VOV4.K’ho – Gơ ơm tàm ròt ală broă lơh tơngkah 60 nam Ngai lơh gùng Hồ Chí Minh – Ngai bơhìan cau ling Trường Sơn (19/5/1969 – 19/5/2019), pơrjum khoa học kấp dà lơgar “Gùng Trường Sơn – Gùng Hồ Chí Minh: Rùp pơn rơ bơh nùs nhơm tơr gùm dùl dà lơgar” bơh Bộ Quốc phòng pơ gồp bal mờ Ban Tuyên giáo dà lơgar geh lơh tàm càr Dak Nông ngai do. Ală ngai do, ală broă lơh tơngkah 60 nam Ngai lơh gùng Hồ Chí Minh neh geh lơh tàm uă tiah. Tàm 2 dơ\ tam lơh, git nđờ jơt rbô nă ơruh pơnu lam lài lơh broă dong kờl is tus bal lơh gùng, lơh rơbàng, jòi rờ [ồm, pơndiang phàu crong lòt tus hờ tiah tam lơh… Khi neh tă pơgồp bơta pràn lơh gơs gùng Trường Sơn ndu gơn rơh.

Dan is lòt tam lơh tu\ 24 sơnam, ồng Cao Ngọc Tành, ơm tàm [òn dờng Đồng Hới, càr Quảng Bình neh kis gan ală nam nhai cui rơcai ngan bơh rài tam lơh dê. Neh 73 sơnam, ồng kung gam kah bè ờs ngan ală dơ\ tus bal tơn jòi rờ [ồm bơrtoh lơ yài, ơm tàu lơh cau pơlam rơndeh sơr lèt gan tiah kuơ màng tàm gùng 12A, gơl lòt gan Cổng Trời Cha Lo, kơnhoàl Minh Hoá, càr Quảng Binh. Bơta kờ` gơboh lời ai ală gơl gùng lòt tus hờ tiah tam lơh gơ ơm sùm tàm nùs nhơm mờ bồ tơngoh ồng dê. Jơnau kah kir ờ gơtùi hui\ ngan rlau jơh gơ wèt mờ ồng Tành là ngai 14 nhai 11 nam 1972, tàm kơi sồ 14+20 gùng 20 Quyết Thắng, gơ wèt kơn hoàl Bố Trạch, càr Quảng Bình. Ngai hơ\, ồng sền go\ rơndeh par rah phàu, tơdùh [ồm, bơnơm tơrlah, gùng lòt gơ kòl, 8 nă cau ling bal ồng dê neh phi să tàm ù tiah brê bơnơm Trường Sơn. Ồng Tành kah wơl, geh ngai, bol sò tơm tơdùh [ồm uă ngan, lơh git nđờ rbô khối ù lu\ bồr jơh gùng lòt. Bulah bè hơ\, mpồl dờp geh jơnau sồr là pal pờ gùng ai rơndeh lòt rê tàm pơgap 2 jiơ. Bơh tu\ hơ\ mơ, ồng Tành bal mờ cau ling bal lòt pờ gùng, lơh ndang đơs crih ndang, hui\ bal mờ bơta ngòt rơngơt tơn: “A` là cau tus bal tơn tàm jơh ală gơl gùng. Tiah tam lơh tàm Quảng Bình tàm tơngai dră wơl bol sò tơm Mỹ tơngklàs dà lơgar là dùl dà lềng ồs. Mờ nùs nhơm tam lơh khin cha jak chài, den tàng jơh ală tơr gùm jơh, nàng gơtùi lơh gùng, gơtùi sền gàr gơl gùng pơndiang phan dong kờl ai tiah tam lơh đah jum dà lơgar in. Tu\ hơ\, jơh ală tài gơl gùng, jơh ală tài tiah tam lơh. Geh ală oh mi tu\ neh phi să ơm wơl tàm ù mơya kung gam dong kờl tờ gùng nàng ai jơh ală mpồl rơndeh in lòt gan”.

Ồng Cao Ngọc Tành tàm càr Quảng Bình yal wơl ală dơ\ jòi rờ [ồm bơrtoh lơyài

Nam 1965, ùr ơruh lam lài Trần Thị Thanh Hương, ơm tàm [òn dờng Đà Nẵng dan is tus bal lòt sền gàr gơl gùng 128 tàm lơgar Lào, gơwèt Đoàn 559 (càr Hà Tĩnh). Mò Hương pal ơm gak ngai mang tơn, nàng gàr niam rơndeh in lòt rê tàm tơl bơta gơlik geh. Geh tu\, ờ tơl mền nàng lơh bơcah lu\ lơh gùng, khi ndrờm pal ờ ngòt nàng tă [ồm ờ hềt bơrtoh ai siau nàng lơh bơrtoh. Tus n am 1967, mò Hương rê wơl hờ lơgar tờm, tus bal lơh gùng ai rơndeh in lòt, ơm gak, gàr niam gùng lòt tàm gơl gùng 12 mờ 15 gơl gùng 20 Quyết Thắng… Mò yal, bol sò tơm cuh, tơdùh [ồm cui rơcai ngan, ờ tu\ lơi geh bic lơhă. Mò Hương neh geh tu\ gơtìp [ồm bồr, phau\ lơh sồt să, mơya gơl gùng kuơ màng tờm ngan hơ\ ờ gơtùi gơ kòl: “Ờ hềt tòm 17 sơnam sơl, bol a` neh pal lòt gùng, lòt jơh 1 nhai 15 ngai tus lơgar bơyô dê. Tu\ hơ\ kal ke ngan, ờ geh phan sa. Cau lòt lài pès chi tơ nơ\ hơ\ lơh gùng, lơh tus tềng lơi den pal jơm tus tềng hơ\ nàng rơndeh in lòt. Tus bal lơh gùng, [ồm, gar phàu rah ngai mang bè “tap ơn tềng cồng gai” ờ git kis halà chơt bè lơi. Tus nam 1967 rê wơl hờ lơgar tờm tus bal lơh gùng 15 mờ 20. Ờ mìng lơh gùng mờ gam tus bal cuh rơndeh par, pơndiang phe mờ lơh uă broă ndai tai. Tu\ hơ\ tơrlah gùng trồm, a` gơtìp sồt să. Pơn ìơ să ngan là dùl tu\ tơngai tam lơh tàm gơl gùng 128 Lào mờ rê wơl gùng Trường Sơn, gùng Hồ Chí Minh”.

Mò Trần Thị Thanh Hương neh geh tu\ tus bal sền gàr gùng 128 tàm lơgar Lào

Tàm càr Dak Lak, Mpồl bơhìan Trường Sơn – Gùng Hồ Chí Minh càr Dak Lak kung neh lơh tìp mat 350 nă cau ala mat ai ală cau ling yau Trường Sơn, cau ling yau bơh Sư đoàn 470 tu\ do gam ơm kis tàm càr. Tàm dơ\ tìp mat, ală cau ala mat neh bal mờ gơp kah wơl ală nam nhai khin cha jak chài tàm Trường Sơn gơ jat bal mờ bơta crơng gơs bơh Đoàn 559 dê mờ tơnơ\ do neh gơ gơs là Ngai bơhiàn bơh Cau ling Trường Sơn dê.

Rlau 300 nă ơruh pơnu lam lài alfi do tàm gùt lơgar tus bal dơ\ tìp mat

Crơng gơs nhai 5 nam 1959, Đoàn geh mat sơnđan là Đoàn 559. Bơh dùl mpồl pơndiang phan, Đoàn 559 bơh sơn rờp crơng gơs 1 mpồl cau ling tơr gùm bal geh: pơndiang phan, ling ù gờl, ling jời rờ [ồm mền, rơcang gàr kơl wàng trồ, ơruh pơnu lam lài, làng bol lơh gùng, công nhân gùng lòt, nàng gơl gùng pơndiang phan ngai sơlơ bơtàu tơnguh bơh tiah đah mattơngai lik Trường Sơn tus tiah đah mattơngai mut Trường Sơn, bơh tiah dong kờl dờng ngan đah tô dà lơgar mut tàm ală tiah tam lơh đah jum dà lơgar, tus lơgar Lào, lơgar Campuchia, pơgồp bơnah lam kac màng tiah đah jum dà lơgar bơh bơta sền gàr mpồl ling gơguh tus bơta sò tơm, lơh nàng Mỹ in lik dô – lơh nàng Nguỵ in gơ lừ, tơngklàs gùt tiah đah jum. Đại tá Đặng Đình Đuờng, lài do là kuang atbồ Sư đoàn 470, Phó Chủ tịch Mpồl bơhìan Trường Sơn – Gùng Hồ Chí Minh càr Dak Lak pà git: “Dilah ờ geh bơta dong kờl bơh Đoàn 559 dê den ờ tu\ lơi rơndeh sơtang, cau ling, phan sa, phan ngui pơndiang bơh tiah đah tô dà lơgar geh mut tàm tiah tam lơh đah jum dà lơgar, he gơtùi tơngklàs tiah đah jum là tài kơ nờm geh gơl gùng do. Đoàn 559 là mpồl dong kờl kuơ màng, là tiah tam lơh dờng màng ngan”.

Bơta chờ hờp tàm ngai tàm tìp wơl

Đơs tàm dơ\ tìp mat, Đại tá – cau lơh broă khin cha jak chài Lê Xuân Bá, Chủ tịch Mpồl bơhìan Trường Sơn – Gùng Hồ Chí Minh càr Dak Lak đơs tờm: ală cau ling yau Trường Sơn lài do neh lơh gơlik ală tềl crih crài ngan, lơh gơlik ală pha lin bơh gơl gùng Trường Sơn ndu gơn rơh, pơgồp bơnah cih gơs kah yau khin cha jak chài tàm dơ\ tam lơh dră wơl bol sò tơm Mỹ jơi bơtìan dê. Bơtàu tơnguh bơhìan bơh cau ling Trường Sơn dê, tàm broă lơh bơt bơtàu mờ sền gàr dà lơgar, uă kuang bàng, cau ling jơh nùs ngan lơh broă, bơceh pa, gơ gơs là ală cau geh pơn rơ jak tàm bơtàu tơnguh lơh sa tàm [òn lơgar: “Ngai do, jơh ală oh mi ndrờm tus ndo jơh, rê tus ndo chờ hờp ngan nàng bal mờ gơp kah wơl jơnau kah kir lài do bol he lơh gùng Trường Sơn glar bòl bè lơi. Nam do, Mpồl kung lơh ngan nàng ală oh mi lơi gơtìp sơ nơm khih điôxin lơh aniai, hìu bơnhă r[ah kal ke den pa do mpồl càr kung neh pà 14 bơnah phan. Mpồl Trường Sơn tu\ do tàm kấp hơ đơm geh rlau 100 nă oh mi lơh sa kă bro jak, lòt tus tiah [òn lơgar tu\ do den go\ oh mi bulah neh dờng sơnam, să jan ờ sô mơya kung gam jơh nùs ngan lơh broă, lơh sa nàng lơh pas hìu bơnhă in mờ tă pơ gồp bơt bơtàu [òn lơgar”.

Pà phan dong kờl ală cau tàm mpồl gơtìp kal ke tàm tơngai tìp mat

Tàm 2 dơ\ tam lơh dră wơl bol sò tơm Tây mờ bol sò tơm Mỹ tơngklàs dà lơgar, git nđờ jơt rbô nă ơruh pơnu lam lài neh dan is tus bal pơndiang phàu crong, gar phàu, phan sa, phan ngui, jòi rờ [ồm mền… drơng dơ\ tam lơh in mờ tus bal tam lơh tơn. Git nđờ jơt rbô nă kuangb àng, ơruh pơnu lam lài neh chơt phi să mờ gơtìp sồt să; git nđờ jơt rbô nă cau ndai gơtìp sơ nơm khih điôxin lơh aniai. Đảng mờ dà lơgar he dê sùm ai bơta sền gròi dờng màng ngan gơ wèt mờ cau geh màng mờ dà lơgar, mờ mpồl ơruh pơnu lam lài lài do neh tus bal tam lơh. Ồng Vũ Trọng Kim, Chủ tịch Mpồl ơruh pơnu lam lài lài do Việt Nam đơs tờm: “Bơta phi să khin cha jak chài bơh ơruh pơnu lam lài dê bal mờ ală mpồl ndai dê là bơta khin cha jak chài mờ bơta phi să dờng màng ngan bơh ơruh pơnu mờ ală mpồl ndai dê. Tơngkah 60 nam ngai lơh gùng Trường Sơn, gùng dềt Hồ Chí Minh, mpồl neh bơyai lơh chu `àng, ơn bơkàu tus ală [làng tơp [ồc bơh cau ling chơt màng khin cha jak chài neh phi să lơh gùng Trường Sơn. Ală broă lơh bè hơ\, lơh bè lơi nàng rơnàng kơnòm să tu\ do gơtùi git bơhìan mờ pơn jat tai bơtàu tơnguh rài khin cha jak chài kac màng”.

Rê wơl mờ rài kis bè ờs, ală ơruh pơnu lam lài neh geh tu\ tus bal lơh gùng Trường Sơn ndu gơn rơh, pơn jat tai tus bal ală broă lơh mpồl bơtiàn, sơmbat tê bal bơt bơtàu [òn tờm ngai sơlơ pas sơm, niam bơne\.

           Cau mblàng K’Duẩn