Ia Dom là xã tiah nhàr lơgar geh gal ngan làng bol kòn cau dùl ết nă cau bơh kơnhoàl Đức Cơ, càr Gia Lai dê. Tàm tơngai lài, tàm tŭ mờ tơnơ̆ dơ̆ sa tềp dà lơgar nam lơi kung bè hơ̆ lơm, mpồl griăp ƀòn bơh xã mờ mpồl atbồ is tàm ală thôn, ƀòn tàm xã ndrờm lòt bal mờ kwang bàng, cau ling mpồl ling sền gàr tiah nhàr lơgar lòt sền, sền gàr lơngap lơngai, rơndap tap sèng, lơngap lơngai tàm tiah nhàr lơgar. Kra ƀòn Rơ Châm Tik, cau tàm mpồl atbồ is gùng tiah nhàr jrong nhàr lơgar, ƀòn Mok Đen 1, xã Ia Dom pà gĭt, sa tềp dà lơgar gơwèt mờ làng bol sơlơ geh kwơ rlau tai tŭ bal mờ cau ling geh griăt tơlir sền gàr tiah nhàr lơgar. Kra ƀòn Rơ Châm Tik, đơs: Añ hòi jà làng bol tàm xã tiah nhàr lơgar lơh oh mi bal mờ mpồl ling sền gàr tiah nhàr lơgar. Bol añ kung pơgồp bal lơh jat gùng dà broă lơh sền gàr jrong tiah nhàr lơgar, jàu ai mpồl atbồ is in di tŭ sền gŏ ală broă ờ niam tàm tiah nhàr lơgar nàng di tŭ yal mờ mpồl ling sền gàr tiah nhàr lơgar in lơh glài mờ bơsong.

Tàm xã tiah nhàr lơgar Ea Bung, kơnhoàl Ea Súp, càr Dăk Lăk, sa tềp nam do sơlơ hô hơng ngan tŭ lơh sa bơtàu tơnguh niam, priă lơh geh bơh làng bol dê geh tơnguh uă mờ nùs nhơm tam klăc bal ling klàng làng bol sơlơ đềt mềr. Mò  Hoàng Thị Hằng, Củ tịc Mpồl Cau lơh broă sa Ea Bung pà gĭt, ală broă lơh ƀlàng sre dờng lơh kòi bơkah, ê ròng kơn rồ bơtờp sơntìl pa suơn dờng halà ròng ka thác lác lơh poăc bal mờ kwang bàng, cau ling sền gàr tiah nhàr lơgar bơto pơlam mờ dong kờl ală thôn, ƀòn lam lơh ndrờm cèng wơl cồng nha uă. Nam pa do, làng bol tàm xã neh crơng gơs mpồl lơh kòi mờ tàm bồ nam pa tơn geh crơng gơs mpồl lơh ka. Do là ală tơngume nàng làng bol tàm tiah nhàr lơgar Ea Bung in bơtàu tơnguh ală phan bơna tơrgùm, bơkah niam mờ geh cồng nha.

Mò Hoàng Thị Hằng, đơs: Ală cau ling mpồl ling sền gàr tiah nhàr lơgar rê tàm do pơlam gùng dà den hơ̆ sồng bơt bơtàu ai làng bol in ală broă lơh tam phan mờ ròng phan. Bulah mìng bơto pơlam tơl dùl thôn ết nă cau lơm, mơya rê wơl làng bol kung mblàng yal, lơh gơ rề uă, ngui bơta chài măi mok pa. Đơs bal là làng bol sền gŏ bơta lơi lơh geh cồng nha den làng bol jat lơh, lòt di gùng dà pơ lam den làng bol chờ hờp ngan.

Sa tềp nam do tus gờñ, den hìu bơnhă mò Y Phương, ơm tàm ƀòn Đăk Boi, thị trấn Đăk Glei, kơnhoàl tiah nhàr lơgar Đăk Glei, càr Kon Tum kung ờ ru ngan rlau mờ pah nam. Pa tơnhào jơh bă ù tam bùm blàng di tŭ tăc ai hìu măi lơh gơlik phan in, jơh hìu bơnhă den lơh tai broă pơs wàs hìu đam. Nam do, geh lài priă lơh geh bơh broă tăc phan lơh geh bơh suơn sre, hìu bơnhă mò tă dùl ết priă nàng sơng pa wơl hìu đam. Sền gŏ kơnòm dềt geh ào mpha pa soh tàm ngai sa tềp chờ hờp ntoăt nhơl bơh tàm hìu tus mpồng mŭt nùs nhơm hìu bơnhă mò Y Phương mho mang ngai lồi nam sơlơ ram mhŭ, chờ hờp rlau tai. Mò Y Phương chờ hờp pà gĭt, hìu bơnhă neh rcang tơl làm phan sa, phan hùc ngan là ală phan sa ờs mờng bơh kòn cau Sơdàng dê nàng wă rò sa tềp, chờ hờp nam pa.

Mò Y Phương, đơs: Tơngai rcang wă rò nam pa kung là dơ̆ hìu bơnhă tơnhào jơh kòi sre, cèng kòi rê tàm hìu. Kòi tơnhào geh pơgap bơh 70 tus 80 bào. Wă rò nam pa den hìu bơnhă añ lơh poăc sur, buh piang mhar tàm ding. Tơnơ̆ tŭ rcang jơh ală phan sa ờs mờng, duh khoai yàng dan yàng ai lơngap lơngai ai hìu bơnhă in nam pa geh uă pràn kơl dang să jan, lơh sa bơtàu tơnguh. Tơnơ̆ hơ̆, chờ hờp ngan rlau jơh là tŭ ơruh pơnu dròng cing jañ mồng, tam ya, đơs pơnđick, tơl nă cau tàm hìu bơnhă bal mờ gơ̆p ñô tơrnờm, sa ală phan sa ờs mờng.

Wă rò nam pa, nùs nhơm nam pa kung gam bềng lìu tàm gùt ală Pôs đồng ling sền gàr tiah nhàr lơgar Tây Nguyên dê sơl. Gơwèt mờ Kwang bàng, cau ling geh griăt tơlir, Pôs đồng là hìu, tiah nhàr lơgar là ƀòn lơgar tờm, sa tềp tàm Pôs đồng kung bè sa tềp tàm hìu bơnhă sơl. Bơh mpàng tê chài ngan bơh ală kwang bàng, cau ling dê, ală ƀañ mbar lơm pòng klơm niam ngan nàng drơng phan sa tàm ngai sa tềp neh rcang lài. Ală phan ngui sa ndai rcang is, geh lài tàm suơn tam biăp, sùm sàng goh, tơlir, gơs niam mờ lơh geh tơl làm jơnau kờñ drơng broă sa tềp. Thiếu tá Lương Văn Phú, Cíñ trị viên phó Pôs đồng ling sền gàr tiah nhàr lơgar Đăk Tiên, Gah đơng lam Mpồl ling sền gàr tiah nhàr lơgar càr Dăk Nông pà gĭt, mpồl ling neh lơh niam ngan broă lơh bồ tơngoh mờ kwang bàng, cau ling ndrờm iang nùs chờ hờp nam pa, wă rò sa tềp dà lơgar. Thiếu tá Lương Văn Phú, đơs: Nùs nhơm bơh ală cau ling tŭ do ndrờm chờ hờp ngan, mờ neh rcang tơl phan bơna nàng gàr tơl phan wă rò sa tềp. Ală kwang bàng, cau ling neh sền gĭt bồ tơngoh nàng lơh jat tơl kơnòl broă geh jàu.

Kung bè uă dơ̆ sa tềp ndai sơl, Sa tềp dà lơgar Qúy Mão 2023 do bơh mpồl ling sền gàr tiah nhàr lơgar ală càr tàm tiah Tây Nguyên dê wă rò sa tềp, chờ hờp nam pa, mơkung iăt kơno tơl ală bơta gơlik geh bơh tiah nhàr lơgar dê, rcang lài lòt lơh kơnòl broă. Sơlơ mờr tus tơngai sa tềp den broă lơh lòt sền, gròi sền bơh ală pôs đồng ling sền gàr tiah nhàr lơgar dê sơlơ geh lơh ngan lam lơh jat. Ală kơnòl broă sền gàr gơnoar tờm kung geh lơh sùm mờ pơn jat sùm. Khà mpồl ling bơh ală Pôs đồng dê sùm rcang lài ơm gak mờ rcang lài lơh ală kơnòl broă geh jàu. Broă lòt sền, gròi sền cau, rơndeh rơndồ lik mŭt tàm tiah nhàr lơgar geh lơh niam, nàng kờñ pơgồp bơnah tàm broă atbồ, sền gàr kơ̆ kơljap gùng tiah nhàr lơgar, jrong nhàr lơgar mờ gơnoar tờm tiah nhàr lơgar bơh dà lơgar dê. Thượng tá Phạm Đức Khá, Cíñ trị viên Pôs đồng ling sền gàr tiah nhàr lơgar mpồng tiah nhàr lơgar Đăk Ruê, Mpồl ling sền gàr tiah nhàr lơgar Dăk Lăk pà gĭt: Đảng uỷ, Kwang bàng đơng lam mpồl ling bol añ neh geh Nghị quyết đơng lam, Đơng lam mpồl ling neh geh broă rơndap lơh gàr tơl khà ling ơm gak, rcang lài tam lơh, tam pà kwang bàng, cau ling tus bal ală mpồl, anih ơm gak tàm tiah nhàr lơgar, ngan là ală tiah tờm. Nàng lơh mbè lơi tàm tơngai sa tềp pal tơrgùm uă ngan rlau jơh, gàr niam ai tiah nhàr lơgar in geh bơta lơngap lơngai. Di dơ̆ nam pa, dan pơyoa jơnau gờm chờ tus làng bol jơh gùt lơgar geh dùl dơ̆ sa tềp bơtòm tơrgùm, tam klăc mờ chờ hờp. Gơwèt mờ bol añ- ală cau ling sền gàr tiah nhàr lơgar dan hơ geh lơh sir niam ngan kơnòl broă, tam klăc bal, ià kơ̆ ngkơr phàu sền gàr kơ̆ kơljap tiah nhàr lơgar bơh Dà lơgar dê.

Tiah Tây Nguyên geh 586 kơi sồ gùng tiah nhàr lơgar, lòt gan 32 xã tiah nhàr lơgar, gơwèt 13 kơnhoàl bơh 4 càr, tàm hơ̆ geh: Kon Tum, Gia Lai, Dăk Lăk mờ Dăk Nông. Dùl nam pa neh rê tai, bơta pơnđơl pràn lơh ngan, rcang lài tàm broă lơh jat kơnòl broă bơh ală kwang bàng, cau ling griăt tơlir neh mờ gam pơgồp bơnah kwơ màng nàng gàr kơ̆ bơta kơ̆ kơljap, rơndap tap sèng, lơngap lơngai mpồl bơtiàn tàm tiah nhàr lơgar. Ngan là tàm tơngai sa tềp do, bơta kơ̆ kơljap bơh ală bi dê neh cèng tus bơta ring lơngai nàng làng bol in wă rò sa tềp dà lơgar.