VOV4.K’ho - Tàm càr Phú Yên (rềp bal mờ càr Gia Lai bal mờ càr Dăk Lăk) geh broă tam brê geh cồng nha ngan, gơtùi ngui mờ ală càr tàm Tây Nguyên. Broă lơh do geh Anih bơto pơlam broă lơh sa Dà lơgar pơgồp bal mờ ală mpồl lơh broă gơrềng bal mờ càr Phú Yên lơh tàm 2 nam do. Broă lơh do rơhời lơh tam gơl jơnau git wă bơh làng bol, mờ dong kờl càr Phú Yên pờ ơnàng bă ù tam brê ai dơm chi dờng tŭ do mờ tàm tơnơ̆ do.

Tàm 2 nam bơh nam 2020 tus 2021, Anih tờm bơto pơlam broă lơh sa càr Phú Yên pơgồp bal mờ Anih tờm Kơlôi sơnơng Lơh sa Brê bơnơm lơh jăt broă “Bơ̆t bơtàu broă tam brê ai dơm chi dờng mờ sơntìl keo bơkiar geh dờp” tàm ală xã kal ke bè Xuân Quang 2, kơnhoàl Đồng Xuân; ală xã Cà Lúi, Sơn Hội mờ Sơn Phước, kơnhoàl Sơn Hoà mờ bă ù ơnàng 90 lồ.

Mpồl kuang bàng lơh broă bơh Anih bơto pơlam broă lơh sa suơn sre dà lơgar tus sền broă tam chi ai dơm chi dờng

Bơta sơntìl ngui là jơi sơntìl keo ròng bơkiar geh dờp, tàm hơ̆ geh AH1, BV75. Di lah pơn drờm mờ broă tam brê ờs mờng, cồng nha broă lơh sa bơh broă lơh do geh sền là ndrờm bal mờ geh tŭ uă rơlao. Geh bơta do là kơnờm mờ broă tơmù khà sơntìl tam, tơmù khà priă cau tam, phơng sih, broă sền gàr...

Uă làng bol kis tàm càr Phú Yên tus bal mờ ală rơndăp broă tam brê ai dơm chi dờng tŭ pa sơn đờm tus bal ờ sŭ ngan. Tài jăt mờ làng bol yal, tơngai nàng geh tơnhào tòm chi dờng jŏ mờ rềs àr uă. Hơ̆ là ờ hềt yal tus mờ dơ̆ lồi nam mờng gơtìp mìu càl dờng, tờm keo mờng gơtìp pă, den tàng geh uă cau ờ sŭk ngan. Ồng Trần Tâm, kis tàm ƀòn Phú Sơn, xã Xuân Quang 2, kơnhoàl Đồng Xuân pà git, ồng tus bal tam brê dơm chi dờng mờ bă ù ơnàng 2 lồ 7 sào. Tờm chi neh dùl nam gam hòn gơs niam, pràn mờ trồ prang bal mờ sơndră mờ càl den tàng iang nùs ngan: “Tŭ do sền gàr di broă lơh den tàng tờm geh hòn gơs mhar. Đơs bal là ù bơh hìu nhă añ tờm keo hòn bè ờs, ală tiah ndai tờm dờng rơlao mờ ñhoa bơh 4 tus 5 thơ̆k mìng rơ̆p 1 nam. Añ tam geh cồng nha, tơnơ̆ do tăc geh priă uă rơlao mờ tờm chi bè ờs, tơnơ̆ do tăc geh priă”.

     Ồng Trần Tâm kis tàm xã Xuân Quang 2, kơnhoàl Đồng Xuân tus bal mờ broă tam chi ai dơm chi dờng

Ồng Nguyễn Văn Khương, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Quang 2, kơnhoàl Đồng Xuân pà git, jơh gùt xã geh 14 hìu làng bol tus bal tam brê geh dơm chi dờng mờ bă ù ơnàng tus 30 lồ. Tòm chi hòn gơs niam, den tàng geh uă làng bol neh rơhời tam gơl nùs nhơm bè broă tam brê geh dơm chi dờng. Nàng broă tam brê geh dơm chi dờng tơnguh bơtàu kơl jăp, UBND xã Xuân Quang 2 neh sồr kuang bàng pơgồp bal mờ Anih bơto pơlam broă lơh sa suơn sre càr tus sền broă hòn gơs bơh tờm keo dê. Tŭ do, sơntìl tờm keo AH1 neh tam geh bơta pràn hòn uă rơlao 1,5 dơ̆ mờ tòm keo bè ờs: “Làng bol gam kal ke tai là tơngai, bơta rơha, tơnhào jăt tơngai bơh 8 tus 10 nam, làng bol tam tàm do mìng 5 nam là tờm ngan. Den tàng kung lam sồr làng bol là cồng nha bơh broă tam tờm chi geh dơm chi dờng do he tăc dơm chi geh uă priă rơlao. Xã kung lơh ngan lam sồr làng bol lơh bè lơi sền nàng git cồng nha bơh broă lơh sa bal mờ cồng nha bơh broă lơh ndai”.

Ồng Nguyễn Hoàng Tiệp, kuang bàng lơh broă tàm Viện Khoa học Lâm nghiệp, Kuang atbồ broă tam brê geh dơm chi dờng mờ sơntìl tờm keo pà git, broă tam brê geh dơm chi dờng rơha rơlao uă ngan mờ broă tam tờm keo bè ờs. di lah tờm geh cồng nha niam, tờm geh bơh 7 tus 8 nam den geh rơlao 200 khối, tơl lồ ù tam: “Broă lơh do geh là 1 rơbô 660, hơ̆ là 2 mờ 3 thơ̆k, làng bol gơtùi tam ngài bơh tờm do tus tờm ndai 2 thơ̆k nggùl mờ 2 thơ̆k nggùl. Mùl màl is mờ tiah tàm gùl lơgar tus hờ do là làng bol tam bơh 3 rơbô tus 4 rơbô tờm tàm 1 lồ ù. Hơ̆ là blơi sơntìl mờ khà priă ờ kas tam bơh 3 tus 4 nam hơ̆ sồng kơl tơn. Den tàng broă lơh do is ngan. Di lah bi tam jir, tam mhar bè hơ̆ den cồng nha gơmù là dùl, ù mhar klàr là bàr, dơ̆ 3 tai là sơntìl ờ niam, ƀuơn ngan gơtìp tu kòp lơh aniai. Broă tam brê ai dơm chi dờng mờ sơntìl keo geh tơnguh niam jơh”.

Tàm càr Phú Yên, cau lơh broă gah lơh sa suơn sre, brê bơnơm ngai sơlơ ờ geh, tàm hơ̆ uă ngan là tàm tơngai tam, tơnhào. Broă tơnguh bơtàu broă tam brê ai dơm chi dờng geh tơmù ờ uă bă ù tam tờm keo, tơmù bơta kal ke cau lơh broă tŭ tam, tơnhào tờm keo. Broă tơnguh bơtàu broă tam tờm keo ai dơm chi dờng, phan geh drơng tàm broă kờñ dơm chi lơh broă tàm càr kung bè tàm gùt lơgar, tơmù kal ke tàm broă kơl chi bơh brê hờn is, bơh tŭ hơ̆ pơgồp bal tàm broă sền gàr brê, sền gàr tiah kis. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Quốc Thanh, Kuang atbồ Anih bơto pơlam broă lơh sa suơn sre Dà lơgar pà git, broă tam brê ai dơm chi dờng mờ sơntìl tờm keo bơkiar tờm tàm càr Phú Yên lài ngan neh tơnguh bơtàu niam, gơnoar atbồ xã bal mờ làng bol tus bal broă lơh do pal chồl pràn broă ngui khoa học, kỹ thuật tàm broă sền gàr tờm keo: “He pal tam rơha, kờñ geh khà gơguh mhar den pal sih phơng. Lài do he tam brê ờ geh jơnau kờñ sih phơng, mơya tàm do neh sih phơng den geh sơnđan là thâm canh. Bơdìh hơ̆ tai, ală broă sền gàr bơtơl là kỹ thuật, mus pès, koh ntê, koh cồng. Bŭ lah mìng rơ̆p 1 nam, mơya gŏ tờm chi hòn ndrờm bal mờ dờng, niam, di gơlan bol añ kơlôi broă lơh do cèng geh cồng nha uă tàm ală nam tus”.

Mùl màl pà gŏ, broă tam brê ai dơm chi dờng tàm càr Phú Yên gam rơhời cèng geh cồng nha mùl màl. Broă lơh do kung di glơlan geh lơh uă tàm Tây Nguyên, tŭ khà ù tam brê gam uă, geh bơsong cau in geh broă lơh, geh priă ai làng bol in, mờ tơnguh niam tiah kis sinh thái tai.

Cau mblàng Ndong Brawl