VOV4.K’ho– Ală ngai nhai Hàm nhai Phàm bơh 73 nam rê hờ lài dê, bơh Tiah Tơngklàs Tân Trào, kơrnoat sồr Jơh gùt lơgar ntàu tam lơh dờng neh geh yal tus làm gùt làm tiah tàm gùt lơgar.

Rlau 20 tơlak nă làng bol Việt Nam neh `ă ntàu tam lơh, lơh gơs bơta jai pha pơnrơ ngan bơh dơ\ Kăc màng Nhai Phàm dê, ai geh gơnoar atbồ rê tàm tê làng bol. Jai pha pơnrơ ngan bơh dơ\ Kăc màng Nhai Phàm dê neh tơngo\ bơta pràn bơh nùs nhơm làng bol dê, bè jơnau bơsram tam klac dờng, ai làng bol lơh tờm.

Jơnau bơsram do pơn jat tai geh ngui tàm dơ\ tam lơh mờ bol sò tơm Tây, bol sò tơm Mỹ mờ bơ\t bơtàu dà lơgar rài tam gơl pa mờ mu\t gơrờm bal mờ dunia.

73 nam neh lòt gan, mơya tàm bồ tơngoh ồng Hoàng Ngọc dê, ơm tàm [òn Tân Lập, xã Tân Trào, càr Tuyên Quang kung gam kah sùm jơnau gơlik geh tàm ngai 21/5/1945. Hơ\ là ngai Bác Hồ neh bơh Cao Bằng rê tus Tuyên Quang nàng đơng lam srơh kăc màng gùt lơgar. Bác Hồ neh rwah xã Tân Trào, kơnhoàl Sơn Dương lơh Càr lơgar Tiah tơngklàs, pôs đồng kăc màng tờm.

Tàm bồ tơngoh kah wơl bơh oh klau dềt 10 sơnam ngai hơ\ dê, ală kuang bàng lòt Pơrjum Quốc dân Đại hội neh ơm tàm hìu ồng mờ bàr pe hìu bơnhă ndai. Tàm tu\ Pơrjum dờng gam pơrjum, dùl mpồl kuang bàng ala mat làng bol Tân Trào neh tus chờ gờm Pơrjum dờng mờ ồng Hoàng Ngọc neh chờ hờp ngan geh mat tàm mpồl kơnòm dềt. Ồng yal.

Bol a` tàm do là cau Tày, bơh rài bol sò tơm sơgràm phà bòl glar kal ke ngan. Tơnơ\ tu\ Kăc màng tus, geh Đảng, Bác Hồ bơto bơtê nùs nhơm kăc màng den jơh ală làng bol kòn cau bol a` chờ hờp chờ hờ` ngan. Jơh ală tơrgùm bal dong kờl kăc màng. Geh bơta lơi là ndrờm ai lơm dong kờl mờ lơh broă kăc màng. Bác Hồ đơs bè lơi, kuang bàng kăc màng đơs bè lơi bol a` ndrờm lơh jat lơm.

Mờ dùl nùs pin dờn uă ngan mờ lòt jat Đảng, làng bol Tân Trào, brê bơnơm Tân Trào neh ròng pồn pơndơ\p dong kờl ai kăc màng in, sền gàr ờdo ờdă ngan ai Đảng, ai Bác Hồ mờ ai kăc màng in tàm ală ngai sơnrờp ntàu tam lơh.

Tiah do ngan là Tiah tờm đơng lam Jơh gùt lơgar ntàu tam lơh dờng tam pìt gơnoar atbồ tàm gùt lơgar, tă pơgồp gơnoar broă kuơmàng tàm cồng nha bơh dơ\ Kăc màng Nhai Phàm pơnrơ ngan bơh jơi bơtiàn dê. Giáo sư, Tiến sỹ Mạch Quang Thắng, Học viện Chính trị Dà lơgar Hồ Chí Minh đơs ngan, nàng lòt tus Kăc màng Nhai Phàm, Đảng he neh geh bơta rơcang lài nền nòn ngan tàm sùm 15 nam.

Bol he neh rơcang lài roh uă ngan dà kơlhề, tu\ tơngai, rơcang lài bal bè gùng dà, bơta crơng gơs bơh Đảng dê nam 1930, bơh jơh bal dơ\ tàp dờng bơh nam 1930- 1931,  bơtàu tơnguh ngan rlau jơh kăc màng Xô Viết- Nghệ Tĩnh, rơcang lài bal lơh wơl bơh nam 1931- 1935, rơcang lài bal bơtàu tơnguh ngan rlau jơh bơh nam 1936-1939 mờ kuơmàng là bơh nam 1939- 1945.

Rơcăng lài gi\t kơnhà` tu\ tơngai niam, gi\t geh gùng dà kăc màng, rơcang lài tam gơl gùng dà đơng lam broă lơh, lam lơh srơh, pơgồp bal bơta pràn jơi bơtiàn, bơta pràn dunia. Hơ\ là bơta rơcang lài roh uă ngan tu\ jiơ dà kơlhề.

Bơh Tân Trào, kơrnoat sồr jơh gùt lơgar ntàu tam lơh dờng geh pờ tơlik mờ geh jơh ală làng bol dùl nùs bal lơh jat. Drim ngai 19/8, gi\t nđờ jơ\t rbô nă làng bol rê tus {làng dờng Hìu đơs crih Dờng Hà Nội.

Dơ\ pơrjum tơrgùm să gơ gơs là dơ\ lik dră phàu crong tus tàm Phủ Khâm sai Bắc Kỳ, pôs ling sền gàr lơngăp lơngai mờ ală anih duh broă bơh chính phủ jơng tê mờ bol sò tơm dê. Lơh tềl tu\ tơngai kah yau bơh dơ\ jơh gùt lơgar ntàu tam lơh dờng Kăc màng Nhai Phàm.

Jai pha pơnrơ ngan bơh dơ\ Kăc màng Nhai Phàm neh lời wơl jơnau bơsram kuơmàng, ngan là jơnau bơsram bè ai làng bol lơh tờm, bơ\t bơtàu mờ ngui niam mpồl tam klac dờng jơi bơtiàn.

Mpồl tam klac dờng jơh gùt làng bol, mpồl cau tờm là tơrgùm bal mpồl cau công nhân, cau lơh broă sa mờ cau geh bồ tơngoh jak; jat tàm bơta geh kuơ, jơnau kờ`, bơta kơ\p kờ` bơh làng bol dê nàng rơndăp tăp sèng, bơtòm tơrgùm khi guh ntàu tam lơh “ai bơta pràn he tơngklàs ai he in”.

Tiến sĩ Nhị Lê, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản đơs ngan: Kăc màng Nhai Phàm neh lơh gơs dùl tu\ tơngai bơtàu tơnguh ngan rlau jơh kăc màng làm gùt ờ hềt sền go\ bơh lài bal mờ gal ngan mpồl cau tus bal, ờ tam cah jơi bơtiàn, yàng, cau kuang halà làng bol, cau pas halà cau r[ah.

Đah tô- Tàm gùl lơgar- Đah Jum làm gùt 3 tiah, jơh gùt làng bol ntàu tam lơh, gơnoar atbồ gơ rê tàm tê. Bơta pràn bơh nùs nhơm làng bol dê là bơta pràn jak ngan rlau jơh.

Rlau 600 nam lài Nguyễn Trãi neh đơs “Lơh gơlơ\p plung den hơ\ sồng gi\t bơta pràn làng bol bè dà”. Rlau 500 nam tơnơ\, Chủ tịch Hồ Chí Minh kung đơs “Tàm kơl wàng trồ ờ geh bơta lơi kuơ ndrờm bè làng bol- Tàm kơl wàng trồ ờ geh bơta lơi ndrờm mờ bơta pràn bơh làng bol dê”. Do là  dơ\ kăc màng làng bol dê, tài bơh làng bol mờ tài làng bol mờ ngan hơ\ là nggu rơyas bơh kăc màng nhai Phàm dê.

Jơnau bơsram jrô ơnàng ngan rlau jơh bè nùs nhơm tam klac, ai làng bol lơh tờm bơh Kăc màng Nhai Phàm dê neh geh đòm jat mờ ngui tơnơ\ tu\ dà lơgar ring lơngai mờ kuơmàng là tàm 30 nam lơh broă lơh tam gơl pa jat nùs nhơm “{ươn tus kàr lơi ờ làng bol den kung ờ gơtùi sơl, kal ke tus kàr lơi geh làng bol kung lơh gơtùi lơm”.

Bè hơ\ mơya, tu\ tơngai tam gơl pa, uă kuang bàng neh ờ sền dờng màng jơnau bơsram kuơmàng do. Tàm Pơrjum dờng 12 Đảng dê neh yal dùl bơta geh ngan tu\ do là jơnau ơm ngài mờ làng bol bơh ờ dùl êt nă kuang bàng mờ cau geh đảng dê. Gơnoar lơh tờm bơh làng bol dê tàm uă tiah, uă broă gam gơtìp lơh tìs sơl.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Đình Phong, Học viện Chính trị Dà lơgar Hồ Chí Minh đơs là: Rlau mờ tu\ lơi jơh, bơta pràn bơh nùs nhơm làng bol dê kờ` geh hòi jà, lơh tơngkah wơl mờ ngui niam sùm, mơkung pal lơh kơ\ kơl jăp bơta pin dờn bơh làng bol dê mờ Đảng.

Nùs nhơm làng bol là pơngàr kơ\ kơl jăp ngan rlau jơh nàng sền gàr Đảng, sền gàr rài atbồ, sền gàr broă lơh tam gơl pa. Den tàng bè hơ\, kờ` lơh tam gơl pa geh cồng nha den lài ngan là pal lơh kơ\ kơl jăp nùs nhơm pin dờn bơh làng bol dê mờ Đảng, hơ\ là kuơmàng ngan rlau jơh, là khà dùl. Tài bơh tu\ do, gam geh jơnau bè tơrmù bơta pin dờn bơh làng bol dê, roh bơta pin dờn là ờ gơtùi.

Dơ\ bàr là lơh kơ\ kơl jăp mpồl tam klac dờng gùt jơi bơtiàn; mơkung pal sền gròi bơta kuơ dipal bơh làng bol dê. Dilah bol he lơh geh 3 bơta hơ\, den bol he geh bơta pin dờn bơh làng bol dê, geh bơta pin dờn bơh làng bol dê là geh jơh ală bơta.  

73 nam lòt gan, bơh Tiah tơngklàs Tân Trào, kơrnoat sồr Jơh gùt lơgar ntàu tam lơh dờng geh yal klo tus làm ù làm tiah tàm gùt lơgar. Kăc màng Nhai Phàm- dơ\ kăc màng bơh nùs nhơm làng bol dê neh pà go\ jơnau bơsram tam klac, ai làng bol lơh tờm geh bơta kuơ jrô ơnàng ngan. Tờm kơ\, den chi hơ\ sồng pràn.

Tu\ do, bơta jal mhar kuơmàng ngan gơlik tus mờ ală kấp ủy Đảng, jơh ală anih lơh broă chính trị là pal pơn jat tai lơh jat niam làng bol lơh tờm tàm kơnă hơđơm; gi\t geh di jơnau kơlôi sơnơng, bơta kơ\p kờ` bơh làng bol dê mờ jun bơta kơlôi sơnơng, bơta kơ\p kờ` hơ\ tus mờ ală anih lơh broă Đảng, Dà lơgar dê nàng lam lơh jat. Mơkung lơh gơs ală kơrnoat boh lam, sền dờng màng, hơ pơrgon, sền gàr gơnoar kòn bơnus, gơnoar mờ kơnòl cau làng bol tàm lơgar dê.

Cau mblàng Lơ Mu K’Yến