VOV4.K’ho- Sơlơ mờr tus ngai sa tềp bơhiàn dà lơgar dê mờ bal mờ ală kal ke tŭ kòp Kovid-19 lơh gơrềng tus cau lơh broă jŏ jòng sùm tàm tơngai do, den ndrờm bè sơlơ lơh khi ƀươn ngan gơtìp “tơmŭt tàm ală jơnau pơrlồm” tàm internet, jà jòi priă bơh ală phan ngui tàm internet, halà rwah cau lơh broă tàm dơ̆ sa tềp...Tơngai rềp ndo, uă ngan dơ̆ lơh pơrlồm geh mat kă bro phan, halà cih jơnau pơyua tus điện thoại bơh cau ngui dê, jà jòi broă lơh mờ priă nhai uă ngan, jòi priă tàm hìu...Tŭ cau ngui mìng kờñ klick tàm ală gùng link pơyua tus, halà crăp ală phan ngui tàm internet jòi priă mờ cau pơrlồm neh pơyua tus den geh gơtìp pơndờm pơn jồ tus ală pang web pơrlồm, digơlan gơtìp sa kơñau priă jền bơh cau ngui dê.

 Jơnau cih pơyua geh mat phan kă bro geh pơyua tus cau ngui in tàm tơngai rềp ndo, sùm geh tơngume yal tơngkah lài cau ngui mờ geh bal dùl gùng link, nàng cau ngui in click tàm gùng link do. Bơta pal sền gròi ngan là bulah là jơnau cih pơyua geh mat phan kă bro, mơya tàm bơta geh ngan den hơ̆ sùm là jơnau cih pơyua pơrlồm muh mat lơm, mờ ờ dùl êt nă cau ngui neh gơtìp roh jơnau yal tơngĭt tài khoản, cau dùl nă să is tŭ click tàm ală gùng link pơn jăt tai. Jơnau yal bơh dùl nă cau năc dê: Añ dờp geh jơnau cih pơyua yal tơngkah lài gam ngui sa tàm lơgar ndai, dilah ờ di là añ gam tơm priă den pờ tàm gùng link bơh ngân hàng hơ̆ dê, nàng sang tĕ broă tơm priă. Añ tồn lah ngan, den tàng lơh jăt bal mờ tơnơ̆ hơ̆ den ờ gơtùi mŭt tai tàm tài khoản añ dê. Kung bơtuah đau sơl là tài khoản hơ̆ añ ngui tai jơnau ndơp ndơr OTP, dilah ờ den là neh roh jơh priă jền. Tơnơ̆ hơ̆, añ gam pal tus tàm ngân hàng nàng lơh wơl jơnau ndơp ndơr mờ sang jơh ală broă tơm priă ờ di bơh añ lơh.

Uă ngan broă lơh pơrlồm krơi is, ngai sơlơ rơlăc rơliang ngan rlau gam geh ală cau pơrlồm jòi tơl ală broă nàng pơyua tus cau ngui in, bơh cih jơnau pơyua tàm điện thoại, cih jơnau pơyua tàm zalo, viber, halà ngkoàk tàm ală internet mpồl bơtiàn. Tŭ do, ală ngân hàng ndrờm bơto pơlam cau năc pal crăp tai jơnau ndơp ndơr dùl dơ̆ OTP mờ jơnau cih pơyua sms, halà jơnau ndơp ndơr ngui dùl dơ̆ Smart OTP tàm phan ngui bơh ngân hàng dê. Den tàng bè hơ̆, tàm khăt ală jơnau lơi, cau ngui tŭ dờp geh jơnau cih pơyua yal bơh ngân hàng dê, dilah geh pơn jăt bal gùng link lơi hơ̆, den là ờ gŏ di click tàm hơ̆. Dilah geh khăt dùl bơta pin wil wơl lơi ndai, den cau ngui pal hòi điện thoại tus gùng che is bơh ngân hàng hơ̆ dê. Cau lơh tìs internet gam geh uă ngan broă lơh pơrlồm cau ngui, tàm hơ̆ bol khi sền gròi uă ngan tus broă ai jơnau yal tơngĭt cau dùl nă să is dê, sồ điện thoại, sồ sră kim ta, sồ tài khoản ngân hàng. Do là ală jơnau yal kwơmàng, mờ cau lơh tìs internet sùm sơmờm, nàng pơhìn cau ngui, bè jơnau mblàng sền bơh cau cah rña là ồng Bùi Sinh Quyền dê, lơh broă tàm Mpồl Cau cah rña ƀòn dờng Hà Nội: Tàm bơta geh ngan, bol iơh sơmờm măy mok yal tơngĭt jơnau, sơmờm bơta lơbơn lơhơ nùs bơh làng bol dê mờ khi lơh di tàm nùs nhơm mờ mìng geh anih lơh broă sền gàr adat boh lam den hơ̆ sồng geh pơhìn làng bol. Tài bơh bol iơh sơmờm muh mat anih lơh broă sền gàr adat boh lam dê, đơs là tàm anih lơh broă lùp khàu lơi hơ̆ halà tàm viện kiểm sát ñân zân lơi hơ̆, halà anih cah rña, den bơta pơhìn rơngòt ngan hơ̆ den hơ̆ sồng pơhìn bè nùs nhơm làng bol dê. Bè hơ̆ là tŭ hơ̆ cau gơtìp rơngòt, gơtìp kwi kwơ tàm broă iăt kơno jơnau yal, gơtìp pơhìn den cau geh lơh jăt jơnau sồr bơh bol lơh tìs dê.

Broă lơh gơtìp cau gĭt jơnau yal, jơnau yal tơngĭt cau dùl nă să is halà pơrlồm tàm internet gam gơlam tus uă bơta gơrềng ờ niam, tŭ ală jơnau yal ờ niam mhar gơrềng, sră nggal gah lơh sơnơm...gơtìp cau lơh tìs kơñau geh mờ jòi broă khuă jơh mờ bơta ờ niam ngan nàng jòi sa kơñau priă. Ală gùng link pơn jăt bal pơyua tus cau ngui tàm ală jơnau cih pơyua, email, halà tàm internet mpồl bơtiàn, uă tŭ gam geh jơnau ờ niam ngan. Den tàng bè hơ̆, mìng dilah neh rlau click tàm ală gùng link do bulah cau ngui ờ gơtìp pơrlồm, roh priă tơn den digơlan gơtìp cau crăp jơnau ờ niam, mờ ờ gŏ gĭt. Cau lơh tìs internet sùm sơmờm ală bơta kòp pa, bè tơngai rềp ndo là kòp Kovid-19 nàng cau ngui in pờ sền mờ pờ tàm gùng link geh jơnau ờ niam jòi sa kơñau priă geh pơyua tus, den khi geh ờ gam broă lơi ndai tai là pal tơm priă ai cau lơh tìs internet in.

Pa do, neh geh 2 tơlak nă cau năc dùl nă să is, geh muh mat, email, sồ điện thoại, mat pờ mŭt, măt kĭ mờ sồ...uă ngan là bơh cau ngui ơm tàm lơgar he dê tŭ mŭt bal tàm Onus neh gơtìp jà tăc. Do là phan ngui bơcri priă kă bro priă jền, dùl tàm ală phan ngui jòi priă tàm internet geh geh ngui uă ngan tàm tơngai rềp ndo mờ kal ke ngan chài đal gĭt geh phan ngui lơi là phan ngui geh ai gơnoar lơh mờ phan ngui lơi là phan ngui pơrlồm. Pơnyơu bè jơnau yal bơh bi Hoàng Văn Tùng dê là cau neh geh tŭ càn priă tàm dùl phan ngui tàm internet geh priă cồng tơn chơ̆t cau tơn, bulah ờ ngui phan ngui do tai mơya kung gam sùm dờp geh dùl ròt jơnau ngkoàk càn priă tàm internet mpồl bơtiàn, jơnau cih pơyua sms, geh bal tŭ pờ tàm web kung geh bơto pơlam crăp phan ngui ai càn priă sơl. Bi Hoàng Văn Tùng yal: Añ kung gam sùm dờp geh ală jơnau cih pơyua mờ ală gah phan ngui cau pơyua tus, nàng dong kờl càn priă. Añ kung ờ chài ngan đal git geh jơnau cih pơyua lơi là ngan, jơnau cih pơyua lơi là đah cau ai càn priă sa priă cồng uă. Dơ̆ lài, añ càn 10 tơlak đong tàm 2 nhai, den añ tơm sùm hơ̆ sồng jơh dồs, mờ cồng gơ sa tus bàr, pe dơ̆ tơn, den tàng là tŭ do añ kung rơngòt ngan phan ngui do.

Kụk ờdo ờdă yal tơngĭt jơnau, Ƀộ Thông tin mờ Truyền thông kung geh uă jơnau yal tơngkah lài bè ală jơnau pơhìn lơh aniai internet uă ngan tài bơh ală bơta ờ hềt niam pa. Tài bơh kờp dŭ geh tus 16% tàm khà 68 tơlak nă cau ngui internet neh pờ tàm ală pang web pơrlồm, ờ niam ngan tàm dùl nhai den bal mờ broă roh jơh jơnau yal tơngĭt să tờm dê, cau ngui gam digơlan gơtìp pơrlồm tàm internet, roh priă mờ roh bơta pin dờn tàm anih sồ. Ală bơta lòng bè ờdo ờdă yal tơngĭt jơnau geh pơn jăt tai geh uă, lơh cau ngui ƀươn ngan gơtìp cau pơrlồm bè jơnau đơs bơh ồng Nguyễn Thành Phúc dê là Kwang ătbồ Kụk Ờdo ờdă yal tơngĭt jơnau, Ƀộ Thông tin mờ Truyền thông: Gơtìp cau gĭt jơnau yal să tờm dê là tài bơh cau tờm ală jơnau yal tơngĭt ờ gŏ kơrhia, ƀươn ƀoài ngan tàm broă yal tơngĭt jơnau să tờm dê. Jơnau cih bè broă sền gàr jơnau yal tơngĭt să tờm bơh Việt Nam dê den neh geh, mơya ờ hềt tơl loh làng. Broă dờng dơ̆ bàr, hơ̆ là pơrlồm bơh tàm internet. Bơh jăt sền bơh Kụk Ờdo ờdă yal tơngĭt jơnau dê den neh geh rlau 1 tơlak nă cau Việt Nam, hơ̆ là pơgăp 16% cau ngui internet tàm Việt Nam pờ tus ală pang web pơrlồm, pang web ờ niam ngan. Ală broă lơh pơrlồm ngai sơlơ rơlăc rơliang ngan mờ cau ngui ƀươn ngan gơtìp pơrlồm. Tàm nam 2021, dunia geh 2 tơlak pang web pơrlồm, den Việt Nam neh geh tus 816 website pơrlồm muh mat ngân hàng.               

            Cau cih Ƀan Thời sự- Cau mblàng Lơ Mu K’Yến