VOV4.K’ho- Tàm xã Đăk Ngọc, kơnhoàl Đăk Hà, càr Kon Tum dê, geh [òn Đăk KĐem bơtòm tơrgùm tus 7 jơi bơtiàn kòn cau: Sơdàng, Tày, Nùng, Thái, Mường, Bahnar, Yoan ơm kis bal. Kờp bơh ngai crơng gơs [òn, sùm tàm 26 nam do làng bol tàm [òn sùm tam klac bal dùl nùs bal mờ gơ\p bơtàu tơnguh lơh sa, bơ\t bơtàu rài kis.

Bồ sơnam pa, tơngai mờ rài kis niam chài tơl jơi bơtìan kòn cau dê geh tơngo\ loh làng ngan rlau jơh, tus mờ xã Đăk KĐem sền go\ uă ngan bơta lơh gơkờ` cau.

Gùng bê tông ơnàng 3 thơk mờ nggùl lòt tàm gùl sươn bơkàu kơphê [ô thồm ngan pa lơh gơs tàm tơrbo\ song tơn bơh anih duh broă Ủy ban Nhân dân xã Đăk Ngọc, kơnhoàl Đăk Hà, càr Kon Tum dê tus tàm [òn Đăk KĐem ai cau in nùs nhơm lơngai lơngò ngan.

Tàm trồ tiah mrềt noăt dùl êt tàm ngai lồi nam, bi Hoàng Thị Viết, cau Nùng sơrbac mhar ngan te\ tai phan te\, boh [òk ngòk tàm ală phan sa ờs mờng bơh yau. Sùm 23 nam do, kờp bơh ngai lòt jat bơklau bơh tàm càr Cao Bằng ngài ngan mu\t tàm Đăk KĐem ơm kis lơh sa, sa tềp nam lơi bi Viết kung ndrờm rơcang tơl ngan ală phan sa mùl go\ bơh cau Nùng dê. Bi đơs là, lơh bè do là nàng kờ` ờ huan kah [à [òn tờm, mơkung là nàng kờ` yal tơngi\t mờ làng bol gơ\p [òn in sơl:

Ală phan sa ờs mờng bơh yau là banh gio do, banh khảo do, puăc sur hur nhhu\ do, mờ lạp xưởng. Ală broă tru\ gơm puăc sur hur nhhu\ là he pal kwah jơh tơnò, tra boh mờ tram tàm sơvàk pơgăp pe jiơ, tơnơ\ hơ\ he tă ơn tềng lơ i.

Tu\ neh tă ơn tềng lơ I, den he yồng. Yồng di jo\ pơgăp dùl bàr jiơ là gơ dô jơh dà, den hơ\ sồng he hur tềng bơnhă ồs nàng gơ in gơkuar nhhu\. Sơnđan là puăc sur hur nhhu\ tềng dra bềp bơnhă ồs.

Kềng bơtik dà cê duh, [ô tàm nhơm càl bơta [ô thôm mrềt niam ngan bơh bơkàu kơphê dê, sa banh khảo bơkah ngai sa tềp bơh làng bol kòn cau Tày, kòn cau Nùng dê geh [ô bơkah ngan mbar [ô thồm, ồng Nông Văn Ngay, kuang atbồ thôn pà gi\t, [òn Đăk KĐem geh 94 hìu làng bol bal mờ rlau 500 nă cau.

Gal ngan rlau jơh là cau Sơdàng geh 65 hìu. Pơn jat hơ\ là cau Yoan bal mờ 23 hìu, gam wơl là làng bol ală kòn cau Bahnar, Tày, Nùng, Thái, Mường. Dùl bơta niam bơne\ ngan rlau jơh tàm Đăk KĐem là jơh ală hìu bơnhă ndrờm sền gơ\p bè oh mi jơi nòi tờm, ờ go\ tam cah is ờ rờm bal cau đah tô, cau đah jum ờ, mờ nùs nhơm hơ\ ngai sơlơ tam klac ngan, tam klac sùm. Ồng Nông Văn Ngay, đơs bè do:

Ơm kis bal dùl thôn geh uă làng bol kòn cau ơm kis bal geh uă bơta niam. Niam tàm bơta là geh ală bơhiàn bơtòm tơrgùm bal mờ gơ\p. Geh tìp mat lơh quèng bal mờ gơ\p, lùp bơsram bal mờ gơ\p uă ngan. Rài kis geh bơta lòt rê bal mờ gơ\p den gơ geh bơtơl mờ là niam ngan.

Bơh ală tu\ ơm kis, bơta lơi là he prăp gàr bơhiàn niam chài is là kung gam prăp sơl, ai bơta lơi bal gơtùi, den là tus bal duh hồl ngan. A` kung chờ hờp sơl, a` kis geh rlau 20 nam mờ ơm kis bal mờ gơ\p tam klac uă ngan, cau kung sền ngềr ngan sơl.

Sa tềp nam do, bi A Điệp, kòn cau Sơdàng mờ bi Vi Thị Hương, kòn cau Thái bơyai lơh tơngkah 18 nam ngai tam bau. Ngai pa quèng, ùr bơklau bi ờ mìng dờp geh bơta kờ` bal bơh 2 đah hìu dê mờ gam geh bơta kờ` bal bơh jơh ală làng bol tàm [òn Đăk KĐem dê sơl.

18 nam do, bơh bàr mpàng tê gời, tu\ do ùr bơklau bi neh geh tơl ală bơta, bơh sươn kơphê ơnàng ngan lòt ờ jai jơh tus rơndeh rơndồ măy mok ngui tàm broă sơngka sền gàr ai tơl ală bơta chi tam in. Bulah ờ huan uă cau đơs mờ ùr bơklau bi A Điệp kung pơndềt să ngan ờ dờp sơl mơya cau lơi kung gi\t lơm là ùr bơklau do là bơta pơrya niam bơh Đăk KĐem dê.

Bơta kờ` gơboh neh dong bi Vi Thị Hương bơh dùl nă ùr ơruh kòn cau Thái, [òn tờm ngài ngan tàm càr Thanh Hoá ne gơ gơs là pơ ùr jak chài mờ niam nùs ngan bơh kòn cau Sơdàng tàm Tây Nguyên dê. Bi Vi Thị Hương, pà gi\t:

Tu\ pa bau den kung gơlơh ờ wa\ wờng ngan sơl, uă bơta a` ờ go\ gi\t ờ go\ quèng. Bơh tu\ hơ\ tus tu\ do, den kung jơ\t nđờ nam do sơl, kung lùp bơsram bal mờ gơ\p. Tu\ do den kung gi\t wa\ geh 80% sơl.

Bau tàm do sơnam pa sa tềp tus là tơl bơta dùl êt. Rơcang tơl ală bơta banh mbar kơnâm, piang lă geh tơl lơm. Sa tềp Tây Nguyên geh banh mbar kơnâm nrang jòng mờ lơh piang ding.

Tàm do, dilah mờ đơs ngan là ờ go\ geh phan pà ai ồng mò in ờ, mơya he đòm jat đah hìu mè bèp a` dê. Tus sơnam pa sa tềp, là pal geh phan bơna pà mè bèp bàr đah in, dùl đah dùl êt bè hơ\.

Ai gơ wèt mờ bi A Điệp, jơnau chài ngan nàng lơh geh cồng nha tàm bơtàu tơnguh lơh sa hìu bơnhă, pah nam lơh sa geh gi\t nđờ rhiang tơlak priă, jat bi đơs den là pal gi\t iat kơno, lùp bơsram bơta mờng chài lơh broă lơh sa bơh ală oh mi kòn cau ơm kis bal tàm [òn:

Dilah ờ geh oh mi bơh tiah đah tô tus kis bal den lơh sa là kal ke ngan. A` lùp bơsram oh kòn cau Yoan dê tai den tàng tu\ do hơ\ sồng tơl ngui tơl sa đau mờ cau. Ai lài do tu\ mờ ờ hềt geh cau bơh tiah đah tô tus ơm kis tàm do, ờ hềt geh tam tìp lùp bơsram mờ cau Yoan den là lơh sa kal ke ngan.

Pơn yơu bè chi tam, phan ròng, he ròng sur, ròng iar ada. Dilah ờ lùp bơsram đòm jat oh mi bè bơta mờng chài den là ờ lơh gơtùi ờ. Kung kơnờm sơl bơta lơh quèng lùp bơsram bal mờ gơ\p, den hơ\ sồng gi\t lơh sa.

Tàm Đăk KĐem chờ hờp ngan rlau jơh là tàm ală ngai sa tềp bơhiàn jơi bơtiàn dê. Mìng kờ` lòt dùl dar jơh gùt [òn lơm, se\ còp nting săp bồ sơnam pa ală hìu bơnhă là neh geh dùl dơ\ lòt còp bơh tiah đah jum tus tiah đah tô dà lơgar.

Ờ go\ geh bơta lơi chờ hờp rlau tai là geh `ô ơlak ghè, sa puăc buh, piang ding bơh cau Sơdàng, cau Bahnar dê [ô bơkah brê bơnơm Tây Nguyên mờ geh sa tai ală banh khảo, banh gio, sa mbar sơkul, puăc sur hur nhhu\ ồs, sa lạp xưởng, chả pồt nha bung, [ang sràt gơm mờ puăc iar…gơ cèng phan sa bơkah is bơh cau Tày, cau Nùng, cau Thái, cau Mường tàm tiah đah tô dà lơgar dê. Tơl phan sa, dà hùc tàm tu\ jiơ kuơmàng bơh trồ tiah tàm jàu sơnam pa dê ai cau in nùs nhơm gơlơh gơkờ` ngan mờ niam ngan.

Tàm ngai sơn rờp sơnam pa tơn, làng bol [òn Đăk KĐem wa\ rò cau năc rềp mềl ngan tus nting săp sa tềp mờ làng bol [òn lơgar, hơ\ là ồng Trần Đình Trọng, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Đăk Ngọc.

Jơnau yal bơh nam yau, nam pa dê bè hơ\ sùm mờ ờ go\ tu\ lơi jơh. Tơngume geh uă cau đơs uă mờ bơyai uă là broă tơnguh jơnhoa cồng nha lơh sa, bơta niam bơh rlau 600 lồ chi tam jo\ nam dê mờ uă ngan là kơphê, kau su.

Hơ\ sồng gùng dà broă lơh, broă rơndăp lơh dong kờl ală hìu bơnhă r[ah gam wơl bơh [òn dê mhar lik klàs rài kis jơgloh r[ah kơ\ kơl jăp. Pơn jat hơ\ là dan lơh wơl hìu bơyai tơr`a [òn bơh ồng A Jin cau kra [òn, kòn cau Sơdàng dê, ồng Trần Đình Trọng, pà git:

Tàm sơnam pa, xã geh pơn jat tai hòi jà mờ lơh ală broă, gùng dà broă lơh pa nàng ai làng bol in sơlơ tam klac tai mờ kuơmàng là dong kờl bal tàm bơtàu tơnguh lơh sa. Bè lơh sa bal mờ bơta pràn bơh tiah do dê là sơlơ lơh bal đah ală hìu nàng ai ală hìu làng bol kòn cau in geh cribơyai bơta mờng chài, tàm dong kờl bal tàm tu\ lơh sa nàng bơtàu tơnguh rài kis kung bè tơnguh jơnhoa nùs nhơm tam klac bơh làng bol dê.

Cau mblàng mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’Yến