Tơnơ̆ tŭ geh dờp là sàh tơl khà ƀòn lơgar pa tàm nam 2017, ală nam do, sàh Dà Sar, kơnhoàl Lạc Dương, càr Lâm Đồng sùm lơh ngan lơh kơ̆ kơljap mờ tơnguh bơta niam ală broă lơh Ƀòn lơgar pa gơguh jơnhua. Uă srơh, dơ̆ hòi jà neh geh lam lơh geh cồng nha. Kơnờm bơh hơ̆, broă lơh sa – mpồl bơtiàn tàm sàh geh bơta tam gơl uă ngan, mờ priă lơh geh kờp bal dồ nă cau tàm nam 2024 geh rlau 60 tơlak 400 rbô đong, gơguh 31 tơlak 900 rbô đong pơndrờm mờ nam 2017. Ồng Cil Ha Ôñ ơm tàm sàh Dà Sar, kơnhoàl Lạc Dương đơs: “Tàm do, añ sền gŏ loh làng nganlàng bol tàm ƀòn geh bơta tam gơl uă ngan bè lơh sa, tơnơ̆ ngai tơngklàs geh bơta bơtàu tơnguh pràn ngan, lài mờ ngai tơngklàs den broă lơh sa ờ gŏ geh bè do, añ gŏ loh làng ngan bè hơ̆”.

Là tiah geh mờr 70% khà kờp làng bol là cau jơi bơtiàn dồ êt nă cau, kơnhoàl Lạc Dương sùm sền gròi tus broă lơh mờ bơta dong kờl kòn cau. Tàm hơ̆, Broă lơh bơt bơtàu ƀòn lơgar pa, kơnhoàl Lạc Dương neh dong kờl bơtàu tơnguh lơh sa, tơnguh priă lơh geh ai làng bol tiah jơi bơtiàn dồ êt nă cau in. Jơh gùt kơnhoàl geh 23 Mpồl lơh broă bal, 36 mpồl lơh bal  gam lơh broă tàm gah lơh broă sa suơn sre. Ồng Cil Poh, Phó Củ tịc Anih duh broă làng bol kơnhoàl Lạc Dương pà git, uă broă lơh bal lơh gơlik, tac phan lơh gơs bơh suơn sre, neh dong làng bol tiah jơi bơtiàn dồ êt nă cau bơtàu tơnguh lơh sa kă bro phan: “Làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau tàm kơnhoàl Lạc Dương tŭ do den añ gŏ chờ hờp ngan tŭ sền gŏ bơta tam gơl uă ngan tàm broă lơh sa, làng bol lơh sa ƀuơn rlau. Kuơmàng, broă drơng ala lòt nhơl ngai sơlơ bơtàu tơnguh tàm làm gùt ƀòn lơgar, rlau mờ hơ̆ tai tàm kơnhoàl den lơh broă sa suơn sre ngui măi mok pa, tam ală bơta chi geh priă jền uă bè: hồng, atiso, dâu tây cèng wơl priă jền lơh geh uă ngan ai làng bol in, tơnguh rài kis uă ngan, bơh hơ̆ kung pơgồp bơnah mờ kơnhoàl gờñ lơh geh 19 broă lơh ƀòn lơgar pa”.

Jat tơrgùm kờp, gùt càr Lâm Đồng geh rlau 350 mpồl lơh sa kă bro, rlau 50 mpồl lơh broă, mpồl lơh bal bơh làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau lơh tờm, lam bồ mờ kờp jơh priă bơcri bơh sơn rờp rlau 2 rbô 770 tơmàn đong; ờ mìng ai geh broă lơh ai git nđờ rbô nă cau lơh broă in mờ gam geh uă tă pơgồp tàm bơta bơtàu tơnguh lơh sa bal bơh càr dê. Ồng Liêng Hót Ha Kliêng ơm tàm xã N’Thôn Hạ, kơnhoàl Đức Trọng là dùl tàm ală cau geh pơn rơ jak bơh Mpồl cau dờng sơnam dê tàm srơh bơsram mờ lơh jat krơh niam Hồ Chí Minh. Ồng pà git, tơnơ̆ tŭ tơngklàs nam 1975, ồng neh tus bal lơh broă mpồl làng bol tàm ồp tê, tus bal mpồl lơh broă bal, 8 nam lam bồ mpồl kwang àng thôn, kwang geh jơng tàm kwang àng sàh. Ồng sùm lơh krơh lài lơh jat gùng dà, broă lơh bơh Đảng, bơta dong kờl, adat boh lam bơh dà lơgar dê: “Añ tus bal lơh broă mpồl bơtiàn kung neh kờñ ơm rlô, mơya gơnoar atbồ gam kờñ añ den añ tŭ lơi kung tus bal tă pơgồp. Añ drơng broă gah mpồl cau dờng sơnam bơh thôn dê. Añ lơh làng bol in mờ kung lơh să tờm añ in sơl, añ ờ dan pal  geh bơta dong kờl lơi. Lài do tàm tơngai kal ke ngan rlau jơh tŭ pa tơngklàs, tus bal tàm kwang àng thôn, kal ke, bòl glar rlau mờ hơ̆ añ kung gam lơh gơs niam kơnòl broă. Añ kơp kờñ ală cau kơnòm să đòm jat krơh niam, pơnđơl pràn bơsram sră, lơh broă, lơh sa, lơh jat niam gùng dà, broă lơh bơh Đảng dê, bơta dong kờl, adat boh lam bơh dà lơgar dê”.

Tàm 5 nam do, bơh priă bơcri ală broă lơh jơnau kờñ dà lơgar dê neh hòi jà tă pơgồp geh 15 rbô tơmàn đong nàng bơt bơtàu ƀòn lơgar pa, gùt càr Lâm Đồng neh geh 76 tàm kờp jơh 78 sàh tiah làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau tơl khà ƀòn lơgar pa, 15 xã tơl khà ƀòn lơgar pa gơguh jơnhua; 4 xã tơl khà ƀòn lơgar pa lơh lài. 5 nam do, kờp jơh priă jền bơcri lời is ai tiah jơi bơtiàn dồ êt nă cau in tàm càr Lâm Dồng là rlau 1 rbô 264 tơmàn đong. Bơh hơ̆, pơgồp bơnah tơnguh niam rài kis phan bơna, nùs nhơm bơh làng bol tiah jơi bơtiàn dồ êt nă cau in. Tus tŭ do, khà rƀah uă gah tiah làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau tàm càr Lâm Đồng gơmù gam mờr 2%; priă lơh geh kờp bal dồ nă cau geh 50 tơlak đong. Ồng K’Beo, Phó Củ tịc Mpồl duh broă ala mat làng bol sàh N’Thôn Hạ, kơnhoàl Đức Trọng, càr Lâm Đồng pà git: “Lài do, cau jơi bơtiàn dồ êt nă cau bol he ờ huan git wă, ờ git bơta chài lơh sa, rài kis jơgloh rƀah sùm. Tơnơ̆ ngai tơngklàs, tơrgùm dùl dà lơgar, geh bơta tề lam, đơng lam bồ bơh Đảng, Dà lơgar dê den tàng làng bol rơhời git bơta chài lơh sa, rài kis làng bol tiah do geh bơta bơtàu tơnguh, tam gơl uă ngan pơndrờm mờ lài mờ ngai tơngklàs. Bè bơt bơtàu phan bơa, kuơmàng là gùng lòt den geh tă priă lơh dờng niam, dờp geh bơta sền gròi bơcri priă bơh dà lơgar. Làng bol chờ hờp ngan, tàm tơngkah is mờ gơp kơlôi rơcang lơh sa, tơnguh priă lơh geh”.

Ală tam gơl niam ngan tàm tiah jơi bơtiàn dồ êt nă cau càr Lâm Đồng là cơng tàng loh làng ngan ai bơta sền gròi bơh Đảng, dà lơgar dê in mờ bơta pơnđơl pràn brồ guh bơh làng bol ƀòn lơgar dê. Bơh dùl ù tiah gam uă kal ke, tŭ do neh gơ gơs muh mat pa mờ ală gùng lòt dờng ơnàng, ală broă lơh sa gehcồng nha mờ rài kis niam chài li la. Cồng nha do ờ mìng dong tơnguh bơta niam rài kis mờ gam lơh kơ̆ bơta pin dờn bơh làng bol ală jơi bơtiàn dê tàm gùng dà, broă dong kờl bơtàu tơnguh kơ̆ kơljap. Mờ bơta bơtàu tơnguh do, Lâm Đồng ngan rơp pơn jat tai ai gŏ gơnoar broă là dùl tàm ală tiah lam lài tàm broă lơh bơt bơtàu ƀòn lơgar pa, pơgồp bơnah tàm bơta bơtàu tơnguh bal bơh tiah Tây Nguyên mờ gùt lơgar dê.