VOV4.K’ho- Bơh g^t nđờ nam do tàm tiah Tây Nguyên, broă lơh mbè lơi nàng làng bol lơh broă sa in kis gơtùi bơh brê, lơh pas bơh brê bơh hơ\ đềt mềr mờ brê, sền gàr brê sùm là broă duh hồl pah ngai.

Tàm càr Kon Tum bal mờ lơh jat niam broă lơh tă tơm priă sền gàr brê, broă làng bol tàm 9 xã gơ wèt 2 kơnhoàl Tu Mơ Rông mờ Đăk Glei bơtàu tơnguh broă tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh hơ đơm mbur chi brê cèng wơl cồng nha 2 dơ\. Jơnau là tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh tam tềng hơđơm mbur chi brê dong làng bol tơn jơh r[ah kơ\ kơl jap, wèt tus lơh pas di pal mờ kờ` tam tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh den pal sền gàr geh brê.

Tơnơ\ g^t nđờ jơ\t nam sền gàr sơntìl rề ơnàng bă ù, tus tu\ do càr Kon Tum geh rlau 500 lồ kơnuh sơnơm Ngọc Linh, geh tam tàm ală xã Măng Ri, Tê Xăng mờ Ngọc Lây gơ wèt kơnhoàl Tu Mơ Rông. Ală nam rềp do kơnờm 2 mpồl lơh sa kă bro tam kơnuh sơnơm tàm 2 kơnhoàl, dong kờl bè sơntìl, bă ù tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh bơh làng bol dê mhar ngan geh rề ơnàng.

Bơta kuơ màng ngan là tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh mìng gơhòn gơs tềng hơđờm mbur chi brê geh is mờ bơta chi che uă ngan geh 70% mờ geh jơnhoa bơh 1.200 tus 2.500 thơk pơn drờm mờ  mat dà lềng tàm tiah kơh bơnơm gơ wèt brê bơnơm Ngọc Linh. Den tàng bè hơ\ kờ` tam tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh, bulah kờ` halà ờ  bơta sơn rờp ngan là pal sền gàr gơtùi brê.

Bi A Đạt, [òn Đăk Viên, xã Tê Xăng pà g^t, bơta koh kơl mus brê nàng lơh mìr là jơnau neh yau. Tu\ do, cau lơi kung kờ` sền gàr brê nàng tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh.

 “Làng bol ờ koh kơl brê, mìng koh bàr pe chi ru\ rơm hơ đơm gời. Den he lơh àr, mìng tam hơ đờm mbur chi brê lơm gời. Làng bol sền gàr brê ờ mus brê tai”.

Tàm drà kă bro, tu\ do 1 ki\ kơnuh sơnơm Ngọc Linh ris geh bal kơnuh, nha bal mờ tơl kơnuh kơn jơ\ dùl gràm geh priă tăc rlau 120 tơlak priă. Den tàng bè hơ\, mìng tam geh tờm chi kuơ màng do hơđơm mbur chi brê là làng bol neh ngan ngồn geh klàs bơh bơta r[ah kơ\ kơl jap mờ brồ guh lơh pas. Ngan ngồn pà go\ tàm ală xã Măng Ri, Tê Xăng mờ Ngọc Lây geh uă ngan hìu bơnhă làng bol tam geh g^t nđờ rơbô tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh, gơ gơs là ală cau geh priă tơmàn bơh brê bơnơm tàm [òn lơgar dê tơn. Tu\ do ờ hềt tơnhào kơnuh tăc, pah nam làng bol mìng ờng gar tăc tờm kơnuh sơnơm sơntìl lơm, pah tờm geh pơgap 300 rơbô priă kung geh priă lơh geh pal kờp ngan.

Ông Nguyễn Thành Chung, Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên lâm nghiệp Đăk Tô pà g^t, geh priă uă uă bơh broă tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh hơđơm mbur chi brê den làng bol geh bơta g^t wă sền gàr brê. Bơta kuơ geh 2 dơ\ là bè hơ\:

“ Nàng gơtùi tam geh kơnuh sơnơm den pal geh mbur chi brê, pal sền gàr gơtùi brê. M[ur chi brê là bơta sơn rờp, bơta bơh sơn rờp là pal geh. Gơtùi bơtàu tơnguh tờm kơnuh sơnơm den làng bol là cau lơh pas bơh tờm kơnuh sơnơm. Bơh hơ\ làng bol pal sền gàr brê  mờ bơtàu tơnguh brê. Den tàng bè hơ\, broă mus brê lơh mìr là ờ hoàn geh ngan. Làng bol g^t wă uă broă rơngòt roh brê là roh kơnuh sơnơm. Den tàng dùl bơta kuơ geh 2 dơ\. Mờ a` đơs ờ mìng là kuơ 2 dơ\ lơm gời mờ là kuơ g^t nđờ dơ\ sơl.

Ngan ngồn pà go\ tàm càr Kon Tum, broă tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh hơđơm mbur chi brê gam là broă lơh lam lài mpờl go\ ngan, cèng wơl cồng nha lơh sa uă, mờ sền gàr gơtùi brê dùl bă kơ\ kơl jap.

Mò Y Xuôi, dùl nă làng bol kòn cau Sơdàng, lài do là  Phó Chủ tịch UBND càr Kon Tum đơs là, do là jơnau mblàng ai jơnau kal ke jo\ jòng sùm tàm g^t nđờ jơ\t nam do in, hơ\ là, lơh mbè lơi nàng làng bol kòn cau in kis gơtùi bơh brê, lơh pas bơh brê mờ sền gàr brê. Broă tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh hơđơm mbur chi brê ờ mìng cèng wơl cồng nha lơh sa uă mờ gam di pal ngan mờ bơhìan, bơta g^t wă lơh broă lơh sa mờ bơta mùl go\ bơh bơta niam chài bơh làng bol tàm tiah Tây Nguyên dê là rềp mềr mờ brê.

Mìng tam kơnuh sơnơm hơ\ là sền gàr brê. Mờ geh brê den là geh dà. Mờ geh dà den geh lơh sa. Geh lơh sa den pơn jat tai hơ\ sồng bơtàu tơnguh sền gàr lơngap lơngai mờ ờ do ờ dă mpồl bơtìan mờ gàr tơl rài kis ai làng bol kòn cau tàm tiah do dê. Loh làng ờ geh dùl mpồl cau ờ niam lơi gơtùi sơmờm tàm hơ\ nàng lơh aniai.

Geh kuơ tàm broă lơh sơnơm uă ngan mờ 52 hợp chất Saponin, uă rlau pơn drờm mờ uă bơta kơnuh sơnơm ndai, kơnuh sơnơm Ngọc Linh tu\ do là “phan dà lơgar” bè jơnau đơs bơh ồng Nguyễn Xuân Phúc, Thủ tướng Chính phủ dê tu\ lòt còp tus tiah tam kơnuh sơnơm tàm càr Kon Tum.

Nàng kơnuh sơnơm Ngọc Linh gơ gơs phan dà lơgar, tơnguh tus dunia, Chính phủ, ală Bộ, gah sơnah lơh broă Dà lơgar mờ gơnoar atbồ càr Kon Tum, neh lời bơta sền gròi kuơ màng ai phan bơna dờng màng do in. Dùl tu\ tơngai buơn dờng gam pờ ơnàng gơ wèt mờ tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh, gơ wèt mờ làng bol tàm tiah do dê mờ gơ wèt mờ broă atbồ brê tàm bơnơm Ngọc Linh, tiah geh sơn đan là rơkàng hìu bơh Tây Nguyên dê mơ kung là tiah bồ tô dà bơh uă dà dờng, dà croh tàm tiah tàm gùl lơgar mờ Tây Nguyên.    

Cau mblàng K’ Hạnh