VOV4.K’ho-Tàm ală ngai do, làng bol tàm làm gùt ală [òn lơgar tàm Tây Nguyên gam bềng lìu tàm nùs nhơm chờ hờp wa\ rò sơnam pa. Di tàm dơ\ do, bol a` jà làng bol mờ gơ\p bơyô iat bàr pe nă làng bol tàm ală [òn lơgar Tây Nguyên yal bè bơta chờ hờp bơtòm tơrgùm mat bal tàm ală ngai sa tềp, kung bè ală broă rơndăp lơh, rơcang lơh sa, bơtàu tơnguh rài kis tàm nam pa 2019.

Bal mờ jơnau chờ gờm ală cau pràn kơl dang mờ tìp bơtoah tàm nam pa, ồng Y Blih Mlô, gam sơnđan là ồng Y Miêo, kuang atbồ [òn Pưk Prong, xã Ea Hning, kơnhoàl Cư\ Kuin gam bơto sồr ală oh mi kòn cau ba` ngòt bơsram tàm broă lơh sa hìu nhă sơlơ ngai sơlơ tơnguh bơtàu:

Gùt lơgar Việt Nam, ală jơi bơtiàn kòn cau oh mi tus bal dùl nùs, dong kờl bal ală broă lơh. Ală oh mi cau yoan tus bal dong kờl, bơto sồr ală oh mi kòn cau in đờm jăt bal, lơh jăt broă mờng chài, jơnau g^t wă mờ ală cau neh g^t. Ală broă he pal bơsram bal hơ\ sồng lơh geh cồng nha.

Kơnờm Đảng mờ Dà lơgar dong kờl, bơto pơlam làng bol lơh ală broă lơh sa, tam chi jo\ nam bè kau su, kơphê, rài kis làng bol kòn cau Sơdàng dê tàm thôn Giang Lố 1, xã Sa Loong, kơnhoàl Ngọc Hồi, càr Kon Tum neh geh bơta tam gơl pa. Làng bol tàm do neh geh tơl phan sa, àu soh; uă hìu neh gi\t đòm jat bơta jak chài pa tàm broă lơh sa brồ guh lơh pas. Ồng A Vây, cau kra [òn thôn Giang Lố 1, xã Sa Loong, kơnhoàl Ngọc Hồi, càr Kon Tum, chờ hờp đơs.

Nam pa do a` sền go\ rài kis làng bol he dê tàm do neh bơtàu tơnguh rlau. Tàm nam pa nam do a` pơn jat tai lơh jat niam gơnoar broă bơh cau kra [òn bơto tơngkah oh kòn kòn sau tam klac, tơrgùm lơh sa, tam chi jo\ nam, tờ tơnau ròng ka, ròng sur, ròng iar nàng bơtàu tơnguh rài kis ngai sơlơ hờm ram, ală hìu bơnhă ngai sơlơ lơngăp lơngai chờ hờp rlau.

Kơnờm geh Đảng, Dà lơgar sền gròi dong kờl a` kơ\p kờ` là làng bol [òn lơgar pơn jat tai tàm pơrlòng lơh sa, tam phan ròng phan, lùp bơsram uă broă lơh sa pa. Di bồ sơnam pa, a` nting săp kơ\p kờ` làng bol, ơruh pơnu, oh kòn kòn sau tàm thôn [òn să jan sùm pràn kơdang, lơngăp lơngai chờ hờp bơtàu tơnguh

Tơnơ\ mờ dùl nam rồ, bă sre lơh kòi tàm [òn Pi Nao, xã Nhân Đạo, kơnhoàl Dak Rlấp, càr Dak Nông neh tơnhào geh uă. Ồng Điểu Kbang, kuang atbồ [òn Pi Nao pà g^t, kơnờm mờ kuang bàng bơto sồr tàm broă sih kòi bal mờ broă lơh den tàng geh 7 tấn tàm 1 lồ, do là khà tơnhào geh uă ngan bơh lài tus tu\ do. Bơh lài satềp, làng bol neh sih di tu\. Tus nam pa, làng bol pơn jăt tai rồ bơh 13 lồ tus 18 lồ, kờ` lơh phan sa geh gơguh uă, ờ geh hìu lơi jơgloh.

Tus nam pa, [òn bol a` kơ\p kờ` rồ tai sre, kờ` lơh kòi geh tam pà ală hìu ờ hềt geh sre in, ha là hìu rơ[ah in gam ờ tơl phan sa. Lài do, ờ hềt geh broă mờng chài, ờ hềt g^t tàm broă lơh sre, den tàng cồng nha lơh geh ờ uă, 1 sào geh di pơgăp bơh 3 tus 4 tạ. tu\ do làng bol sơlơ g^t tàm broă lơh sa, den tàng cồng nha tơnhào geh uă. Bơh lài satềp, làng bol kung neh rơcang lơh, kờ` di kàl, di mìu nhàr niam kờ` sih kòi.

Nam pa do, xã Yang Tao, kơnhoàl Lăk, càr Dak Lak neh lơh geh broă khà 12 [òn lơgar pa bè khà cau lơh broă geh broă lơh. Gi\t broă bơ\t bơtàu [òn lơgar pa bơtàu tơnguh geh rài kis làng bol dê, xã neh pờ tai uă broă lơh bơtàu tơnguh lơh sa, bè ròng kơnrồ, tam pơlang, bơ\t bơtàu wơl broă lơh phan geh bơh ù buh drơng nhơl chờ…Là tiah geh gal làng bol kòn cau ơm kis, mờ ơm rềp kềng tai gah tơnau dà nhơl chờ Lăk, xã Yang Tao neh ngui niam broă lơh bơh yau bơh làng bol dê nàng pờ tơlik gùng dà bơtàu tơnguh lơh sa pa. Ồng Y Thiêm Kuan, Chủ tịch UBND xã Yang Tao, pà gi\t.

Bơta niam ngan bơh xã Yang Tao dê là tu\ do làng bol kung gam lơh sùm broă lơh phan bơh ù buh, kơnờm bơh hơ\ mờ ngai sơlơ gơhòi gơ jà geh bơta sền gròi bơh năc lòt nhơl bơh tàm càr mờ càr ndai. Uă năc lòt nhơl bơh lơgar ndai neh jòi tus lùp bè bơta niam chài bơh yau bơh cau M’nông dê. Xã gam lơh ngan gàr broă lơh phan bơh ù buh bơh yau mờ dong ală nghệ nhân nàng lơh geh tai priă jền ai làng bol in bơh broă gơhòi gơ jà năc lòt nhơl. Nam 2019, xã ai lài 2 broă là bơtàu tơnguh lơh sa ai làng bol in, tàm hơ\ sền ngac tus [òn lơh phan bơh ù buh. Tu\ do, xã neh lời bă ù 3 sàu nàng lơh geh phan rơndăp ù tiah lơh [òn broă lơh phan bơh ù buh.

Chờ satềp nam pa, bal mờ broă rơcang lơh sa, uă hìu nhă, [òn lơgar tàm Tây Nguyên neh rơcang ờ uă broă lơh, bè lơh kờ` geh bơtoah tơn bơh tàm ală ngai sơnrờp bồ nam, kơ\p kờ` dùl nam pa geh uă cồng nha.

Drim ngai bàr satềp, lo\ Bùi Thị Kim Mai, kis tàm [òn 5, xã Hoà Thuận, [òn dờng Buôn Ma Thuột, càr Dak Lak neh cèng biăp tăc tàm drà. Tàm nam lài, hìu tăc biăp neh cèng hìu nhă lo\ in geh priă uă ngan, dong kờl lo\ geh priă ngui tàm rài kis mờ rơcang tàm broă sơm kòp bơklao in. Nam pa do, lo\ kơ\p kờ` hìu nhă geh pràn kơl dang, broă kă bro geh priă kờ` rài kis geh niam rơlao:

Nam lơi kung bè hơ\ sùm, ơm rơlô ngai dùl satềp, ngai bàr satềp là lòt lơh broă, tăc phan di ngan. Să tòm a` kơ\p kờ` gùt nam broă kă bro geh niam.

Sền wơl dùl nam neh rlau, ồng Y Tó Bkrông, ơm tàm [òn Tơng Jú, xã Ea Kao, [òn dờng Buôn Ma Thuột, càr Dak Lak gơlơh niam nùs ngan mờ ală bơta lơi mờ hìu bơnhă neh lơh geh. Ồng chờ hờp, ală rơcang tàm nam ndrờm geh lơh niam, hìu bơnhă neh lơh niam wơl hìu đam. Tàm nùs nhơm ală ngai bồ sơnam pa, ồng neh geh broă rơndăp lơh rơcang lơh sa, priă jền lơh sa bal mờ ală bơta kơ\p kơnờm pin dờn ngan.

Rài kis den kung ngai slơ niam rlau, pah nam lòt gan den sền go\ àng sơndah rlau mờ nam lài. A` blơi geh ală măy mok ngui tàm broă lơh sa hìu bơnhă dê, lơh niam wơl hìu đam nàng gơ niam rlau nàng sa tềp wa\ rò sơnam pa. Pơn jat hơ\ den a` rơcang tai tàm broă lơh sa sơnam pa, lòt mìr lòt sươn lơ òr ù, tuh dà kơphê in tai.

{òn Dà Huynh, thị trấn Đinh Văn, kơnhoàl Lâm Hà, càr Lâm Đồng geh rơlao 80% khà kờp làng bol là kòn cau K’ Ho. Nam pa do, uă hìu tàm [òn neh tam gơl phan tam, tus bal tàm broă tam jơu ròng tu mờ ròng phan, tơnguh tàm rài kis lơh sa. Lo\ Ka My, kis tàm [òn Bồ Liêng pà g^t, broă lơh sa hìu nhă tơnguh bơtàu, nùs nhơm g^t wă kung geh tam gơl niam, hìu lơi kung wă rò satềp hờm ram, chờ hờp:

Rài kis jăt mờ nam lài den neh tam gơl tài làng bol neh g^t tàm broă lơh sa rơlao. Lài do den làng bol sa lài tơm tơnơ\, kơ\p tus kàl tơnhào hơ\ sồng broă sào sa geh tơl, gam tu\ do den neh tơnguh bơtàu rơlao. Làng bol neh tam gơl phan tam, tam gơl sre lơh kòi dùl kàl cồng nha ờ uă kờ` tam jơu ròng tu, tam biăp ală bơta den tàng broă lơh sa neh tơnguh bơtàu.

Hơ\ sồng [òn tu\ do neh geh dă mờ bêtông, broă lòt rê geh niam, hìu đam geh lơh niam den tàng [uơn tàm ală broă. Kuơ màng, tài nùs nhơm kơi sơnơng neh gơguh niam rơlao mờ lài uă ngan, den tàng tàm do neh sền kuơ tus mờ broă satềp, hìu lơi kung ơm mờ chờ hờp, nùs nhơm satềp tàm [òn chờ hờp mờ gơboh gơbài ngan.

Ngai bồ sơnam pa, ồng Angưm lòt còp, nting săp sa tềp jơh ală hìu bơnhă tàm [òn Plei Aluk, xã Kdang, kơnhoàl Đăk Đoa, càr Gia Lai. Mờ gơnoar broă là cau lơh broă bal gah lơh sơnơm, ồng kơ\p kờ` hòi jà làng bol tàm [òn ndrờm blơi bảo hiểm y tế blơi is nàng sền gàr pràn kơldang lơh sa.

Jơh ală hìu bơnhă tàm thôn pal blơi is bảo hiểm y tế nàng [ươn tàm broă kham sơm kòp. Gơ wèt mờ hìu r[ah den Dà lơgar neh pà, bơdìh hơ\ tai pal blơi bảo hiểm. Hìu đam pal pơs wàs rơndăp tăp sèng gơ in niam sàng kloh, kis tàm kờ` gơboh bal, tam klac bal. Kòp jê den pal jun tus hờ hìu sơnơm nàng kham sơm kòp tàm xã dilah kòp kơn jơ\ ir den guh tus hìu sơnơm kơnhoàl, hìu sơnơm hơđang tai. Ba` lời tus kòp kơn jơ\ ir den hơ\ sồng lòt kham kòp. Geh să jan pràn kơldang den hơ\ sồng gơtùi lơh geh jơh ală bơta.

Bi Rơ Châm Nguưr là cau ai tơng^t anih sơnđio rùp kòn cau, VTV5. Tàm nam pa do, bi neh tus uă tàm [òn tiah sar lơgar ngài kờ` yal bè broă cau niam lơh broă niam tàm broă lơh sa mờ prăp gàr bơta niam chài rơgơi kòn cau. Bi kơ\p kờ` tàm nam pa geh bơta pràn kờ` lơh gơs kơnòl geh jào:

Tàm nam 2019, a` pơn jăt tai ală dơ\ lòt lơh broă tus tàm ală [òn tiah sar lơgar ngài. A` pơn jăt tai cih, yal uă cau niam, broă lơh niam, bè broă lơh sa pa, yal ală cau in g^t. Mờ kơ\p kờ` làng bol kis tàm ală [òn sơlơ ngai sơlơ g^t ngui broă lơh sa pa tàm broă lơh sa kờ` geh cồng nha, tơnguh bơta pràn tàm broă lơh sa. A` kơ\p kờ` ală broă lơh a` dê geh tus mờ làng bol, dong kờl làng bol g^t niam rơlao broă tơnguh bơta niam chài rơgơi kòn cau mờ ală broă lơh chài rơgơi đơs crih tamya. Lơh chờ ờs mờng, broă lơh ờs mờng bè tà` ồi, tà` phan kờ` bơto rơnàng tơnơ\ do in.

Nam pa neh tus mờ tơl rơkàng hìu, tơl [òn lơgar bơh Tây Nguyên dê. Do là tu\ nàng làng bol tàm ală [òn lơgar nggui wơl bal mờ gơ\p, bơyai ală broă lơh bơh nam pa dê. Mờ do kung là tu\ nàng ală cau kra [òn, cau atbồ [òn, cau geh bơngă pin dờn lơh jat niam gơnoar broă he dê tàm broă hòi jà làng bol lơh jat niam gùng dà broă lơh bơh Đảng, Dà lơgar dê kung bè lơh ngan pơđơl pràn rlau tai tàm broă lơh broă sa. Ồng Yhăn, Bí thư Chi bộ [òn Klót, xã Kon Gang, kơnhoàl Đăk Đoa, càr Gia Lai đơs.

Là Bí thư Chi bộ [òn Klót, a` kung gam sùm hòi jà làng bol lơh ngan pơđơl pràn lơh sre, lơh kơphê. Bulah nam pa do khà priă tăc kơphê gơmù ngan mơya ờ go\ di tài bè hơ\ mờ dil nùs, lời sơrbì sươn sre. Pal lơh ngan sơngka sền gàr kơphê gơ in niam ngan, sùm geh bơta kơ\p kơnờm khà priă geh gơguh tai.

Pơn drờm mờ lài do, làng bol neh geh ală bơta tam gơl dùl êt bè bơta gi\t wa\ tàm rài kis, lơh broă lơh sa. Nam 2019 do làng bol lơh ngan uă rlau tai nàng rài kis hờm ram, kơlôi rơcang geh ai oh kòn in bơsram sră nàng dong kuơ dùl êt ai [òn lơgar in, ai dà lơgar in. Di tàm dơ\ sa tềp nam 2019, a` dan nting săp kơ\p kờ` jơh tơl nă làng bol sa tềp wa\ rò sơnam pa chờ hờp,să jan pràn kơldang, tam klac, lơh sa bơtàu tơnguh.

Cau mblàng Ndong Brawl – Lơmu K’ Yến