VOV4.K’ho - Tàm bơta chờ hờp bơh ala\ ngai sa tềp  gam tus bềng ala\ tiah,  kàl bơh tơl ngui tơl sa hờm ram, tòm trơ gùm. Làm ala\ [òn làng  Tây Nguyên neh chờ hờp,  bơkah gùng [òn,  hìu đam, rcang wa\ rò tam jào sơnam ờ do ờ da\,  chờ hờp:

Ồng Y Bhiông Niê ơm tàm [òn Ako Dhông, sơnah [òn Tân Lợi, [òn dờng Buôn Ma Thuột, càr Dak Lak dê pà gi\t, hìu bơnhă neh rơcang sa tềp bơh pơgăp mờ do mờr dùl nhai, tơl nă cau tơl broă, bơh broă [e\ tơrnờm tus broă jòi lòng nàng dăp rơcang tru\ mbar kơnơm tàm mang 30 sa tềp.

Bơh ngai mờr sa tềp, bè phe do, mbar do, tơrnờm do là pal rơcang bơh lài. Hơ\ sồng ding đơr, khuah nành, che kơ\t, nha prìt, nha klơm mbar mờ ală phan bơna pal geh ndai den neh jơh rơcang sir bơh lài pơgăp mờ do 5, 6 ngai gơ dê. A` jàu broă ai ală cau tàm hìu bơnhă in, tơl cau tơl broă, cau den lòt jòi lòng, cau den lòt blơi mbar, blơi khuah nàng klơm mbar, mờ rơcang jơh ală bơta nàng ơm tơrgùm să bal tru\ gơm kơnâm mbar klơm wa\ rò mang tàm jàu sơnam.

 Làng bol tàm thôn Bình Lợi, xã cư\ M’la`, kơnhoàl Ea Súp, càr Dak Lak gam ờ ru ngan nàng lơh gớ sbroa\ lơh lồi dut bơh nam yau kờ` wa\ rò nam pa. Nam  do òr,  bơh ờ niam bè trồ tiah, broa\ lơh sa ờ bươn boài, bulah rài kis gam ua\ kal ke, mơya làng bol kung nhe blơi ala\ phan ngui kờ` ngan nàng sa tềp hờm ram  kung tềm pềr. Ồng Bế Văn Long, Bí thư chi bộ thôn Bình Lợi ai git:

 Bơh ngai 22, den làng bol lòt lơh broa\ ngai rê blơi phan sa tềp, ba` kèo,  hơ\ sồng phan sa tàm hìu nha\.  Bơh ngau  dùl sa tềp,  den lơh  yàng, ala\ phan sa bè iar tơm bà den pal geh, hơ\  mbar,  nem, chả.

Hìu bơnhă ồng Ksor Glơi (cau Jrai, tàm [òn Jut 1, xã Ia Dêr, kơnhoàl Ia Grai, càr Gia Lai) gam jơh nùs ngan rơndăp tăp sèng rơcang sir broă sươn mìr, drăp tơrnờm nàng wa\ rò sơnam pa sa tềp.

Jơh ală hìu bơnhă pơs wàs rơndăp tăp sèng hìu đam nàng wa\ rò oh mi, mơi wa bơh tiah ngài rê nting săp sa tềp sơnam pa. Di tàm dơ\ do boh bơr, bơyai broă lơh broă sa, lơh hìu pa, bơ\t bơtàu rài kis. A` kung lòt còp nting săp sa tềp sơnam pa ală hìu bơnhă tàm [òn sơl, kơ\p kờ` broă lơh sa sơlơ niam rlau, đòm jat bơta jak chài pa tàm broă tam kơphê, lơh kòi, ròng phan. Tàm nđờ ngai do, jơh dùl hìu bơnhă tơrgùm jơh să jan pơs wàs rơndăp tăp sèng hìu tum, rơcang banh kèu, klơm kơnâm mbar mờ [e\ tơrnờm, wa\ rò cau pròc mhàm tus còp să nting săp, kơ\p kờ` bal mờ gơ\p ală bơta niam bơne\ tàm nam pa, nam yau neh lòt gan, nam pa tus jơh tơl nă cau să jan pràn kơldang mờ lơngăp lơngai sùm.

Tàm [òn tờm bơh Anh hùng Nơ Trang Lơng, làng bol kòn cau M’nông tàm [òn bu Nơr, xã Quảng Tâm, kơnhoàl tiah nhàr lơgar Tuy Đức, càr Dak Nông kung gam ờ ru ngan  tàm broa\ rcang sa tềp. Ồng Điều Vinh, atbồ [òn ai git, kơnờm kis  bal bơh ala\ kòn cau oh mi den tàng làng bol neh bơsram bal bè broa\ lơh sa mờ bơta mờng tàm lơh sa,  chồl guh  nùs nhơm tam klac bơt bơtàu rài kis hờm ram:

 Ngai sa tềp bơhìan,  cau M’nông bol a` geh pơs wàs kloh niam hìu đam, blơi ào mpha pa kòn in, blơi ba` kèo,  klơm mbar nàng wa\ rò  nam pa, hìu nha\ den geh tòm, kơp kờ` rài kis nam pa tơl ngui tơl sa  rlau. Tàm [òn Bu Nơr bol a`,  kơnờm oh mi cau Yoan mut kis tàm do, oh mi cau M’nông kung bơsram geh broa\ lơh sa  chài khi dê. Lài do,  làng bol mìng mut tàm brê bơ\ bang,  pic biap, pic đo ju đo prìt sa pah ngai lơm, ờ geh pria\ jền sùm bè tu\ do. Tu\ do, bol a` geh pria\ jền bơh kơphe, tiêu… rài kis  bơh làng bol tu\ do neh gơguh rlau mờ lài  ua\ ngan.

Thôn Dà K’Nàng, xã Dà K’Nàng, kơnhoàl Dam Rong, càr Lâm Đồng, làng bol kòn cau K’ho Cil kung pơs wàs hìu tum, blơi phan bơna, phan ngui rơcang sir tơl ală bơta nàng chờ hờp bal wa\ rò sơnam pa. Ồng Kon Sơ Ha Tuy, Kuang atbồ thôn Dà K’Nàng, kơnhoàl Dam Rong, càr Lâm Đồng pà gi\t, geh gơnoar atbồ sền gròi dong kờl, làng bol neh geh rài kis tơl ngui tơl sa đau.

Bulah nam do trồ tiah ờ niam, aniai tus priă lơh geh bơh làng bol dê mơya ờ go\ di bơh hơ\ mờ làng bol ờ go\ chờ hờp bal mờ sa tềp bơhiàn yau dà lơgar he dê. Thôn Dà K’Nàng làng bol neh tam gơl bơta kơlôi sơnơng, broă lơh, kuơmàng là cau kơnòm să tàm thôn do là thôn geh uă ngan cau bơsram sră bơh xã dê, den tàng bè hơ\ neh pơgồp bơnah tàm bơta bơtàu tơnguh lơh sa bơh xã dê. Làng bol tu\ do jơh nùs tàm pơrlòng lơh sa, gàr kơ\ bơta lơngăp lơngai tàm thôn, [òn…

 Nam pa do la dùl nam kal ke mờ lơh sa suơn sre tàm tây Nguyên, tu\ trồ tiah ờ niam, cồng nha  lơh geh bơh chi tam ờ kơ\,  pria\ tac bơh phan lơh geh lơyah. Tàm ala\ ngai do, ala\ kấp, ala\ gah, ala\ [òn lơgar neh bal mờ ua\ mpồl cau dong kờl neh at tê bal mut lơh  ua\ broa\ lơh dong kờl làng bol  wa\ rò sa tềp ham mhu\, tơl sir:

 Crang wa\ rò sa tềp sơnam pa Kỷ Hợi, gơnoar atbồ xã Đak Hring, kơnhoàl Đak Hà, càr Kon Tum neh mut lơh broa\ lơh drơng sa tềp làng bol in tơl, nàng hìu nha\ lơi kung geh wa\ rò sơ nam pa tàm hờm ram boh gơbài. Mò Y Nông- Phó chủ tịch UBND xã Đak Hring, ai git: nam do òr,  xã geh bơtàu tơngguh lơh sa-mpồl bơtìan go\ loh ngan, mờ pria\ geh gơguh kờp bal tơl na\cau tus 28 tơlak pria\. Khà broa\ lơh sơnơm, bơto bơsram slơ ngai slơ geh bơtàu tơngguh,  bơta ngap lơngai [òn lơgar chính trị geh gàr niam:

 Xã Đak Hring neh lơh geh broa\ ai ala\ thôn  rcang  sa tềp, bơyai lơh ngai chờ klơm mbar làng bol in. Jơh ala\ hìu nha\ gam ơm kis tàm  ala\ [òn, thôn, ờ mìng hìu rbah, mờ tơl hìu  drờm geh dờp 2 nơm mbar, drờm mờ 100 rbô pria\. Xã geh sền gròi bơyai lơh wa\ rò sa tềp chờ sơnam pa ai làng bol in tàm ala\ [òn ua\ ngan kal ke. Mìng is phe dong jơgloh pah nam drờm geh, xã geh dong kờl tơl hìu rbah la 500 rbô,  mờ ala\ hìu  nha\ mơr drờm mờ cau rbah den 250 rbô pria\ nàng  blơi ba` kèo hìu nha\ in,  nàng ba` lời hìu lơi ờ geh sa tềp tàm ala\ ngai sa tềp, hìu lơi kung geh chờ sa tềp chờ hờp mờ ờ do ờ da\.

 Kon Gang là xã kal ke uă ngan bơh kơnhoàl Đăk Đoa, càr Gia Lai dê. Xã geh rlau 80% khà kờp làng bol là cau Bahnar, khà hìu r[ah geh tus 45%. Mò Lenh, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận dà lơgar Việt Nam xã Kon Gang pà gi\t, tàm dơ\ sa tềp nam do, xã neh tus kờp sền nàng geh ală bơta dong kờl di tu\, geh kuơ ngan ai ală hìu bơnhă r[ah in geh phan sa tềp wa\ rò sơnam pa.

Geh bơta sền gròi bơh Đảng ủy, pah nam xã ndrờm bơyai lơh lòt còp mờ pà phan làng bol in, ngan là hìu bơnhă kal ke, r[ah lơ ời. Tơl hìu dờp êt ngan kung là bàr khàr dà màn, dùl kơldung bòk ngòk, boh sa. Xã Kon Gang geh rlau 80% là làng bol kòn cau Bahnar gam wơl là làng bol cau Yoan mờ dùl [òn Dập là cau Jrai. Di dơ\ sa tềp a` dan nting săp kơ\p kờ` làng bol tiah rềp tiah ngài să jan sùm pràn kơldang, lơh sa sơlơ bơtàu tơnguh, hìu lơi kung bơtàu tơnguh lơh, lơh ngan sơrlèt gan kal ke tơn jơh jơgloh tơrmù r[ah kơ\ kơl jăp jo\ jòng.

Xã N’Thôl Hạ, kơnhoàl Đức Trọng, càr Lâm Đồng geh rlau 1.900 hìu nha\,  8 rbô na\ cau, gal ngan la làng bol kòn cau K’ho. Kơnờm geh tam  gơl pràn bè  broa\ sơnơng, broa\ lơh bal m bơta sền gròi bơcri, dong kờl tơl ala\ bơta bơh Đảng mờ Dà lơgar, rài kis lơh sa phan bơna bơh làng bol tàm tiah do neh geh bơtàu tơngguh dờng. Gùt xã neh geh mờr 400 lồ ù lơh sa suơn sre jat công nghệ cao. Nam pa do,  kờp bal bơta kuơ bơh lơh sa bơh xã N’ Thôl Hạ neh geh 153 tơlak pria\ tàm dùl lồ,  geh pria\ kờp bal tơl na\ cau la 47 tơlak pria\. Jat ồng K’ Sói, Chủ tịch UBND xã N’Thôl Hạ, bulah rài kis lơh broa\ sa bơh làng bol tàm xã neh bơtàu tơngguh mơya gùt xã gam 55 hìu rbah. Xã neh lam sồr ua\ mpồl dong kờl pria\ jền mờ ala\ phan bơna kờ` ngan nàng gàr  niam jơh tơl cau drờm geh sa tềp tơl mờ hờm ram:

 Khà hìu rbah la làng bol kòn cau  bơh xã N’Thôl Hạ tàm ala\ nam do neh gơmù ua\ ngan, bal  mờ bơta dong kờl pah nam bơh Dà lơgar, kấp uỷ den gơnoar atbồ xã neh lam sồr ala\ cau niam, ala\ mpồl  lơh sa ka\ bro tàm lơgar, tàm càr, kơnhoàl dong kờl nàng làng bol geh tơl bơta sa tềp hờm ram. Tàm broa\ lơh la ba` lời  dùl hìu nha\ lơi, ngan la mờ hìu làng bol kòncau ờ tơl sa,  gàr niam  khi in drờm geh  chờ sa tềp wa\ nam pa.

 Thuận An là xã tiah nhàr lơgar tàm kơnhoàl Dak Mil, càr Dak Nông. Ală ngai mờr tus ngai sa tềp, bal mờ bơta sền gròi dong kờl bơh Đảng mờ Dà lơgar dê pà phan ai ală cau hìu bơnhă chính sách, kấp ủy, gơnoar atbồ mờ gah lơh broă geh gơnoar tàm do, mpồl ling sền gàr tiah nhàr lơgar kung lam lòt còp, pơndờm pơnđiang ală cau gam kal ke. Ală thôn, [òn ndrờm geh dong kờl priă jền nàng bơyai lơh wa\ rò mang tàm jàu sơnam, lơh geh nùs nhơm chờ hờp duh hồl, wa\ rò sơnam pa bal mờ cồng nha pa. Ồng Y Bling Jing, Bí thư Chi bộ [òn Bu Đăk, xã Thuận An pà gi\t, mang tàm jàu sơnam làng bol tơrgùm rê tus hờ hìu pơrjum [òn nàng chu ồs, lơh đơs crih tam ya, dròng cing, chờ gờm wa\ rò sơnam pa Kỷ Hợi.

Geh bơta sền gròi bơh Đảng mờ Dà lơgar dê, [òn bol a` neh bơtàu tơnguh rlau mờ lài uă ngan. A` là Bí thư Chi bộ thôn den a` sùm lơh krơh niam lam lài lơh jat. Tu\ do, ală gùng lòt, gùng che đèng dà lơgar dê neh lơh geh tơl jơh. Ală ngai chờ dờng, ngan là sa tềp bơhiàn yau den làng bol chờ hờp ngan. Làng bol tơrgùm să bal rê tus hìu mpồl bơtiàn lơh đơs crih tam ya, đơs ală jơnau đơs crih bơh yau nàng wa\ rò sơnam pa chờ hờp chờ hờ` ngan. Kơ\p kơnờm tus nam pa, làng bol lơh sa geh bơtàu tơnguh rlau tai.

Broa\ lơh bơt bơtàu [òn  lơgar pa neh dong ua\ ngan [òn làng, ua\ xã bơh Tây Nguyên geh ala\ tam gơl go\ ngan bè phan bơna kung bè  sơnơng  lơh broa\ lơh sa, Bi Vi kis tàm [òn Brêp, xã Đak Djrăng, kơnhoàl Mang Yang, càr Gia Lai ai git,  tàm nam pa,  làng bol geh pơnjat tai lơh sa, tam klac nàng bơt bơtàu [òn lơgar pa, [òn làng slơ ngai slơ bơtàu tơngguh:

 Geh bơta sền gròi  ngan bơh Dà lơgar,  gơnoar atbồ [òn lơgar  bơcri xã  Đak Djrăng bơt bơtàu [òn lơgar pa, gùng tàm [òn neh  lơh mờ bê tông, lơh hìu [òn niam ngan, rài kis bơh làng  bol neh niam rlau. A` go\ [òn  lơgar he neh tam gơl ua\ ngan. Nam pa làng bol he geh lơh ngan lơh sa, tam klac niam ngan nàng geh rài kis hờm ram rlau tai. Sa tềp  làng bol chờ wa\ rò nam pa, geh gơnoar atbồ [òn lơgar sền gròi dong kờl, [òn bơyai lơh sa tềp bal tàm hìu [òn, mờ tơl hìu nha\ geh bơyai lơh sa tềp hờm ram. Nam pa nting sa làng bol tơl lam dà lơgar pràn kơldang, lơh sa bơtàu tơngguh.

Cau mblàng K’ Brọp mờ Lơ Mu K’ Yến