Lòt gan sèng lŭ vôi ntàu song jơnhoa ngan, lòt gan ƀlàng sre Rục Làn, ƀòn cau Rục dê rơhời mpờl gŏ bal mờ ală hìu pa lơh, rơkàng tìm mờ kĭa pa pơrhê ngan. Cau Rục ơm kis tơrgùm bal tàm 3 ƀòn Mò O Ồ Ồ, Yên Hợp mờ ƀòn Ón, sàh Thượng Hoá, kơnhoàl Minh Hoá, càr Quảng Bình.

Là rơnàng cau Rục dơ̆ 2 tơnơ̆ tŭ lik bơh trồm lŭ mờ rơ̆p mìng pa 24 sơnam lơm mơya bi Cao Xuân Long neh geh pin dờn pồ lơh Ƀí thư Ci ƀộ, Lam bồ ƀòn mơkung là Lam bồ Mpồl Lơh broă mặt trận ƀòn Mò O Ồ Ồ, sàh Thượng Hoá, kơnhoàl Minh Hoá. Tus tŭ do, Long neh rlau 4 nam lơh gơnoar broă “cau lam bồ” bơh ƀòn lơgar dê, ala măt bơta kơ̆p kờñ mờ bơta pràn brồ guh lơh tờm rài kis bơh làng bol kòn cau Rục dê.

Long geh mè bèp ròng siam ai lòt bơsram, bơsram jơh 3 kâp, bi pơn jăt tai đềt mềr mờ ƀòn lơgar ala tài lòt ngài nàng jòi broă lơh broă sa. Bi tus bal jơh nùs ală broă lơh ƀòn lơgar dê. Bơh hơ̆, bi geh ală rơnàng cau kra cau Rục pin dờn pồ rwah là cau lòt lài, tề lam ală cau Rục kis tàm ƀòn Mò O Ồ Ồ pơn jăt tai brồ guh, jòi gùng klàs bơh rƀah. Bi Cao Xuân Long pà gĭt, ƀòn tŭ do geh 80 hìu bal mờ rlau 300 nă làng bol cau Rục ơm kis.

“Lài do là bòl glar kal ke ngan, làng bol lòt brê jòi phan brê cèng rê tăc jòi priă. Tŭ do, rài kis ờ huan bòl glar rlau. Jơnau bơsram sră lài do là kal ke ngan, dồ êt nă ngan oh kòn geh lòt bơsram tus ơdŭ 12, mơya tŭ do neh krơi neh geh oh bơsram tus đại họk, tơnơ̆ do ală oh geh rê wơl hờ ƀòn tờm bơto kơnòm, tă pơgồp dà kơlhề den rơ̆p mblàng yal, dong làng bol geh uă rlau den rài kis cau Rục dê sơlơ bơtàu tơngguh, rơhời lòt guh rlau tai”.

Ală cau kra ƀòn kòn cau Rục pà gĭt, rài kis cau Rục sùm ơm kis tàm trồm hăt hal, tềng ală brong chi, rơkàng lŭ hăt hal halà lơh sàl tềng hơđơm jơng bơnơm, tiah geh dà rục (dà tàm bơnơm lŭ vôi halà tàm dơlam ù) gơ hòr bơdìh. Tài bè hơ̆, den tàng ală jơi bơtiàn ndai neh sơnđan ai khi in măt “Rục”. Rài kis cau Rục dê ơm cah is jơh lơm mờ dunia đah bơdìh, jơh ală ndrờm kơnờm jơh lơm tàm brê bơnơm geh is, geh tŭ geh uă jơnau ơm kis bơh cau rài yau dê. Cau Rục lời sŏ jòng tus bŭt, ờ soh àu mpha, mìng ndơl să mờ ală pang kơmhò chi ƀarah ƀarài lơm. Cau Rục ngui chah lòng lơh tềl mŭt tàm mpồng trồm nàng cau ndai in gĭt trồm geh cau, pah ngai khi tờ bùm tung bùm brê, ƀòk chi ñuk, jòi pañ dồ halà kŭp ka bŭt kuăt tềng croh dà nàng sa. Tàm ală dơ̆ lòt ting jŏ ngai, cau Rục ìs rañ phan nàng ngui tơnơ̆ do, ai ting rềp trồm den buh puăc sa tơn.

65 nam rê hờ lài, cau Rục rê ơm kis kơ̆ tàm gùl ală thòng ring, ờ gam |drim lik bơh trồm, mang mŭt wơl tàm trồm” bè lài do tai mờ sơnđờm bơ̆t bơtàu ƀòn lơgar. Tus tŭ do, rài kis, bơta mờng sơning bơh làng bol dê neh geh uă tam gơl. Tàm gùng lòt 65 nam hơ̆, cau Rục neh lơh geh ală broă crih crài ngan bè bơta tam gơl să brồ guh tàm tiah thòng Rục Làn. Ală gùng lòt geh lơh mờ ƀê tông song niam lòt tơn bơh tô ƀòn tus lồi ƀòn, 2 gah gùng geh ală jrong đèng àng sơrdah ngan. Ồng Cao Trung Trực, cau geh bơngă pin dờn tàm ƀòn Mò O Ồ Ồ, sàh Thượng Hoá, kơnhoàl Minh Hoá đơs là, cau Rục tŭ do ờ gam bơsram broă chài tam kòi, tam bùm tai mờ neh lòt jòt, lùp bơsram ală broă tơrlòng lơh sa lơh pas.

“Tŭ do ƀươn ƀoài uă ngan, geh ồs đèng gùng hìu bơsram hìu sơnơm, geh pôs ling sền gàr tiah nhàr lơgar lơh broă tàm ù tiah do, geh Kwang àng ngan ngồn rê hờ ƀòn, làng bol ƀòn lơgar lơh sa niam ngan ƀươn ƀoài ngan. Làng bol bal mờ gơ̆p tam klăc, tàm dong kờl bal gơ̆p brồ guh. Kơnờm Đảng, Cíñ phủ, gơnoar ătbồ kâp sàh lam sồr, dong kờl làng bol uă ngan”.

Sơrlèt rlau gĭt nđờ jơ̆t nam ơm kis gơrờm bal mờ mpồl bơtiàn, dơ̆ sơnrờp geh dồ nă cau kòn bơh làng bol Rục dê pơrlòng gơkờn đại họk. Hơ̆ là ùr kơnòm bơsram Cao Thị Lệ Hằng, 19 sơnam ơm tàm ƀòn Mò O Ồ Ồ, sàh Thượng Hoá, kơnhoàl Minh Hoá, rơnàng cau dơ̆ 2 bơh cau Rục dê tơnơ̆ tŭ lik bơh trồm lŭ. Cồng nha lơh geh bơh Lệ Hằng dê bè dồ tềl lời wơl klŏ ngan tàm ală tŭ bơtàu tơngguh bơh jơi bơtiàn Rục dê. Hằng là cau kòn dơ̆ 6 tàm hìu bơnhă geh tus 8 nă oh mi. Bèp chơ̆t tŭ Hằng rơ̆p pa 2 nam lơ̆p, dồ nă mè bòl glar kal ke ngan mờ sre mìr, kòn rơpu, kòn kơnrồ nàng ròng ală kòn sa mờ bơsram. Hằng geh Pôs đồng ling Sền gàr tiah nhàr lơgar Cà Xèng, Cau ling Sền gàr tiah nhàr lơgar càr Quảng Bình lơh pôs đồng tàm ù tiah do dờp lơh “kòn ròng” tàm broă lơh “Yờ jơng oh lòt bơsram”. Tŭ do, Hằng gam bơsram gah lơh pơgru, nam dơ̆ 2 tàm hìu bơsram Đại họk Quảng Bình. Pa do, Hằng là cau ala măt bơh càr Quảng Bình dê lòt Pơrjum dờng cau ala măt gùt lơgar Mpồl Cau bơsram dờng Việt Nam dơ̆ XI. Cao Thị Lệ Hằng yal, bơh dềt oh neh kờñ ngan lòt tus klờng nàng geh bơtê đơs crih bơtê tam ya, bơsram akhar, sền is sră bulah pal lòt jơng gùng ngài ngan.

“Mŭt tàm hìu bơsram Đại họk là bơta kơ̆p kờñ bơh oh dê bulah đah đăp kung gam sơl uă ngan kal ke bè kal ke tàm broă wă wờng jơnau gĭt wă tài bơh oh wă wờng jơnau bơto gam lơyài sơl, lơh sa hìu bơnhă dê kung kal ke mơya geh bơta dong kờl bơh Dà lơgar dê, oh gĭt nền lơh ngan lòt bơsram, pơnđơl jơh pràn nàng tơnơ̆ do gơtùi dong kờl hìu bơnhă, tă pơgồp dà kơlhề ai mpồl bơtiàn mờ ƀòn lơgar he dê in”.

Tồn lah dơ̆ hòi jà rê ơm kis lơh sa kơ̆ dồ bă tiah bơh 65 nam lài dê rơ̆p pờ tơlik rài kis pa ai Rục in. Mơya, tam lơh sò tơm thàm phà lơh aniai bơh bol sò tơm Mỹ dê ală alai ir, dà lơgar tơnơ̆ rài tam lơh kal ke ngan mờ dơ̆ kòp rang nam 1989 neh ai tĕ màng kis bơh uă cau Rục dê, bơta jơgloh bơta rƀah gơ lòt jăt sùm. Mờ cau Rục lồi dŭt pal wơl rê wơl hờ trồm lŭ. Dơ̆ hòi jà cau Rục wơl rê wơl mờ mpồl bơtiàn dơ̆ 2 là dồ broă lơh geh crih crài ngan bơh kâp ủy, gơnoar ătbồ tiah do dê mờ mpồl Cau ling Sền gàr tiah nhàr lơgar dê. Tŭ ƀlàng sre kòi sơnđờm bơñà bring tàm gùl thòng Rục Làn, cau Rục hơ̆ sồng gŏ geh rài kis hờm ram. Tơnơ̆ rlau 10 nam lơh jăt, broă lơh ai kòi sre rê mờ làng bol Rục bơh mpồl ling Sền gàr tiah nhàr lơgar dê lam lơh neh cèng tus uă tam gơl crih crài ngan. Bơh ală lŏ sre bơh sơnrờp, tus tŭ do làng bol Rục gam geh rlau 5 lồ kòi sre, 5 lồ tơngời, gơtùi rơcăng is geh phan sa geh gar.

Trung tá ồng Hoàng Công Hùng, Lam bồ Pôs đồng Ling Sền gàr tiah nhàr lơgar Cà Xèng, Cau ling Sền gàr tiah nhàr lơgar càr Quảng Bình pà gĭt, rơnàng cau Rục tŭ do ờ mìng gĭt lơh kòi sre lơm mờ uă cau gam gĭt lèng càn priă tam brê, bơtàu tơngguh ròng phan jăt broă lơh tơrlòng lài wàng ròng hìu bơnhă nàng lơh pas. Kơnờm bơh hơ̆, uă hìu bơnhă neh blơi geh rơndeh măy, ti vi, bơtàu tơngguh uă rài kis, geh tơl bơta ai oh kòn in lòt bơsram tus gùng tus dà.

“Gơnoar ătbồ ală kâp, pôs đồng sền gàr tiah nhàr lơgar Cà Xèng neh dong kờl làng bol lơh hìu, dong kờl broă lơh broă sa bơh chờm. Is ồn ală nam rềp ndo, rài kis làng bol dê, muh măt ƀòn tờm dê neh tam gơl uă ngan bơh bơhiàn mờng kwèng ơm kis bơtàu tơngguh tus rài kis, bồ tơngoh gĭt wă ngai sơlơ geh tơngguh tai, rài kis kơ̆ kơl jăp làng bol ƀòn lơgar bơtàu tơngguh niam bơnĕ rlau”.

Gùng lòt 65 nam lik bơh trồm lŭ, kis gơrờm bal mờ mpồl bơtiàn bơh cau Rục dê neh gơgơs dùl broă lơh geh crih crài ngan. Ngai do, tềng jơng sèng bơnơm lŭ vôi Phong Nha- Kẻ Bàng, tàm tiah thòng Rục Làn, cau Rục neh bơ̆t bơtàu ƀòn lơgar hờm ram. Ală rơnàng oh kòn cau Rục gam cih tai broă lơh geh crih brài bơh bơta lơh ngan bơsram sră, brồ guh lơh pas. Tàm gùng lòt tus ƀòn lơgar bơh làng bol Rục- Minh Hoá, càr Quảng Bình dê, nùs nhơm kàl prang sơnam pa neh rê tus bềng lìu. Gùng lòt 65 sơnam bơh kis tàm trồm lŭ tus bơ̆t bơtàu ƀòn lơgar hờm ram neh gơgơs ngan ngồn.