VOV4.K’ho - Tàm ală ngai do, làng bol gùt [òn lơgar Tây Nguyên gam geh uă nùs nhơm chờ wă rò nam pa satềp Mậu Tuất 2018. Di tàm dơ\ do, bol a` jà làng bol bal m ală gơ\p bơyô iăt ờ uă hìu nhă làng bol tàm ală [òn Tây Nguyên yal bè nùs nhơm chờ tàm ală ngai satềp, kung bè rơndăp broă lơh sa, tơnguh bơtàu lơh sa tàm nam 2018.

Kơnờm mờ broă tam gơl phan tam, ngui ală bơta gơguh jăk khoa học kỹ thuật tàm broă lơh sa mờ tus bal niam tàm broă bơ\t bơtàu [òn lơgar pa, xã Đinh Lạc, kơnhoàl Di Linh, càr Lâm Đồng neh geh dờp geh khà [òn lơgar pa.

Rài kis tơl nă cau tàm xã geh 35 tơlăk priă tàm nam 2017; broă lơh gùng lòt, tơbơ\t rơbòng dà di pal niam mờ broă kờ` tơnguh bơtàu lơh sa mpồl bơtiàn xã do dê. Jăt ồng Mool Jim, kis tàm [òn Duệ, xã Đinh Lạc yal, rài kis tơnguh bơtàu den tàng nam do làng bol chờ nam pa satềp geh uă rơlao:

-Tu\ do, làng bol geh g^t tam kơphe, lơh sre ngui khoa học kỹ thuật pa tàm broă lơh sa, rài kis sơlơ ngai sơlơ hờm ram, geh tơl piang sào, ào soh, geh phan bơna prăp gàr, oh kòn geh lòt bơsram tus gùng tus dà, làng bol [òn lơgar tam gơl tơnguh bơtàu uă ngan.

Lài do, chờ satềp làng bol mìng bơyai lơh `ô chờ lir bông geh bơyai lơh tàm nhai 3, tơnơ\ mờ tu\ kàl tơnhào tàm nam neh jơh, kòi, tơngời geh prăp tàm đam. Den tu\ do, [òn lơgar kung neh gơguh jăk uă, kung bơyai lơh satềp bè cau yoan dê sơl, kung blơi tơl ală phan, bơyai lơh `ô sa, còp să bal tàm ală ngai satềp.

G^t broă lơh sa mờ tềm pềr, rài kis làng bol [òn Plei Chrơng II, xã Đak Ta Ley, kơnhoàl Mang Yang, càr Gia Lai, tu\ do neh geh rài kis hờm ram. Ală broă lơh dong kờl bơh Đảng mờ Dà lơgar dê gơ wèt mờ [òn làng bol kòn cau, bè: ồs đèng, gùng lòt, hìu bơsram, hìu sơnơm, kung neh dong làng bol tàm [òn kơ\ kơl jap rài kis. Tàm nam pa do, làng bol tàm [òn lơh ngan tam klăc nàng pơn jat tai bơtàu tơnguh lơh sa rlau tai. Kra [òn Hmoih, [òn Plei Chrơng II, pà g^t:

Tu\ do lơngap lơngai uă ngan, geh Đảng mờ Dà lơgar dong kờl bràs, lu\, sơmang, làng bol den dong kờl tơngai lơh broă, lơh gùng bê tông kloh niam, lòt rê buơn. Ồng kung geh lơh ngan bơto bơtê kòn sau, mblàng yal làng bol in pơnjat tai tam klăc, attê bal bơt bơtàu [òn lơgar niam bơne\ mờ pas gơs rlau, lơh sa bơtàu tơnguh ngai sơlơ niam rlau tai.

{òn Nà Sược, xã Ea Huar, kơnhoàl Buôn Đôn, càr Dak Lak geh 92 hìu, mìng là làng bol kòn cau Mnông. Mờ broă dong kờl bơh gơnoar atbồ xã, làng bol tàm [òn tă tai priă kờ` blơi 1 nơm sur dờng bơyai lơh wă rò nam pa tàm hìu pơrjum [òn. Sền làng bol tam klăc bal wă rò nam pa satềp, ồng Che Njêr chờ hờp ngan:

-Nam pa kơ\p kờ` geh ală bơta bơtoah, làng bol lơh jăt gùng dà broă lơh bơh dà lơgar dê. Kơ\p kờ` làng bol tàm [òn tam klăc bal, lơh ngan lơh broă sa kờ` tơnguh bơtàu, ba` lơh gơbàn tam cah is.

Tàm ală ngai satềp `ô sa chờ niam, ba` tam lah tam lơh, lơh bè lơi pal chờ be ală [òn cau dê. Dờn jơnau cau dờng, jơh satềp den he pal lòt lơh broă, tus ngai 2 ngai 3 satềp den pal lòt lơh broă mơ, làng bol lòt dus bùm, còp suơn, còp mìr, yuh dà sre, kơ\p kờ` 1 nam pa geh tơnguh bơtàu rơlao.

Wă rò nam pa, hìu bơnhă bi H’ Juynh,  kis tàm [òn Plei Phung 1, xã Biển Hồ, [òn dờng Pleiku, càr Gia Lai, chờ hờp ngan tài bơh pa do geh tơnhào kàl kơphe uă. Bi pà g^t, nàng lơh sa bơtàu tơnguh rlau tai, hìu bơnhă neh rcang 30 tơlak priă bơcri nàng sơng ka sền gàr kơphê pa tam wơl, mơkung rcang sơntìl  kòi kờ` sih tàm kàl prang tơnơ\ tu\ jơh sa tềp Mậu Tuất do:      

-Năm 2017 pa do, hìu bơnhă a` dê geh tơnhào kơphê ua\ ngan, mờ khà priă ta\c kơphê gam lơyah, den tàng priă lơh geh ờ hềt di mờ kơ\p kờ`. Nam pa, a` sơng ka sền gàr wơl  suơn kơphê hìu bơnhă a` dê. Bồ nam, a` mờ làng bol gam kơ\p hìu ma\y pờ dà nàng sih kòi tàm kàl prang. Kơ\p kơnờm tàm nam pa làng bol geh rài kis hờm ram mờ boh gơbài.

Wă rò nam pa satềp tàm nùs nhơm chờ hờp, gơnoar atbồ ală xã, ală mpồl lơh broă bal mờ làng bol tàm Tây Nguyên gam ờ hu^ bè gùng dà broă lơh sa tàm nam pa. làng bol kơ\p kờ`, bal mờ broă tơnguh bơtàu lơh sa nam 2017 dê, nam 2018 do rài kis làng bol geh tơnguh bơtàu rơlao.

Ngọc Réo là xã gơwèt tiah kal ke kơnhoàl Đak Hà, càr Kon Tum dê. Kờp tus jơh nam 2017, rơlao 1 rơbô hìu, mìng là làng bol kòn cau Sơdàng kis tàm 8 [òn tàm xã neh tam g^t nđờ rơhiang lồ bùm blàng, kòi sre mờ rơlao 500 lồ cao su, 10 lồ kơphe… mờ broă dong kờl bơh gơnoar atbồ, ală mpồl lơh broă tàm xã dê, gùt xã geh 90 hìu neh klàs mờ rơ[ah. Sền cồng nha nam lài mờ pà g^t ală gùng dà broă lơh xã dê tàm nam pa, ồng A Hờ Khánh, Phó Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND xã Ngọc Réo đơs:

-Tàm nam 2018, HĐND xã tàm tơngu me Nghị quyết bơh Đảng uỷ pơn jăt tai geh ală broă lơh đềt mềr rơlao, geh broă lơh di pal rơlao mờ broă lơh sa mpồl bơtiàn, sền gàr bơta lơngăp lơngai xã Ngọc Réo dê.

Kuơ màng ngan là sền kuơ tàm broă tơmù rơ[ah, tài di lah broă do ờ geh lơh niam den lơh gơbàn ờ niam ngan tus mờ rài kis, mpồl bơtiàn, bơta lơngăp lơngai ờ do ờ dă mpồl bơtiàn. Nam 2018 pơn jăt tai đơng lam tàm broă tơnguh bơtàu ròng phan. Xã geh broă dong kờl sơntìl `hơ\t ai làng bol in kờ` tơl niam geh phan sa phan ròng in sa. Lơh bè lơi kờ` làng bol klàs mờ rơ[ah mờ ba` gơbàn rơ[ah tai.

Nam 2017, Mpồl Cau ùr xã Ea Tul, kơnhoàl Cư M’gar, càr Dak Lak, mut lơh srơh cau ùr dong kờl bal bơtàu tơnguh lơh sa, sang sơrbì jơgloh tơrmù r[ah mờ ală broă lơh ngan ngồn mờ geh cồng nha.

Bơh hơ\, khà hìu bơnhă r[ah là hìu cau ùr la cau tờm hìu tàm xã Ea Tul gơmù bơh 56 hìu bơnhă tàm nam 2012, tu\ do gam 18 hìu bơnhă. Bi H’Nuen, Phó Chủ tịch Mpồl cau ùr  xã Ea Tul đơs ngan, tàm tơngai tus Mpồl cau ùr xã dê pơn jat tai sền gròi broă chồl pràn lơh ală broă lơh dong kờl cau ùr bơtàu tơnguh lơh sa, dong ală hìu bơnhă r[ah tài cau ùr la cau  tờm hìu lik klàs r[ah kơljap.

Tàm nam 2018, mpồl cau ùr xã Ea Tul pơn jat tai sền gròi broă bơt bơtàu [òn lơgar jat broă lơh “Bơt bơtàu hìu bơnhă 5 ờ, 3 kloh”, tam bơkào tềng gah gùng lòt nàng [òn lơgar in niam bơne\ rlau tai.

Tàm nam 2018, Mpồl cau ùr xã dê geh sền gròi ngan tus broă dong ală hìu bơnhă lik klàs r[ah mờ broă lơh ngan ngồn bè ròng sur, iar.. kờ` dong kờl 1 tus 2 hìu bơnhă cau ùr  la cau tờm hìu nha\ tàm ală [òn lik klàs r[ah, mpồl kung geh dong kờl ala\ hìu rbah tơl hìu bơnhă bơh 5 tus 8 tơlak priă tàm nam pa do.

Kis đềt mềr mờ brê mờ kis geh kơnờm mờ brê là jơnau kơ\p kờ` bơh lài do kòn cau Sơdàng dê. Ală nam pa do, lơh jăt broă tơm priă sền gàr brê, tàm càr Kon Tum neh geh 153 [òn, 160 mpồl hìu mờ rơlao 1 rơbô 500 hìu nhă, cau 1 nă să is dờp sền gàr brê.

Rài kis pah nam bơ tơl hìu dờp sền gàr brê 5 tơlăk priă; [òn lơgar dờp di pơgăp 88 tơlăk priă bal mờ mpồl hìu di pogăp 37 tơlăk priă. Broă geh dờp bơta kuơ bơh broă tơm priă sền gàr brê neh lơh niam ngan tus mờ jơnau g^t wă, gơnoar bal mờ kơnòl bơh làng bol dê tàm broă sền gàr mờ tơnguh bơtàu brê.

Tàm ală ngai do, bal mờ nùs nhơm chờ gờm Đảng, chờ gờm nam pa, làng bol kòn cau Sơdàng kis tàm ală [òn neh cri bơyai uă tus mờ broă, lơh bè lơi kờ` sền gàr brê niam. Bi A Măng, kis tàm [òn Long Giũa, xã Măng Bút, kơnhoàl Kon Plông pà g^t:

-Tàm nam pa 2018, làng bol tàm [òn geh tus bal, lơh ngan sền gàr brê niam. K^ hơ bal ờ geh hìu lơi tìs mờ broă mus brê lơh mìr. Lơh jăt is ală kơrnoăt tàm broă sền gàr brê. Kờ` gàr brê niam, làng bol tàm [òn tam pà bal gơs tơl mpồl, tơl mpồl hìu, tàm 2 poh 1 mpồl lòt sền gròi brê. 1 ngai lòt 5 nă cau bơh 5 hìu.

Di lah geh broă gơbàn mus kơl brê lơh mìr, làng bol geh kơrian mơ. Tàm nam pa, làng bol geh sền gàr brê niam kờ` geh dờp bơta kuơ bơh brê mờ kis đềt mềr jo\ jòng mờ brê.

Nam pa do, Hợp tác xã tam kơphê kơ\ kơl jăp Ea Kmat Hoà Đông, kơnhòal Krông Pách, càr Dak Lak, chồl pràn lơh broă bal dong làng bol  lơh sa lơh broa\ bal tàm hợp tác xã kờ` tơrmù khà priă lơh sa, dong broă atbồ bơta niam phan lơh sa bơh suơn sre nàng ai tơlik phan bơna tus tàm drà kă bro mờ kờ` geh anih ta\c phan lơh gơs kơ\ kơl jap… Tàm nam 2018, hợp tác xã geh ală rơndap broă lơh ngai sơlơ bơtàu tơnguh rlau tai. Ồng Y Ca\l Êban, Kuang atbồ Hợp tác xã tam  kơphê kơ\ kơl jap Ea Kmat Hoà Đông, đơs:

Tàm nam 2018, hợp tác xã pơn jat tai dong làng bol lơh sa bè broă ngui khoa học kỹ thuật  bơto pơlam làng bol lơh sa in g^t broă sơng ka sền gàr kơphê, bè: koh ntê, tuh dà mờ ơn phơng… Hợp tác xã geh lơh sùm mờ làng bol lơh sa nàng tàm ală nam tus  kơphê geh uă rlau tai. Jơnau kờ` lơh geh là tàm 1 lồ geh tơn hào 4-5 tấn kơphê gar. 

                                     Cau cih mờ yal tơng^t Ndong Brawl – Lơmu K’ Yến