh gĭt tam kơphê, tiêu, kao su, plai màk... den priă jền geh sùm đau. Làng bol lơh ngan tơn jơh jơ gloh, tơrmù rƀah mờ brồ guh. Ưn ngài Dà lơgar neh sền gròi bơcri priă lơh tơl ală bơta ai làng bol tàm ƀòn in.

Hợp ták xã lơh sa suơn sre Công Bằng xã Cư Dliê Mnông, kơnhoàl Cư Mgar, càr Dăk Lăk là dùl tàm ală Hợp ták xã tam kơphe ngui broă lơh ndrờm bal sơn rờp tàm Việt Nam, Kes priă dong kờl rài kis bơh Hợp ták xã Cư Dliê Mnông dê neh geh ngui geh cồng nha ngan tàm ală nam pa do, cèng wơl bơta kuơ ờ mìng ai cau tàm hợp ták xã in mờ gam ai jơh gùt mpồl bơtiàn in tai. Pơn rơ bè Kes priă dong kờl rài kis bơh Hợp ták xã dê neh dong lơh dùl sơnĕ dềt bơh hìu bơsram mầm non Búp Sen Hồng dê mờ 2 cơldŭ bơsram dờng niam ngan tàm ƀòn Đrao, xã Cư Dliê Mnông. Rlau 60 nă cau gam bơsram tàm do mờ kuơmàng 100% ală sau ndrờm là kòn cau Rơđê. Bi Y Mer Niê, cau gròi sền hợp ták xã lơh sa suơn sre Công Bằng Cư Dliê Mnông pà git: “Hợp ták xã bol hi dê tac phan lơgar ndai in. Tàm ală nam 2018, 2019, bol hi tac hờ lơgar ndai uă ngan. Den tàng geh bơnah priă jền dong kờl rài kis uă ngan, bol hi lơh broă mờ dong làng bol kal ke lơh hìu, lơh gùng lòt. Tàm nam pa, añ kơp kờñ kơphe kung gam geh giă tac rlau 40 rbô đông, nàng làng bol in gơtùi sơngka sền gàr niam ai suơn kơphe he in. Kơphe mờ gơmù giă tai den làng bol moat jrùm ngan, tài giă phơng sih, xăng zờu ndrờm gơguh. Làng bol gơtìp hoàc huơr. Tơl bơnah priă jền bơcri lơh broă ờ gơtùi lơh geh priă cồng”.

Ƀòn Bu Dăk, xã Thuận An, kơnhoàl Dak Mil, càr Dăk Nông tŭ do geh rlau 315 hìu bơnhă, mờ pơgap 1 rơbô 500 nă cau, jơh ală cau tàm do là kòn cau M’nông. Ală nam pa do, Đảng mờ Dà lơgar neh bơcri priă bơt bơtàu phan bơna, dong làng bol bơtàu tơnguh lơh sa. Bal mờ ală gùng lòt rê, tàm do gam geh bơcri priă lơh ală bơtơ̆t rƀòng dà, dong kờl sơl tìl phan tam, phan ròng. Bơdìh mờ broă bơtàu tơnguh lơh sa bơh tờm kơphê mờ kòi sre, kòn cau M’nông tàm do gam gàr niam broă tàñ ồi yau, prap gàr bơhiàn niam bơnĕ niam chài mơkung geh tai priă jền. Ồng Y Băm- Đảng viên, Kwang bàng neh ơm rlô lơh broă ơm tàm ƀòn Bu Dăk pà gĭt, tơnơ̆ kòp Kovid-19 neh geh gròi sền, làng bol sơr băc mhar bơtàu tơnguh wơl lơh sa, bơtàu tơnguh lơh sa. Ồng Y Băm, đơs: Tơnơ̆ 2 nam kòp Kovid-19 neh lòt gan, làng bol kung neh bơtàu tơnguh wơl lơh sa, nùs nhơm chờ hờp rlau. Tơl broă lơh tàm ƀòn lơgar bol añ ndrờm lơh bè ờs wơl, làng bol lơh ngan lơh broă sa. Bè hìu bơnhă añ, bơdìh mờ lơh kơphê den priă lơh geh pah ngai kung gam là tăc ală ồi yau bơh pơ ùr mờ kòn ùr añ dê, tàm ală nam kòp Kovid-19 ờ geh cau dan blơi, phan tàñ ờ geh cau blơi. Tŭ do pơ ùr mờ kòn ùr añ lời tŭ ru nggui tàñ ồi ngai mang nàng di tŭ dờp phan, cau dan blơi uă ngan.

Tàm Phi Liêng, dùl xã tiah sar lơgar ngài, gơ wèt kơnhoàl Đam Rông, càr Lâm Đồng geh rlau 65% làng bol kòn cau K’Ho, tơnơ̆ tŭ kòp Kovid-19 gơtùi gròi sền, Đảng ủy xã Phi Liêng neh geh Nghị quyết tơngume tam tờm zơu ròng tu tàm tiah jơi bơtiàn kòn cau dùl êt nă cau. Bơh hơ̆, broă lơh tam tờm zơu ròng tu geh lam lơh uă mờ bơtàu tơnguh. Tơngai mờ giă rơ sòn tu gơguh jơnhua, pơgap bơh 210 tus 220 rbô đông dùl kĭ, ală hìu bơnhă geh priă jền lơh geh pah dơ̆ ròng pơgap rlau 10 tơlak đông. Mò K’Líp, Phó Ƀí thư Đảng ủy xã Phi Liêng, kơnhoàl Đam Rông pà git, mut tus nam 2023, geh pơn jat tai pơlam tam zơu ròng tu tàm tiah jơi bơtiàn kòn cau dùl êt nă cau: “Bơta bơtàu tơnguh bơh broă tam zơu ròng tu dê kơnờm tàm priă jền dong kờl mờ să tờm ală hìu bơnhă lơh ngan lơh sa. Mut tus nam do, bol hi geh pơn jat tai mblàng yal, hòi jà làng bol lam lơh uă broă lơh tam zơu ròng tu. Dơ̆ 2 là pơn jờng làng bol tam bơrlŭ chi tam, tam gơl sơntìl chi tam phan ròng nàng rơhời sang sơrbì bơta mờng kwèng mìng tam tờm kơphe, ờ huan cèng wơl cồng nha lơh sa. Ờ mìng lam lơh broă lơh ròng tu mờ gam hòi jà làng bol ai lơyah ngai ròng jŏ ngai bè tam tai ală bơta chi tam lơyah ngai”.

Ồng Yât, Kwang atbồ mặt trận thôn Tuơh Ktu, xã Glar, kơnhoàl  Đăk Đoa, càr Gia Lai den pà gĭt, làng bol geh 150 hìu bơnhă, 1 rơbô 331 nă cau mờ 100% là kòn cau Banhar. Tus bồ nam 2023, làng bol gam 15 hìu bơnhă rƀah mờ hìu bơnhă ndrờm bè rƀah. Tàm tơngai pa do, kòp Kovid-19 gơlik geh kal ke, mơya bơh tàm bồ nam 2022, làng bol tàm ƀòn neh pơnđơl lơh ngan brồ guh bơtàu tơnguh lơh sa tơnơ̆ kòp dờng Kovid-19. Bơdìh mờ hơ̆, ală broă lơh geh ngan bơh Đảng, Dà lơgar, bơta dong kờl bơh gơnoar atbồ ală tiah neh di tŭ tus mờ làng bol tàm thôn den làng bol neh sơr lèt gan tơngai kal ke nàng brồ guh. Ồng Yât, đơs: Tơnơ̆ kòp dờng Kovid-19 làng bol lơh broă sa ƀuơn ngan, geh Đảng, Dà lơgar sền gròi đơng lam, dong kờl den cau lơh broă lơh geh cồng nha uă, cèng wơl bơta hờm ram, chờ hờp. Làng bol niam nùs ngan tŭ ală cau rƀah geh rài kis kal ke ờ gam uă tai, uă cau, uă hìu bơnhă neh bơtàu tơnguh lơh sa hìu bơnhă, geh rài kis hờm ram tơl làm. Dilah pơndờm mờ lài do den krơi is dùl gah,  tŭ do jơh hìu bơnhă ndrờm geh rơndeh măi lòt rê, rơndeh kông nông drơng broă lơh sa broă, lơh kơphê, lơh kòi,.. tơrgùm jơh ală phan bơh broă ròng sur, ròng iar, tam kơphê, lơh kòi den priă lơh geh uă đau, rài kis bè ờs, ờ kơlôi sơnơng bè jơgloh rƀah tai...

Cau Sơdàng tàm xã Văn Lem, kơnhoàl Đăk Tô, càr Kon Tum kung lơh geh uă cồng nha tàm broă lơh sa, ròng phan bơtàu tơnguh lơh sa. Bal mờ sơngka sền gàr bă sre lơh kòi 2 kàl nàng gàr tơl kòi phe, làng bol gam chồl pràn broă sơngka sền gàr bă kơphe, bùm blàng mờ tờm chi lơh sơnơm. Bơdìh hơ̆ tai, gam lơh jat gùng dà tam brê bơh càr dê, làng bol tàm xã neh glòm tơlir uă ngan uă ù gời tơnơ̆ uă nam lơh sa suơn sre lơh ù gơtìp klàr. Tàm pơrlòng bơtàu tơnguh lơh sa, ròng phan, uă hìu bơnhă cau Sơdàng tàm xã Văn Lem kung neh geh broă rơndap lơh he dê nàng bơtàu tơnguh lơh sa, tơnguh priă jền lơh geh, tơnguh niam rài kis. Bi A Khúc, ơm tàm ƀòn Tê Rông, xã Văn Lem, kơnhoàl Đăk Tô yal bè broă rơndap lơh bơtàu tơnguh lơh sa bơh hìu bơnhă dê, mờ kung pin dờn, kơp kơnờm tàm nam pa 2023 geh lơh geh uă cồng nha niam: “Hìu bơnhă añ geh tam tàu, tờm bạc đàn, tờm zổi mờ ròng sur sơntìl tàm do. Nam pa do, hìu bơnhă añ neh tơnhàu geh tàu mờ tac dùl dơ̆ sur hìu bơnhă dê ròng. Nam pa, añ kơp kờñ dà lơgar sền gròi tus broă blơi tàu mờ tờm bạc đàn bơh làng bol dê nàng bol hi geh priă jền lơh geh kơ̆ kơljap sùm ai hìu bơnhă in, geh priă nàng kơlôi rơcang oh kòn in bơsram tus gùng tus dà. Añ kơp kờñ nam pa, dà lơgar sền gròi uă rlau tai bè bơta chài sơngka sền gàr tờm tàu, tờm bạc đàn, tờm zổi in nàng bơtàu tơnguh lơh sa, hìu bơnhă geh rài kis wil tơl, kơ̆ kơljap rlau”.

Là kơnòm bơsram ơdŭ 12A2, Hìu bơsram Phổ thông Dân tộc Nội trú kơnhoàl Tu Mơ Rông, càr Kon Tum, gơwèt mờ oh A Bliêm, ơm tàm ƀòn Đăk Song, xã Tê Xăng, kơnhoàl Tu Mơ Rông, càr Kon Tum  nam pa 2023 geh uă ngan bơta kwơ màng. Iăt jơnau mè bèp, cau pơgru sùm 12 nam do oh A Bliêm tryang tryồng bơsram sră. Tŭ ru, kung bè ală kơnòm dềt kòn cau Sơdàng ndai sơl oh A Bliêm dong hìu bơnhă bơh broă pơs wàs hìu đam, tus broă lơh nggờc tàm mìr halà tàm ƀlàng sre. A Bliêm lơh ngan bơsram jơh ơdŭ 12 mờ geh bơsram tơnguh tai nàng geh bơta gĭt wă dong kờl mè bèp, dong kờl kòn cau Sơdàng bơtàu tơnguh lơh sa, bơtàu tơnguh rài kis. Tàm ală ngai bồ nam 2023 tơn, chờ hờp sa tềp dà lơgar tàm hìu bơnhă, A Bliêm kung gam sền wơl jơnau bơsram, jòi gĭt bè ală hìu bơsram đại học mờ oh kờp dŭ lài pơrlòng sac rơwah nàng mŭt bơsram. Nam 2023 A Bliêm sền gĭt là nam kwơ màng bơh să tờm dê mờ pal tơrgùm bơta pràn ai broă bơsram sră in. Đơs bè jơnau kơ̆p kờñ bơh he dê oh A Bliêm pà gĭt: Tàm nam 2023, añ lơh ngan bơsram sră jak ngan, geh cồng nha niam ngan, pơnđơl pràn bơsram sră nàng pơrlòng jơh bơsram kấp pe lơh geh cồng nha niam ngan rlau jơh. Añ kơ̆p kờñ làng bol tàm thôn, ƀòn tus nam pa kờñ gơboh mờ tam klăc bal, geh uă pràn kơl dang să jan mờ geh uă bơta bơtoah bơtoài. Làng bol mờ rơnàng kơnòm să tàm ƀòn pơnđơl pràn lơh ngan iăt, kơno, lùp bơsram uă bơta niam, bơta pa nàng geh uă bơta gĭt wă, gĭt tam phan mờ tam phan geh cồng nha uă, bơtàu tơnguh lơh sa hìu bơnhă. Mŭt nam pa, añ kơ̆p kờñ jơh tơl nă cau tàm gùt lơgar Việt Nam pràn kơl dang să jan, hờm ram, chờ hờp, geh uă cồng nha niam ngan tàm broă bơsram sră, lơh broă mờ lơh geh cồng nha tàm rài kis.