Bồ nam 1945, Tam lơh ală lơgar dunia dơ̆ bàr mŭt tàm tŭ tơngai tơn jơh. Ngai 12/3/1945, Đảng Dà lơgar ai lơh jăt Jơnau sồr pal lơh “Ñờk – Tây tam cuh gơ̆p – mờ broă lơh bol he dê”, đơs nền: “Do là tŭ jiơ niam nàng làng bol he ñă ntàu bal ai geh lơngăp lơngai is”.

Bơh gùl nam 1945, tơngai pràn ngan rlau jơh tam dră mờ lơgar Ñờk dong tă dà lơgar gơrề uă, srơh tam lơh chính trị pơgồp bal mờ tam dră phàu crong, ñă ntàu tam lơh tơl bơnah geh lơh pràn kơldang tàm uă ƀòn lơgar tàm jơh gùt lơgar. Tŭ tŭ jiơ Kăc màng neh tus, ngai 13/8/1945, Anih duh broă Ñă ntàu tam lơh gùt lơgar geh tơnggơs mờ tàm ngai tơn neh geh Jơnau sồr ling klàng sồ 01, lam lơh ñă ntàu tam lơh dờng tàm jơh gùt lơgar.

Ngai 16/8/1945, Pơrjum Làng bol gùt lơgar pơrjum tàm Tân Trào ring bal Jơ̆t gùng dà broă lơh dờng bơh Mặt trận Việt Minh dê, sền swì ring bal Jơnau sồr ñă ntàu tam lơh dờng, ring bal bồng bi dà lơgar bơnàng pơrhê sơrmañ rơmĭt 5 nđar, rwah “Tiến quân ca” lơh jơnau đơs crih dà lơgar tờm, mờ sac rwah Anih duh broă Dong klàs jơi bơtiàn Việt Nam (hơ̆ là Chính phủ Ing Kăc màng Việt Nam) bơh Chủ tịch Hồ Chí Minh lam bồ. Tơngai hơ̆ sơl, Ồng pơyua sră hòi jà jơh gùt làng bol, đơs sùm: “Jiơ lơh nền ai rài kis jơi bơtiàn he dê neh tus. Jơh gùt lơgar làng bol he ñă ntàu tĕ cèng bơta pràn he mờ dong klàs tĕ is ai he in”.

Ngai 19/8, gĭt nđờ jơ̆t rbô nă làng bol bal mờ ală mpồl kăc màng sơgràm geh ală anih lơh broă đơng lam, ai geh gơnoar ătbồ rê tàm tê Làng bol. Pha lin tàm Hà Nội lơh gơlik bơta pràn gơn kơnờm pràn kơldang ai dơ̆ ñă ntàu tam lơh dờng tàm jơh gùt lơgar in. Bơh ƀòn dờng ƀòn drà tus ƀòn làng bol lơh broă sa, bơh tiah ring tus tiah bơnơm, bơh ù gờl tus bồt bơlào dà lềng – srơh ñă ntàu tam lơh gơguh pràn bè càl rbŭt dờng. Mìng tàm gùl nhai, dơ̆ Ñă ntàu tam lơh dờng neh ai geh pha lin jơh tàm làm jơh gùt lơgar.

Ngai 2/9/1945, tàm Ƀlàng dờng Ba Đình kah yau, Chủ tịch Hồ Chí Minh sền Jơnau yal bơr Lơngăp lơngai is, ki ngàm yal bơr gơnoar lơngăp lơngai is, khăt gơboh is, ring bal bơh jơi bơtiàn Việt Nam dê tềng đăp dunia: “Lơgar Việt Nam geh gơnoar dờp khăt gơboh is mờ lơngăp lơngai is mờ bơta ngan neh gơgơs dùl lơgar khăt gơboh is, lơngăp lơngai is. Jơh tơl nă jơi bơtiàn Việt nam, jơh nùs cèng jơh ală nùs nhơm mờ mpồl cau, màng kis mờ jơtài nàng gàr kơ̆ gơnoar khăt gơboh is, lơngăp lơngai is hơ̆”. Lơgar Việt Nam Dân chủ Cộng hòa crơng gơs – lơh tềl bơta sơn đờm rài pa bơh jơi bơtiàn dê: Rài lơngăp lơngai is, khăt gơboh is mờ lơh tờm rài kis dà lơgar.

Tơngkah kir sơnrai 81 nam Kăc màng Nha Phàm geh cồng nha mờ Sơn tờm Dà lơgar ngai 2 nhai 9 là tŭ nàng jơh gùt Đảng, gùt làng bol mờ gùt ling klàng kah wơl pha lin dờng ngan bơh jơi bơtiàn dê; kah wơl dà kơlhề Chủ tịch Hồ Chí Minh dê, ală rơnàng cau bơh sơnrờp kăc màng dê, cau khin cha jak chài, cau chơ̆t màng mờ làng bol neh phi să tài lơngăp lơngai is, khăt gơboh is Dà lơgar tờm dê. Bơta pơniờ să jơnau kah yau, tơl nă cau Việt Nam pơn jăt tai bơ̆t bơtàu nùs gơboh lơgar, bơta kơ̆p kờñ kơnờm tàm bơta pràn is, lơh ngan is, ngui niam bơta pràn tam klăc dờng gùt jơi bơtiàn, jơh nùs lơh ngan sền gàr kơ̆ kơl jăp Dà lơgar tờm mờ bơ̆t bơtàu dà lơgar bơtàu tơngguh sùm, jak chài, gơboh gơbài.