VOV4.K’ho - Bŭ lah tiah ai ờ geh mơya geh tăc uă ngan, kờñ blơi kàr lơi kung geh, gam là bơta mùl màl bơh drà kă bro kơnuh sơnơm Ngọc Linh, phan lơh sơnơ m kuơ màng, mìng geh tàm càr Kon Tum mờ càr Quảng Nam. Broă tăc-blơi kơnuh sơnơm Ngọ Linh ngan-ờ ngan geh bal neh lơh aniai tơn tus mờ bơta pràn kơl dang să jan, priă jền bơh cau ngui sa dê; tus mờ bơta kuơ, khà măt kă bro kơnuh sơnơm Ngọc Linh, là jơnau gơtìp bơh uă nam mờ sơlơ nam den sơlơ gơtìp kal ke rơlao, ờ hềt git tus tàm tŭ lơi tơn jơh.

Tàm khà măt geh uă ngan ală cau gơtìp pơrlồm bơh kơnuh sơnơm Ngọc Linh ờ ngan dê, tàm hơ̆ geh bal ală cau tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh tàm bơnơm Ngọc Linh, càr Kon Tum. Pa do ngan geh git nđờ jơ̆t hìu làng bol kis tàm ƀòn Xa Úa, xã Mường Hoong, kơnhoàl Đăk Glei neh blơi di dùl bơta gar sơntìl ndrờm bè kơnuh sơnơm Ngọc Linh nàng cèng tam, mờ khà priă rơlao 100 rơbô đong tơl nai gar.

Dùl khà sơnơm Ngọc Linh ờ ngan gơtìp cau kă bro tơmŭt tàm kơnhoàl Đăk Tô gơtìp mpồl sền gàr drà kă bro gŏ

Bi A Thim, kuang atbồ ƀòn Xa Uá là cau geh pin pơrdah bè ală gar kơnuh sơnơm do, mơya tềng đăp mờ bơta kờñ geh gar sơntìl nàng tam geh sơnơm kơnuh Ngọc Linh kung neh ờ jai sơndră sơl: “Añ kung blơi 5 nai gar bè do. Geh ờ uă hìu blơi bơh 40 tus 50 nai, 100 nai gar. Dùl nai gar rơlao 100 rơbô đong, rơlao 100 rơbô đong. ƀòn añ tàm Xa Úa tŭ do jăt añ git là rơlao 30 hìu neh blơi bloh”.

Di tàm lồi nam là tŭ drà kă bro kơnuh Ngọc Linh tàm càr Kon Tum geh uă ngan. Bơdìh mờ broă yal tăc loh làng, geh uă tàm internet, kơnuh Ngọc Linh gam geh tăc tàm bơta “làng bol kờñ priă tăc ờ uă nàng drơng broă hìu”. Tài khà priă cau ngui pal tă blơi tơl kĭ sơnơm Ngọc Linh uă ngan, mờ kung là nàng “hơ geh kơnuh sơnơm ngan”, den tàng neh bơh jŏ ngan, kơnuh sơnơm Ngọc Linh Kon Tum ndrờm geh tăc mờ kơnuh sơnơm gam ris mờ tờm gam geh bal nha. Mơya “Ngan ir gơs ờ ngan”, tŭ do tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh Kon Tum neh jơh ro nha, mìng gam bơnah kơnuh tàm ù, gam tờm lơi kung neh pàl nha, mơya tàm drà kă bro cau kung gam tăc bơta kơnuh sơnơm Ngọc Linh “Ờ bài ro nha”, hơ̆ là tờm kơnuh Ngọc Linh gam bè ờs nha tơlir. Ồng A Sỹ, Ƀí thư Đảng ủy xã Măng Ri, kơnhoàl Tu Mơ Rông yal, kis tàm tiah geh tòm kơnuh sơnơm mờ neh sa, bic bal mờ tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh git nđờ jơ̆t nam do đơs: “Tŭ kơnuh sơnơm Ngọc Linh neh ro nha là bơh nhai 10 tus nhai 2. Bè tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh geh nha uă mờ dờng tàm do là ờ geh. Di lah kơnuh sơnơm Ngọc Linh ngan den tŭ do di lah he lòt tàm suơn ơnàng git nđờ lồ kung ờ geh uă tờm sơl mờ tờm hơ̆ neh pàl nha jơh, neh mờr ro nha jơh bloh”.

     Gar sơntìl ờ git loh bơh tàm tiah lơi, lơh bè gar kơnuh sơnơm Ngọc Linh tăc lềng làng tàm drà kă bro

Gơwèt mờ phan geh lơh bơh kơnuh sơnơm Ngọc Linh, nàng lơh cau ngui in ngăc ngar, broă mìng geh lơh là blơi phan geh lơh bơh ală Kông ty, mpồl lơh broă tam kơnuh mờ geh yal, gàr niam bơh gơnoar atbồ kung bè gah lơh broă geh gơnoar tàm kơnhoàl dê. Bơdìh hơ̆ tai, di lah broă blơi kơnuh sơnơm Ngọc Linh geh lơh mờ ală broă lơh ndai lơi ndrờm gơtìp blơi di bơta tờm geh rùp ndrờm mờ kơnuh sơnơm Ngọc Linh. Dùl tàm khà hơ̆ là tờm tam thất vũ diệp mờ ală nam pa do cau kă bro neh jòi tơl bơta nàng blơi cèng tam tàm càr Kon Tum. Broă kờñ git đal ngan-ờ ngan mờ măt bè ờs ha là broă mờng chài là ờ gơtùi, geh bal mờ cau kis tàm tiah geh tam tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh. Mò Lương Thị Mỹ Huệ, Kuang atbồ Kông ty TNHH Thảo dược Tây Nguyên, là cau git ngan bè phan lơh sơnơm yal, broă lơh ngan tàm broă tam phan lơh sơnơm kloh niam tàm kơnhoàl Đăk Tô, càr Kon Tum pà git: “Tŭ do, geh ờ uă cau kă bro ai kơnuh sơnơm bơh tiah hờ đah tô ha là kơnuh sơnơm lơgar Lo tus tàm càr Kon Tum mờ càr Quảng Nam nàng tăc mờ khà priă kas ngan mờ cau ngui den mùl màl là ờ git đal. Cau ngui tŭ do neh tă mờ khà priă uă ngan nàng blơi geh kơnuh sơnơm mơya bơta ƀă tàm ờ ndrờm bal mờ khà priă neh tă nàng blơi, den mùl màl là pơlai ngan tus mờ cau ngui”.

                 Chu pơrgŭc kơnuh sơnơm Ngọc Linh ờ ngan tàm kơnhoàl Đăk Tô, càr Kon Tum

Nàng đal git kơnuh sơnơm Ngọc Linh ngan ha là ờ ngan, broă lơh bè ờs là sền mhar saponin geh tàm kơnuh sơnơm. Mơya, broă lơh do kung ờ bơsong jơh jơnau kờñ ngan-ờ ngan tài saponin kung geh tàm uă bơta kơnuh sơnơm krơi is. Nàng gàr niam bơta kuơ, khà măt kă bro kơnuh sơnơm Ngọc Linh Kon Tum mờ gơnoar cau ngui in, càr Kon Tum gam bơcri priă nàng blơi măi wèt tus mờ broă xét nghiệm ADN nàng git kơnuh sơnơm Ngọc Linh ngan-ờ ngan tàm nam 2022.

Pa do, tàm pơrjum dơ̆ 2, HĐND càr Kon Tum khoă 12, geh ờ uă kuang bàng bal mờ cau tĕ khà yal bè broă kă bro blơ̆ blăc ngui tờm tam thất kung bè ờ uă bơta tờm chi ndai geh rùp ndrờm bal, đòm lơh bè tờm kơnuh sơnơm Ngọc Linh Kon Tum tăc tàm drà kă bro neh pơrlồm cau ngui, lơh ờ niam tus mờ bơta kuơ bal mờ khà măt kă bro bơh kơnuh sơnơm Ngọc Linh Kon Tum dê. Hơ jơnau lùp bè tơngu me do, ồng Lê Ngọc Tuấn, Củ tịc UBND càr do pà git, neh sồr kuang àng càr lơh broă nàng bơsong broă kă bro kơnuh sơnơm Ngọc Linh ờ ngan. Bal mờ hơ̆ UBND càr Kon Tum kung tơnguh ală broă atbồ nàng sền gàr bơta kuơ mờ khà măt kă bro kơnuh sơnơm Ngọc Linh Kon Tum: “UBND càr neh tơlik kơrnoăt bơcri priă nàng blơi măi mŏ, phan lơh broă, sơnơm mờ khà rơlao 10 tơmàn đong nàng mblàng ADN kơnuh sơnơm Ngọc Linh mờ ală phan lơh sơnơm ndai drơng tàm broă kờñ git, sền gròi kơnuh sơnơm Ngọc Linh ngan mờ ờ ngan geh ai ngui bơh nam 2022. tơnguh gơnoar bal mờ kơnòl bơh ală anih lơh broă atbồ Dà lơgar, bè Sở NN mờ PTNT, Sở Kông thương, Sở Khoa học, kông nghệ mờ gơnoar tờm bơh gơnar atbồ càr tàm broă atbồ bơta tờm sơntìl kơnuh sơnơm Ngọc Linh tam mờ tơnguh bơtàu tàm càr do dê”.

Cau cih Khoa Điềm-Cau mblàng Ndong Brawl