Sa tềp do, hìu bơnhă 4 rơnàng cau bơh mò H’Náp Niê dê tìp măt bal chờ hờp tàm hìu rơng lơh mờ dơm chi kwơ pa ngan, tàm ƀòn Kplang, sàh Tân Tiến, kơnhoàl Krông Păk, càr Dăk Lăk. Bơnah uă phan ngui lơh hìu là dơm chi muồng jù mpồl 1 geh tam tềng đàr bă kơphê. Tŭ do sươn neh jơh sơnam tơnhàu, làng bol kơl dơm chi lơh hìu mờ tam pa wơl sươn chi. Ai priă apah cau lơh hìu là priă Dà lơgar dê tơm bơtơl wơl tŭ hìu bơnhă lời wơl 2 sàu ù sầu riêng ai Rơndăp broă lơh Gùng rơndeh lòt mhar Khánh Hoà- Buôn Ma Thuột in. Gùng rơndeh lòt mhar tŭ do gam geh lơh mhar ngan, dồ bơnah là kơnờm bơh làng bol jơh nùs lơh jăt broă dong kờl bơh Dà lơgar dê. Mò H’Náp kung gơlơh chờ hờp mờ gơlơh rà măt ngan tài tàm hơ̆ geh tă pơgồp bơh hìu bơnhă he dê: “Hìu añ là 1 anih gùng rơndeh lòt mhar bơh dà lơgar dê lòt gan, dà lơgar ai ntrờn tus tiah ndai den tàng bol hi ntrờn. Kwang bàng tus hòi jà, lam sồr, mblàng yal jơh nùs jơh tồr ngan, bol hi gĭt là lơh gùng rơndeh lòt mhar ai jơh tơl nă cau in, den tàng bol hi dồ nùs bal mờ ntrờn tus ndo tài bơh dà lơgar kung là bơh jơh ală bol he dê sơl. Tơnơ̆ tŭ geh gùng rơndeh lòt mhar, bol hi kung kơ̆p kờñ dà lơgar ai tai uă bơta nàng ai bol hi in lơh sa bơtàu tơngguh rlau”.

Ală broă dong kờl bơh Dà lơgar dê geh lơh jăt niam, dong ală rơndăp broă lơh dờng tàm Tây Nguyên geh lam lơh mhar, dong broă sền gròi ai ală hìu rƀah in kung lơh geh cồng nha bềng bơta niam ngan sơl, ngan là broă lơh hìu pà hìu rƀah in. Ală jơnau neh lơh nền bơh Ƀộ Kwang àng dê, lơh 1 rbô 200 nơm hìu pà hìu rƀah, hìu pa jơh rƀah tàm càr Dăk Lăk in neh geh lơh sir mìng tàm 3 nhai bơh nam 2024 dê lơm, dong 1 rbô 200 hìu lơh geh jơnau mpau kơ̆p kờñ sùm geh hìu ơm kơ̆ kơnhăp. Broă lơh tơn jơh hìu ing tàm ală càr: Lâm Đồng, Dăk Nông, Gia Lai kung lơh geh ală cồng nha niam ngan sơl, tŭ tàm nam neh lời bơh 40 tơmàn đong tus mờr 90 tơmàn đong ai broă lơh do in mờ neh lơh geh gĭt nđờ rbô nơm hìu. Bi Ksor Plen ơm tàm sàh Ia Hiao, kơnhoàl Phú Thiện, càr Gia Lai yal, geh hìu pa dong hìu bơnhă ờ gam pal kong mờ ală mang ờ lơhă bĭc tài bơh mìu jrah, càl khồm mrềt ngan. Ùr bơklau bi chờ hờp ngan mờ kơ̆ nùs pin dờn tàm dồ nam pa ƀươn ƀoài nàng brồ guh klàs rƀah: “Hìu bơnhă añ geh hìu pa, tus ndo ơm là tơngai mìu kung gam ờ gŏ geh chi lơi sơl. Bàr nă ùr bơklau añ ndrờm kong bòl glar kal ke lòt lơh broă. Tŭ do añ neh geh hìu rao, añ kong bòl glar kal ke tai là he klàs rƀah gơ dê”.

Tàm Tây Nguyên, broă dong kờl bơh Dà lơgar dê gam geh lam lơh tơl làm ngan, dong lơh geh ală rơndăp broă lơh dờng, lơh geh bơta bơtàu tơngguh mhar, kơ̆ kơl jăp bơh jơh gùt tiah do dê, mơkung bơsong geh broă sền gàr rài kis mpồl bơtiàn, yờ dong hìu rƀah brồ guh. Bal mờ hơ̆, ală broă dong kờl bè dong kờl bơto pơlam broă lơh sa sươn sre neh mờ gam dong làng bol lơh broă sa Tây Nguyên dê jăt ngui niam jak chài măy mŏk, sơntìl pa tàm lơh sa mờ geh cồng nha ngan tàm broă lơh sa sươn sre. Uă hìu làng bol lơh broă sa neh lơh geh priă jền rơhiang tơlak tus gĭt nđờ tơmàn đong pah nam. Tơn jơh nam 2024, wă rò nam 2025, bi Y Sanh Niê ơm tàm sàh Ea Yông, kơnhoàl Krông Păk, càr Dăk Lăk dê pà gĭt nam sơnrờp sươn chi tam tàm bơrlŭ bal sầu riêng mờ kơphê bơh hìu bơnhă dê geh ai sa, neh cèng wơl priă cồng niam ngan: “Nam do, hìu bơnhă hơ̆ sồng lơh geh priă jền tờm, mờ bè nam lài mìng là bơcri priă lơm. Dilah kờp jơh priă tă lơh, sơnơm tơm ba, ngan digơlan gam geh 500 tơlak halà 600 tơlak kàr hơ̆ gơ”.    

Tây Nguyên là dùl tàm ală tiah broă lơh sa sươn sre tờm ngan bơh jơh gùt lơgar dê, cèng wơl pơgăp 7 tơmàn dolar Mỹ priă geh bơh tăc phan mờ lơgar ndai nam 2024. Kơnờm ală broă dong kờl dờng bơh Dà lơgar dê, Tây Nguyên tŭ do ờ mìng geh phan lơh geh bơh sươn sre lơm. Broă lơh tơl sàh dồ phan bơna geh lơh pràn, kă bro phan điện tử geh làm bă tiah, cèng tus uă tŭ niam sơnđờm mŭt lơh broă tam gơl pa bơceh lơh. Uă làng bol tàm ală ƀòn lơgar mùl mìng kwèng lơh mìr lơh sươn lơm, tăc phan bơna ờ hềt lơh niam, tŭ do gơgơs là ală cau lơh gơlik phan, geh phan bơna OCOP 3 sơrmañ, 4 sơrmañ, tăc uă làm gùt lơgar. Bi Nay H’Toh ơm tàm sàh Ia Rtô, ƀòn drà dờng Ayun Pa, càr Gia Lai yal bơta chờ hờp tŭ phan bơna OCOP “tơrnờm yang Jrai” bơh bi dê geh priă kă bro niam ngan: “Tŭ geh OCOP 3 sơrmañ bơh ƀòn drà dờng dê den gơ là ƀươn ƀoài ngan, uă năc jòi tus. Tŭ geh OCOP năc blơi phan khi jòi tus uă rlau bàr dơ̆, năc krơi là uă ngan, geh năc Hà Nội, ƀòn dờng Hồ Chí Minh. He kung lơh sră pơrgon mờ shipper sơl, he dăp phan sir he hòi khi hơ̆ sồng lòt pơyua gời gơ”.

Nam 2024 neh jơh, cau rƀah kơnhoàl ù tiah Tây Nguyên pơn jăt tai dờp rò jơnau yal chờ hờp bè broă dong kờl, tŭ Thủ tướng Cíñ phủ ai lơh jăt Jơnau sồr sồ 42 bè broă lơh mhar lam lơh tơn jơh hìu ing, hìu ồm sèt ñhăt dà mìu tàm ù tiah jơh gùt lơgar dê. Lài hơ̆, tơn jơh broă lơh jơnau kờñ dà lơgar bơtàu tơngguh lơh sa- mpồl bơtiàn tiah Làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau mờ Tiah kơh bơnơm tiah Tàm gùl lơgar mờ Tây Nguyên, Phó Thủ tướng ồng Nguyễn Hoà Bình neh geh jơnau sồr lơh loh làng bè tă bơsong ală bơta gơkòl nàng broă lơh do lơh geh cồng nha niam rlau tai tàm tơngai tus: “Bol he neh lơh geh uă broă mơya kung gam rơ̆ ru ngan sơl, den tàng tơngai tơnơ̆ pal rơndăp nền geh gùng lòt, ală broă lơh ngan ngồn. Pal rơndăp wơl, tơnggume ală rơndăp broă lơh bơnah mờ priă bơh broă lơh dê, nàng bơh hơ̆ lơh jăt jơnau đơs sồr lơh bơh Tổng Ƀí thư ồng Tô Lâm dê là tă bơsong ală anih gơkòl, nàng ai ală rơndăp broă lơh, ală priă jền mŭt tàm rài lơh sa”.

Nam 2025 gam pờ tơlik bal mờ uă kơ̆p gơn bơh kơnhoàl ù tiah Tây Nguyên dê tŭ uă adăt pa geh ai lơh jăt, tă bơsong ală bơta gơ rềt gơkòl bè ngui ù, brê, phan kwơ tàm ù. Mờ ală bơta ƀươn ƀoài do, càr Dăk Nông rơ̆p lơh mhar geh lơh sa mờ măy mŏk Alumin- Trà, jơh gùt Tây Nguyên rơ̆p bơtàu tơngguh geh lòt nhơl broă brê bơnơm. Is ồn, bơh bồ nam tơn, tàm dơ̆ lòt còp mờ lơh broă tàm càr Gia Lai, Tổng Ƀí thư ồng Tô Lâm neh yal neh sồr Cíñ phủ sền swì ring bal lam lơh gờñ Gùng rơndeh lòt mhar Pleiku- Quy Nhơn nàng tàm tơrbŏ niam gùng lòt lơh sa đah Tô Tây Nguyên mờ dà lềng. Broă lơh sa sươn sre kơ̆ kơl jăp, gùng lòt rê ƀươn soh, gùng dà broă lơh broă dong kờl ngai sơlơ ƀươn ƀoài…Tây Nguyên bềng bơta pin dờn mŭt tàm nam pa, tơngai bơtàu tơngguh pa.