VOV4.K’ho – Uă ƀòn tàm tiah Tây Nguyên, ngan là tiah sar lơgar ngài, bơta bau gờñ mờ bau cau jơi nòi bal kung gam gơlik geh jŏ jòng ngan, lơh gơbàn ală jơnau ờ niam gơ lời wơl tàm mpồl bơtiàn, lơh gơ rềng tus bơta niam jơi nòi dê. Dùl bơta geh ngan là: mìng tŭ tơl nă cau tàm mpồl bơtiàn git loh ală bơta aniai bơh ală bơhiàn ờ niam dê, tàm hơ̆ geh bau gờñ mờ bau cau jơi nòi bal, bơh hơ̆ jòi broă tơrmù ƀà mờ tơn jơh bơta do. Tŭ hơ̆, sap pơnđiang kòn pah tŭ trồ mang tus, trồ rìng àng geh lơh ngoh rơngac nùs tồr cau dê, mơya ờ di là moat jrùm tai.

Ală jơi bơtiàn kòn cau dùl êt nă cau ơm kis bơh jŏ tàm càr Lâm Đồng jat jơi mè. Hơ̆ là kòn cèng jơi mè dê. Ồng Ya Gương, Phó Kuang atbồ Ban Dân tộc càr Lâm Đồng mblàng lơh loh là: Gơ wèt mờ cau K’ho, cau Mạ, Cru... bi ùr mờ oh ùr tơnơ̆ tŭ bau, kòn khi dê ndrờm cèng jơi mè, den tàng là cau jơi nòi bal. Bi ùr mờ oh klau, halà bi klau mờ oh ùr, tơnơ̆ tŭ bau, kòn khi dê ờ di là cau jơi nòi bal. Tơl jơi bơtiàn kòn cau, tơl bă tiah ndrờm geh bơta kơlôi sơnơng bè jơi nòi bal ờ ndrờm bal. Adat boh lam neh geh jơnau cih loh làng bè gùng tam bau. Mơya bơta pin dờn, bơhiàn bơh jŏ mờ bơta kơlôi sơnơng bè niam chài rài kis bơh tơl jơi bơtiàn kòn cau dê den bè lơi. Do kung là dùl bơta kòl yan.

Tàm ƀòn Bơ Nao, thôn 4, xã Lộc Bắc, kơnhoàl Bảo Lâm, càr Lâm Đồng geh K’Thắm neh lơh mè tŭ gam là kơnòm dềt. K’Thắm bau bơh tŭ 14 sơnam, tŭ hơ̆ gam bơsram ơdŭ 8. Tŭ do, kòn ùr tơnhua bơh K’Thắm dê kung neh rlau 3 sơnam, kòn klau tơnơ̆ mờr 8 nhai. K’Thắm pà git, tơnơ̆ tŭ bau, mè bèp neh tam pà dùl bă mìr kơphe ơnàng 7 sào. Geh pà ù rềp gùng cài, pà priă lơh hìu kơ̆ kơljap. Mè bèp 2 gah ndrờm chờ hờp tài bơh ù tiah, hìu đăm, priă jền ờ gơ wèt tàm tê cau jơi nòi ndai. Ờ pal kơlôi rơcang piang sàu àu soh, mơya dà mat K’Thắm rê gơ hòr sùm, nhat tềng tơr mồ kòn gam pô toh tŭ gŏ gơp bơyô ring rơh gam lòt bơsram: “Oh den oh ờ lòt lơh broă, geh bau ròng. Bau oh dê lòt lơh broă, oh ơm tàm hìu ròng kòn, lơh broă tàm hìu gời. Jŏ jŏ hơ̆ sồng oh lòt tàm suơn dùl dơ̆. Mờ lòt tàm suơn den pơyua kòn hờ hìu mè tờm. Hìu mè oh dê ơm rềp ndo tơn”.

Hìu bơnhă ồng K’Sọp, bèp K’Thi Diễm dê ơm tàm ƀòn Kròt Sơk, xã Bảo Thuận, kơnhoàl Di Linh kung geh kòn ùr bau mờ cau jơi nòi bal. Bơklau K’Thi Diễm dê là kòn klau bơh bi ùr bèp K’Thi Diểm dê, hơ̆ là kòn mơi tờm. Kòn ùr tơnhua bơh K’Thi Diễm dê tŭ do neh 8 sơnam, mơya să jan rơgai rơgòng ngan, lòt kung ờ kơ̆ sơl, sùm gơtìp kòp tê jê să. Ồng K’Sọp đơs là, gùng tam bau kòn ùr ồng dê là di mờ bơhiàn bơh jŏ: “Tŭ mờ K’Thi Diễm bau, he kung lơh jat bơhiàn bơh jŏ, kung ñô bau, kung lùp lap wil tơl. Kòn klau là kòn bi ùr añ dê. Sau den ờ sô ngan, khai deh gờñ tŭ 8 nhai lơm”.

Ƀòn Hằng Piơr, xã Bảo Thuận, kơnhoàl Di Linh geh 161 hìu bơnhă, 757 nă cau. Tàm ƀòn, uă yô ùr bơklau là cau tam bau mờ cau jơi nòi bal. Geh tŭ, rài mè bèp bau cau jơi nòi bal, mờ tus rài kòn kung bè hơ̆ sơl. Ồng K’Brệp mờ K’Học là kòn kồñ, kòn mơi, tam bau deh 3 nă kòn, tàm hơ̆ geh sau K’Pơn neh 12 sơnam, gơtìp kuet kơlte bơh pa deh, mìng nggui dùl bă. K’Pơn gam ñŏ halà ñìm? Cau bơdìh ờ gơtùi đal git.

Ồng K’Lào, Phó Kuang atbồ Phòng Dân tộc kơnhoàl Di Linh yal là, tŭ pa tàu dờng, ồng pal lơh ngan pơndang hơ̆ sồng gơtùi lik klàs bơh bơta bau gờñ mờ bau cau jơi nòi bal bơh să tờm ồng dê. Mè bèp hơ lap bau ồng in mờ dùl nă cau jơi nòi rềp ngan. Hơ̆ là oh ùr kòn mơi tờm dê. 2 hìu bơnhă neh tam hơ bau mờ gơp. Kòn ùr kung dờn bơr mè bèp, kờñ bau mờ ồng. Ồng K’Lào neh jòi tơl bơta nàng hòi jà, oh ùr kung ring bal sang tĕ jơnau hơ pơrgon kup bau. Bulah bè hơ̆, hìu bơnhă ồng K’Lào pal kong lơh glài mờ priă mat, uă phan bơna ai hìu bơnhă đah ùr in: “Bơhiàn bơh làng bol kòn cau dê khi sơnơng là kòn mơi bau kòn kồñ den hơ̆ là dùl bơta pơn iờ să ai jơi nòi in. Jơnau kờñ khi dê là pleh cà ràk mờ gàr jơtài jơi nòi dê là tờm. Khi ờ sơnơng là jơi nòi bal. Bè broă bau gờñ mờ bau cau jơi nòi bal, pal đơs là tàm tiah làng bol jơi bơtiàn kòn cau dùl êt nă cau kung gam gơlik geh, tài làng bol ờ hềt git loh bè bau gờñ kung bè gùng tam bau mờ cau jơi nòi bal”.

Ồng Ya Gương, Phó Kuang atbồ Ban Dân tộc càr Lâm Đồng đơs bè: “Bè bơta bau gờñ, bau cau jơi nòi bal tàm tiah làng bol jơi bơtiàn kòn cau dùl êt nă cau den neh geh bơh jŏ ngan. Den tàng broă tam gơl bơta kơlôi sơnơng bơh cau jơi bơtiàn dùl êt nă cau dê ờ di là broă gơtùi lơh mơ. Ban Dân tộc ai geh mờng chài là mpồl kuang bàng, công chức lơh broă do, khà cau git wă bè bơhiàn bơh jŏ làng bol kòn cau dê ờ huan uă. Tài ờ git bè bơhiàn bơh jŏ, ờ geh pràn jak nàng mblàng yal di mờ bơta chài git wă bơh làng bol kòn cau dùl êt nă cau dê den làng bol geh ờ bài đòm, ờ bài jat, lơh cồng nha broă mblàng yal ờ uă”.

Bơh ƀòn dờng Dà Làc lòt jat gùng đah jum mat tơngai mut, pal sơrlèt gan gơl gùng mờr 250 kơi sồ hơ̆ sồng tus xã Đồng Nai Thượng. Do là xã ngài ngan rlau jơh bơh càr Lâm Đồng dê. Đồng Nai Thượng geh 5 thôn mờ 417 hìu bơnhă, 1 rbô 915 nă cau. Là tiah ơm kis jŏ rài bơh cau Mạ dê. Ồng Điểu K’Giắc, Bí thư Đảng ủy xã Đồng Nai Thượng pà git, bơta bau gờñ mờ bau cau jơi nòi bal bơh cau Mạ dê lài do là uă ngan. Mơya tŭ do neh tơn jơh: “Bơh Nghị quyết Đảng bộ dê, Ủy ban Nhân dân xã geh broă lam lơh, geh tơngume mblàng yal pah poh tàm anih pờ tơlik jơnau đơs mờ tàm ală pơrjum bơh xã tus thôn. Kuơmàng tàm ală dơ̆ pơrjum chi bộ, pal jà Ban Nhân dân thôn, ală cau geh pơn rơ jak tàm ƀòn lơgar nàng pơgồp bal mblàng yal, hòi jà. Bơdìh hơ̆ tai, bol hi crơng gơs ală mpồl lam sồr làng bol, geh bí thư Chi bộ, ban Nhân dân thôn, Kuang atbồ Ban lơh broă Mặt trận thôn, ală chi bộ, mpồl cau ƀòn lơgar den tàng cồng nha lơh broă uă ngan. Bơh hơ̆, kờp sền ală hìu bơnhă lơh krơh lài den di tŭ jờng rơ, pà khà jờng.”

Bơh bơta lơh is, sa is, cau Mạ tàm Đồng Nai Thượng neh tam chi tam jŏ nam bè điều, tiêu, kơphe jat broă lơh gơlik phan bơna kă bro den tàng rài kis neh kơ̆ kơljap, bơtàu tơnguh. Jơh gùt xã geh 417 hìu bơnhă, mơya geh tus 450 lồ điều, 358 lồ kơphe, 100 lồ kau su, 170 lồ chi sa plai. Kờp bal tơl hìu bơnhă geh rlau 3 lồ chi tam jŏ nam neh tơnhàu. Priă lơh geh tơl nă cau pah nam geh mờr 50 tơlak đong. Bơta pal đơs là rlau 7 nam do, gùt xã ờ gơlik geh bơta bau gờñ mờ bau cau jơi nòi bal. Trồ mang tus, ală gơl gùng bê tông lòt ală thôn tàm do àng gơ crà ồs đèng. Đồng Nai Thượng neh geh càr Lâm Đồng dờp là xã ƀòn lơgar pa.

Cau mblàng K’Duẩn

Làng bol mờ gơp bơyô kờñ iat jơnau cih dơ̆ 1, dan pờ jat gùng link tơnơ̆ do: